Ancak hayat dediğin nedir ki? Anlaşılmaz bir sır. Kurduğumuz düzen hep öyle sürüp gidecek sanırız. Birden ip kopar, ışık söner, her şey darmadağın olur.
Bir açıklama arayan tarihçi, olayları ve davranışları kendisinin veya günümüzün etik kurallarına göre değil, aksiyon sahibinin niyet ve maksadına göre yorumlamak zorundadır.
Ortaçağ toplumunda emek, topraktan daha önemlidir. Bu politika, İslâmî âmân ve zimmet prensiplerinde ifadesini bulmuştur. İtaat eden ve cizye vermeyi kabul eden halka İslâm devletince barış ve himaye güvencesi verilirdi.