Sena Sözer ☾⋆
@Senaszer
𐙚⟡𓇼𓆉⋆°｡𓏲ִ𓇼ᥫ᭡
Okumak, düşünmek, denizin sesini dinlemek, ormanda yürümek, yalnız kalmak ve yazmak için bir yaşam düşlüyorum...
İslam'ın, modernistler ve oryantalistler tarafından akıl-dışılık ve dogmatizm ile suçlanması, kısmen İslamî entelektüel gelenek içinde gelişen rasyonalite kavramının Batı'da 17. ve 18. yüzyıllarda ortaya çıkan modern ve 20. yüzyılda yükselişe geçen postmodern rasyonalite anlayışının ana fikrine muhalif oluşu yüzündendir. Aydınlanma Çağı aklı, özerk olduğunu ve kendi kendine yettiğini iddia ederek tarih, gelenek ve din gibi herhangi bir dış otoriteyi kabul etmez. Dini büsbütün reddetmez ama onu bireysel beşerî aklın incelenmesine tâbi tutar.
Avrupa Aydınlanması'nın, Orta Çağ'ın sözde irrasyonalitesine karşı aklı "vaftiz" edişinden bu yana akıl, bağımsızlığını ilan etmiş ve kendisini gerçekliğin nihai arke'si ve ens realissimum'u (en gerçek varlık) olarak görür olmuştur. Rasyonelliğin nicel olarak ölçülebilir özellikler ve rakamlara dayalı işlemsel tercihler olarak tanımladığı bu çağda, aklın ontolojik temelleri radikal bir biçimde değiştirildi ve idealize edildi. Sonuçta insanî olmayan rasyonellik biçimleri insan aklının temeli olarak tanımlandı. Hâlbuki, bizi diğer mahlukattan ayıran ve açıkca onlardan üsttün kılan (İsrâ, 17:70) akıl dediğimiz eşsiz beşerî nitelik, rakamlara dayalı işlemsel rasyonellik kavramının aksine, esasen ve öncelikli olarak niteliksel (keyfiyete dayalı) ve aksiyolojik (değer temelli) bir zeminde faaliyet gösterir.
Kur'an'ın savunduğu öznelci olmayan akıl ontolojisi, rasyonaliteyi, mevcudatın düzenine mümdemiç niteliklerden çıkan idrak edilebilirlik prensibinin izharı olarak yorumlar. Dolayısıyla "idrak edilebilirlik olarak rasyonalite", aklın işlevini belirlenmiş sonuçlara ulaşmak için eldeki imkânların mantıksal kullanıma indirgeyen mevcut araçsal rasyonalite anlayışlarından önemli ölçüde ayırılır. Bu mânâda rasyonalite, varlık ve tefekkürün bir fonksiyonudur ve özneller arası bir bağlam içinde gerçekleşir. Rasyonalite, varlıkların zâtî idrak edilebilirliğini ortaya çıkarmaktan kültürlerarası ilişkilere kadar, insan zihninin iç işleyişinin ötesine geçen bir ilişkiler ve bağlantılar ağı içinde zuhur eder.