Fakat şunu hiç unutmamak gerekir: Hayat insana ne yaşatırsa yaşatsın, tüm yaşananlar insanların algıladığı ve ders çıkarabildiği kadardır. Mustafa Kemal’i farklı yapan şey, düşünmeyi çok erken yaşta öğrenmiş olmasıdır. Düşünmek derken, gömleğine uygun kravat rengini düşünmekten bahsetmiyorum. Düşünmeyi öğrenmek çok farklıdır. Hatta denilebilir ki birçoğumuz düşünmeyi tam olarak bilmiyoruz. Mustafa Kemal, erken yaşta kendi imkânlarıyla kendisini geliştirmeyi kısmen başardı. Okudu, araştırdı, öğrendi ve düşündü... Geri kalanı da askerlik yaşamının badireleri tamamladı. Gittiği her yerde sosyolojik değerlendirmeler yaptı, toplumu inceledi, sorunları irdeledi. O inkılapları yapma fikri, öyle kendiliğinden oluşmadı.