Etrafındakiler yanlarından geçip giderken, bu insansılarla göz göze gelmese görünmez olduklarını düşünebilirdi Sonje. Ama görünmez değil, önemsenmezdiler. Önemsenmezliğin ruhları yuttuğu bir gezegende, varlıkların bu insan müsveddeleriyle birlikte her şeyi değiştireceğinden tamamen habersiz etraflarını incelediler.
Hay, evreni başlangıçsız varsaydığında da, sonradan olma, yaratılmış varsaydığında da, ulaştığı sonuçlar aynı olmuştu. Evrenin başlangıçsız ya da yaratılmış oluşu konusundaki kuşku ve ikircimi, ulaştığı sonucu etkilemiyordu. Her iki durumda da cisim olmayan, ne cisme bitişik, ne ondan ayrı, ne cismin içinde, ne onun dışında olan bir Özne'nin varlığının zorunluluğu kesinlik kazanıyordu. O'na cisimden ayrı demek, cismin içinde olduğunu söylemek kadar anlamsızdı. Çünkü bitişiklik, ayrılık, içte ya da dışta bulunmak, hep cisimlere özgü durumlardır. Söz konusu Özne, Yaratıcı ise, bütün bu durumların üstündedir.
İbn Tufeyl, Hay bin Yakzan ile zamanında büyük tartışmalara yol açan üç ana sorunu çözümlemeyi amaçlamaktadırlar:
1.İnsan kendi başına, hiçbir eğitim ve öğretim görmeksizin, doğayı inceleyerek düşünme yoluyla "insan-ı kamil" (yetkin insan) aşamasına ulaşabilir, başka bir deyişle insani nefs(nefs-i insani), etkin akılla(akl-ı faal) birleşebilir.
2.Gözlem, deney ve düşünce yoluyla elde edilen bilgiler, vahiy yoluyla gelen bilgiler ile çelişmez, yani felsefe ile din arasında tam bir uygunluk vardır.
3.Mutlak bilgilere ulaşmak, bütün insanların üstesinden gelebileceği bir şey değildir. Yüce gerçekliklere ulaşmak, bireysel bir olaydır.
Sokaktan geçerken, telkari ustasından duyduğum o türkü takılıyor dilime: Bu dünya bir penceredir/ Her gelen baktı geçti, diye tekrarlıyorum durmadan. Felsefe bundan başka nedir ki diyorum;raf çökerten onca kitap, onca üniversite, anlı şanlı felsefe profesörleri, sözümona varlığı sorgulayanlar bundan başka bir şey söyleyebilir mi? Ya o din alimi geçinenler? Din alanlar, din satanlar laf kalabalığından başka ne söylüyorlar? Onların bütün laflarını da bir Karadeniz türküsünün iki dizesi açıklıyor. Bu dünya yalan dünya/ Öteki de şüpheli.