Halil Kocalar
@HalilKclr
Üniversite
16 okur puanı
Şubat 2025 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
Victor Hugo’nun Notre Dame Kamburu yalnızca trajik bir aşk hikâyesi değildir; aynı zamanda güzellik ve çirkinlik kavramlarının toplumsal olarak nasıl kurulduğunu sorgulayan güçlü bir düşünsel metindir. Roman, insanın dış görünüşüne yüklenen anlam ile iç dünyasının gerçekliği arasındaki uçurumu açığa çıkarır. Hugo burada estetik yargıları ahlaki yargılarla karıştıran toplumun ikiyüzlülüğünü gösterir.
Romanın merkezindeki Quasimodo, fiziksel olarak “çirkin” kabul edilen bir figürdür. Kambur bedeni, asimetrik yüzü ve sağır oluşu nedeniyle toplum tarafından korku nesnesine dönüştürülür. İnsanlar onu gördüklerinde yalnızca bedensel farklılığı algılar; onun duygularını, sadakatini, sevgisini ya da insanlığını görmezler. Oysa roman ilerledikçe Quasimodo’nun en saf, en içten ve en fedakâr karakterlerden biri olduğu anlaşılır. Böylece Hugo, çirkinliğin bedende değil; başkasını yalnızca yüzeyden değerlendiren bakışta olduğunu ima eder.
Buna karşılık Esmeralda toplumun ideal güzellik anlayışını temsil eder. Gençliği, zarafeti ve bedensel çekiciliği onu herkesin arzuladığı bir figüre dönüştürür. Ancak bu güzellik, onu özgürleştirmez; aksine nesneleştirir. Erkek karakterlerin çoğu Esmeralda’yı bir insan olarak değil, sahip olunacak bir varlık olarak görür. Burada Hugo, güzelliğin toplum içinde çoğu zaman bir ayrıcalık değil, bir tahakküm alanı olduğunu gösterir. Güzellik, hayranlık uyandırırken aynı zamanda tehlike de yaratır.
Romanın en dikkat çekici karşıtlıklarından biri, Quasimodo ile Claude Frollo arasındadır. Quasimodo dışarıdan çirkin ama içeriden merhametlidir; Frollo ise saygın, bilgili ve dışarıdan düzenli görünen bir din adamıdır, fakat iç dünyasında saplantı, kıskançlık ve yıkıcılık taşır. Bu karşıtlık, fiziksel görünüm ile ahlaki gerçeklik arasındaki ilişkinin
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
İyilik, ilk bakışta insanın en saf eylemlerinden biri gibi görünür. Yardım etmek, kurtarmak, el uzatmak… Bunlar, ahlaki olarak neredeyse tartışmasız biçimde olumlanan davranışlardır. Ancak bu yüzeyin altına inildiğinde, iyiliğin sandığımız kadar “masum” olmayabileceği ihtimali belirir. Çünkü her iyilik eylemi, aynı anda görünmeyen bir ilişkiyi de kurar: veren ile alan arasındaki ince ama derin bir eşitsizlik.
Birine iyilik yapmak, yalnızca onun hayatında bir değişim yaratmaz; aynı zamanda iki kişi arasında bir konum farkı üretir. Yardım eden, eylemin öznesi olarak aktif ve güçlü bir pozisyona yerleşirken, yardım alan kişi pasifleşir. Bu pasiflik çoğu zaman minnet, borçluluk ya da örtük bir eksiklik duygusuyla birlikte gelir. Tam da bu nedenle, iyilik yapılan kişi ile iyilik yapan kişi arasında tam anlamıyla bir eşitliğin korunması zorlaşır. İyilik, görünürde bir bağ kurarken, derinde bir mesafe de yaratır.
Bu durumun farkına varan düşünürlerden biri Friedrich Nietzsche’dir. Nietzsche’ye göre iyilik, çoğu zaman bir üstünlük kurma biçimidir; güçlü olanın zayıf olana uzattığı el, yalnızca bir merhamet göstergesi değil, aynı zamanda bir hiyerarşi ilanıdır. Bu perspektiften bakıldığında, yardım etmek yalnızca başkasını değil, aynı zamanda kendini de konumlandırmaktır. Yardım eden, farkında olsun ya da olmasın, “yardım edebilen” olmanın getirdiği üstünlüğü deneyimler.
Buna karşılık Immanuel Kant, ahlakın niyetle ilgili olduğunu savunur. Ona göre bir eylemi ahlaki kılan, onun sonuçları değil, hangi ilkeyle yapıldığıdır. Eğer bir kişi başkasına yalnızca “doğru olduğu için” yardım ediyorsa, bu eylem ahlakidir. Ancak burada da çözülmesi zor bir düğüm vardır: İnsan gerçekten tamamen çıkar dışı davranabilir mi? Yardım ederken hissettiğimiz içsel tatmin, vicdani rahatlama ya da
Gözlerimi açtım ve karşımda onu gördüm. Bir an bunun gerçekten olup olmadığını anlamak için bakışlarımı üzerinde tutmak istedim; fakat gözlerinin yalnızca duru ışıklara ve lekesiz manzaralara alışmış olabileceğini düşündüm. Benim bakışım ise sanki uzun zamandır karanlık bir odada beklemiş gibiydi; içinde uykusuz gecelerin tortusu, söylenmemiş sözlerin gölgesi vardı. O gözlere değerse onları kirletecekmiş gibi geldi bana ve bakışlarımı yavaşça geri çektim.
