Arif
@MuhammedAli94
5427 okur puanı
Temmuz 2018 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Deizm, insan aklının metafizik ve ahlaki hakikate ulaşmada yeterli olduğu varsayımına dayanır.“ Buna karşılık Gazzâli'nin “aklın sınır bilinci” ve Râzi'nin “aklın yetki alanı tahlili”, modern rasyonalizmin örtük mutlakiyet iddiasına karşı güçlü bir eleştiri sunar. Burada amaç aklı değersizleştirmek değil, yetki alanını doğru belirlemektir.
Bu eleştirinin yalnızca İslâm düşüncesine özgü olmadığını vurgulamak gerekir. Alasdair MacIntyre, Aydınlanma projesinin ahlaki bir zemin oluşturmaktaki başarısızlığını ve rasyonalitenin gelenekten koparıldığında nasıl bir boşluğa düştüğünü bizzat Batı felsefesi içinden tahlil etmektedir.”
Kelâmın epistemolojik tevazusu bu anlamda yalnızca bir savunma refleksi değil; aklın sınırlarını hem içeriden hem de dışarıdan tespit eden tutarlı bir epistemik konumdur. Akıl, gözlem ve deneyin desteğiyle ampirik dünyayı anlamlandırabilir, teknik bilgi üretebilir ve Tanrı'nın varlığına dair metafizik sezgiler geliştirebilir; ancak insanın varoluşsal anlam arayışı, ölüm, nihai gaye ve mutlak değer soruları aklın kendi başına çözemediği bir alana işaret etmektedir.
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Gazzâli'nin epistemolojik mimarisi ve Râzi'nin nübüvvet inkârının kök varsavımlarına yönelik felsefi anatomisi, birlikte önemli bir metodolojik sonuç doğurmaktadır: çağdaş deizmle mücadele, parçacı ve tarihsel itirazlara verilen cevaplarla (belirli ahkâm meseleleri, fıkhi uygulamalar veya münferit hadis tartişmaları vb.) başarıya ulaşamaz. Zira ontolojik zemin çökmüşken üstyapıdaki sorunlara verilen parçacı cevaplar ikna gücünü kaybedecektir. Kalıcı ve etkili bir karşılık ancak Tanrı, evren, insan ve bilgi tasavvurlarının bütüncül biçimde yeniden inşasıyla mümkündür.
Dördüncü kök, mucizeyi reddeden determinist kozmoloji anlayışıdır. Filozoflara göre evren zorunlu nedensellik bağlarıyla işleyen kapalı bir sistemdir; bu nedenle doğa düzenini aşan olaylar ontolojik bakımdan imkânsızdır. Böyle bir evrende nübüvveti ispat aracı olan mucize, özünde mümkün düzenin ihlali değil mantıksal bir çelişki olarak görülür.”
Kelâmcılar bu itiraza ilahi nedenselliğe dayalı “âdet” anlayışını temel alarak cevap vermişlerdir. Buna göre evrende gözlemlenen nedensellik, varlıkların özünden kaynaklanan zorunluluk değil; Tanrı'nın sürekli o şekilde yaratmasına dayanan düzenli bir alışkanlıktır. Ateşin yakması, suyun akması veya doğa olaylarının sürekliliği ilahi iradenin süreklilik arz eden yaratma tarzıdır. Bu nedenle mucize doğa yasasının ihlali değil; Tanrı'nın kendi alışılmış yaratma düzenini elçisini tasdik amacıyla istisnaen farklılaştırmasıdır (harkul-ade). Böylece mucize kozmolojik açıdan imkânsız değil, ilahi kudret açısından câiz bir fil olarak temellendirilir. Bu câiz nitelemesi Gazzâli'nin fiiller tasnifinin kozmolojik düzeydeki yansımasıdır: Tanrı'nın olağan yaratma düzeni âdet, bunun istisnası ise caiz alanın fiili bir tezahürudur.
b) Gaye ve fayda itirazı: İkinci itiraz, ibadet ve emirlerin kime fayda sağladığı sorusu üzerinden nübüvveti gereksiz sayar. Eğer ibadet Tanrı'ya fayda sağlıyorsa Tanrı'ya ihtiyaç atfedilmiş olur; insana fayda sağlıyorsa Tanrı'nın bu faydayı ibadet yükümlülüğü olmadan da verebileceği ileri sürülür.
Râzi'ye göre bu itiraz teklifin mahiyetini yanlış kavramaktadır. Teklif salt pragmatik bir fayda düzeni değil, insanın potansiyel yetkinliğini fiile çıkaran ilahi bir terbiye ve imtihan sistemidir. İbadetler Tanrı'ya fayda sağlayan bir araç değil; insanın kemalini gerçekleştirmesini sağlayan bir süreçtir. Bu perspektifte nübüvvet, insan doğasının amaçlı yapısıyla (teleoloji) uyumlu bir rehberlik kurumu olarak anlam kazanır: Tanrı insana bir gaye vermiş, nübüvvet ise o gayeye ulaşmanın yolunu göstermiştir.
Bu hiyerarşinin pratik ve teorik sonuçları birlikte değerlendirildiğinde kelâmın işlevi daha açık biçimde ortaya çıkar. Pratik düzeyde cüz'i ilimler kendi temel ilkelerini (mebadi) ispatlama yükümlülüğü taşımaz; bu ilkeler kelâm tarafından temellendirilir ve cüz i ilimler tarafından aksiyom olarak devralınır. Bir disiplinin kendi ilkelerini kendi araçlarıyla kanıtlamaya çalışması kaçınılmaz olarak döngüselliğe ya da sonsuz gerilemeye yol açar. Örneğin fakih, insan fiillerinin iradi olduğunu kanıtlamak zorunda değildir; bu ontolojik ilke kelâm tarafından temellendirilmiştir. Cebriyye'nin insan özgürlüğünü inkâr eden iddiası fıkhın değil kelâmın cevaplayacağı bir meseledir. Aynı şekilde usülcü “Peygamberin sözü hüccettir” önermesini ayrıca ispatlamaz; bunu kelâmın ortaya koyduğu nübüvvet delillerinden aksiyon olarak devralır ve metin yorumuna geçer.