Bir şey söylemek istedim. Kelimeler dudaklarıma kadar geldi. Fakat o hassas kulaklarının yalnızca yumuşak, göksel bir musikiye alışmış olmasından korktum. Benim sesim ise içimde biriken bütün yorgunlukların ve kırık düşüncelerin arasından çıkacaktı; belki de o ince sessizliği bozacak kaba bir ses gibi duyulacaktı. Bu yüzden sustum. Sözler boğazımda kaldı ve orada, karanlık bir kuyunun dibine düşmüş gibi kayboldu.
Sonra dokunmayı düşündüm. Ellerimi ona doğru uzatacak gibi oldum. Ama o an parmak uçlarımda tuhaf bir ürperti hissettim. Sanki içimde uzun zamandır taşıdığım o görünmez ağırlık, ölümün yavaş ve solgun soğukluğu ellerime sinmişti. Ona değdiğim anda bu soğukluğun narin tenine geçeceğinden, canlılığını ürperterek geri çekeceğinden korktum.
Bu yüzden ne konuştum ne de yaklaştım. Yalnızca baktım. Çünkü bazen insanın içinde taşıdığı karanlık, en çok sevdiği şeye dokunmaktan bile onu alıkoyar. Ve o an anladım ki bazı insanlar birbirlerine yalnızca uzaktan bakmak için var olurlar.
Kitabı okurken aklıma Raskolnikov geldi…
Raskolnikov, Petersburg’un yoksulluk, adaletsizlik ve sınıfsal eşitsizlik içindeki düzenine isyan eder. Yaşlı tefeci kadını öldürmekle, “toplumun asalaklarından” birini ortadan kaldırdığını düşünür.
Yalçın da, Melek’in hikâyesini ele alırken toplumun ikiyüzlülüğünü görür: kadının suçu bireysel değildir, toplumsal şartların ürünüdür. Ancak o da Melek’i kurtarmak yerine, suçu “anlamaya” yönelir. Bu yönüyle Melek’in cinayeti, toplumun adaletsizliğine verilmiş bir tepki olarak okunabilir.
İki karakterde de cinayet (ya da cinayet fikri), bozuk toplumsal düzenin ürünü olarak ortaya çıkar.
Raskolnikov, kendisini “olağanüstü” bir insan olarak görür; Tanrı’nın koyduğu yasaları aşabileceğine inanır. Cinayet, bu üstünlüğün ispatıdır.
Yalçın da entelektüel konumundan ötürü kendini “yargıç” konumuna koyar. Melek’in eylemini çözümleme biçiminde, aslında kendi üstünlük duygusu gizlidir. Melek’in suçunu anlamak, ona göre sıradan insanların anlayamayacağı bir düşünsel derinliktir.
Her iki karakterde de cinayet, egoyu besleyen bir güç gösterisine dönüşür: biri eylemle, diğeri anlamayla kendini yüceltir.
Raskolnikov, içinde bulunduğu sefalet ve çaresizliği aşmanın tek yolunun cinayet olduğunu düşünür; eylemini neredeyse kaçınılmaz bir “yazgı” gibi yaşar.
Melek de sistemin ve erkek şiddetinin sıkıştırdığı bir kadındır; onun cinayeti de benzer biçimde “kaçınılmaz” bir hayatta kalma refleksidir. Yalçın’ın gözünde Melek’in suçu, toplumsal koşulların dayattığı bir sonuçtur.
Her iki anlatıda da cinayet, bireysel bir tercih olmaktan çok, toplumun dayattığı bir kaderin tezahürüdür.
Raskolnikov, cinayeti “toplumun iyiliği için” yaptığını söyleyerek kendi eylemini ahlaki olarak meşrulaştırmaya çalışır.
Yalçın da Melek’in cinayetini toplumsal koşullarla açıklayarak bir tür ahlaki
İnsanlığın farklı kültürlerindeki mitler, masallar ve dini öyküler, birbirinden bağımsız görünse de aynı temel yapıyı tekrarladığını söylüyor. Kısacası işin matematiğini ele almış ve bunda da gayet başarılı bir anlatı ortaya sunuyor. Monomitin yapısını ortaya koyarken incelediği malzeme insan olunca ve insanların etkileşimi tarih boyunca var olmaya devam ettiği için Campbell, bu döngünün yalnızca mitlerde değil; modern edebiyat, sinema ve bireylerin kişisel yaşam deneyimlerinde de tekrarlandığını vurgular.
