AYSUN KARAAHMET
@ZAYZO
19 okur puanı
Ağustos 2021 tarihinde katıldı
Arlin Çiçekçi
Beşerbazın Mârifeti
Holden Kitap
222 Sayfa
Babasını doğmadan önce annesini ise doğumda kaybeden Atlas ananesi ile birlikte yaşamaktadır. On sekizine girdiğinde annesinin adına yazılmış mistik bir mektubu bulunca Atlas’ın hayatının gidişatı değişir. Bu doğrultuda zaman ve mekân sıçrayışlarıyla işlenmiş bir olaylar bütününün içinde buluyorsunuz kendinizi.
Beşerbaz insanla uğraşan demek. Onunla oynayan, onu şekillendiren, yönlendiren usta, bir nevi insanlık ustası. Usta beşerbaz Hulki, diğer dünyadan mektuplar ve ses kayıtlarıyla kalfasını eğitmek istiyor. Roman bu usta çıraklık üzerine kurulmuş ama daha fazla anlatıp ipucu vermek istemiyorum.
Roman geçmişten geleceğe, Fas’tan Amsterdam’a baya bir atlama yapıyor. Kurguda bu kadar atlamaya ve geçişe rağmen bir açık yok. Üstüne güzel çalışılmış.
Romanla ilgili kafamda en büyük soru işareti şu noktada oluştu: Ses kayıtlarının sahipleri neden var? Atlas’ın annesini, babasını ve Hulki’yi anlıyorum. Zorlarsam Efi’ye de bir şey bulabilirim ama özellikle Andre Beauchamp neden var, neye hizmet ediyor, durduk yere onun aşk hikâyesini neden dinledik hiç anlamadım. Karakterlerin varlığı beni tatmin etmedi. En fazla tanrıcılık oynayan Hulki yaratabildiği için yaratmış bu karakterleri diyebiliyorum.
Arlin Çiçekçi edebiyat yapmayı seviyor. Aforizma tadındaki tespitlerden ve dili kullanım şeklinden anlıyoruz bizi. Okuduğunuz kitapta eski ve yabancı kökenli kelimelerin kullanımını seviyorsanız çok keyif verecektir. Yok, hiç hoşlanmam diyorsanız sizi biraz üzer.
Orijinal bir konu, keyifli bir okuma sunuyor size.
Reklam
Ömür iklim Demir’in Muhtelif Evhamlar kitabı ilk olarak ismiyle çekti benden. Kitapların ismi çok önemlidir, okuyucuyu ilk oradan çekersiniz önermesinin ispatı gibi. Kitapçıda tesadüfen görseniz açıp karıştırırsınız ne anlatmış acaba diye. Yazarın ilk başarısı burada.
Kitap on ayrı öyküden oluşuyor. Her öyküde yalnızlığının içinde kıvranan, yalnızlığından memnun, yalnızlığını kabullenmiş vs karakterler var. Yalnızlıkla ilgili bir derdi var kesin. Bana göre yazarın bir diğer başarısı ise işlediği olaylarla karakterlerin yalnızlığını arabeskvari bir acıya dönüştürmemesi. İncelikle işlenmiş hikâyeler okuyorsunuz. “Yalnızım, ölüyorum, travmalarımdan bahsetmek istiyorum size,” diye bağırmıyor da “yalnızım. Evet, ne yapacağımı bilemediğim zamanlar da oluyor bakın mesela ne olmuştu,” gibi anlatıyor. Ölümleri, cinnetleri bile o kadar doğal anlatıyor ki zaten olması gereken buymuş gibi okuyorsunuz.
Yazar bazı hikâyelerinde ortak mekân ya da karakter kullanmış. Hikâyeleri arasında metinler arası tekniğini kullanmış neredeyse J bir hikâyede ana karakter olarak gördüğünüz kişi diğer anlatıda figüran olabiliyor. Ben bu oyunu çok sevdim.
Yazarın dili çok güzel. Orijinal teşbihleri var. Okumaya değer tavsiye bir kitap.
Postmodernizmin dibini sıyırmakEdebiyat
Boşanma sürecinden sonra taraflardan birinin yaşadığı yıkımı gösterme vaadindeki Doğal Roman’da farklı hikâyeler ve farklı başlangıçlarla örülü bir kurgu görüyoruz. Gospodinov postmodernizmin bütün nimetlerinden yaralanmış. Birden fazla hikâyenin olduğu romanda başı sonu belli olan bir kurgu beklentiniz olmasın. Başlangıçlar var, arada duygu durumları var, tespitler var, güzel cümleler var, hikâyeler var ama başı sonu belli modern roman yapısı yok.
Bir kurguda (film ya da roman) kahramanların tuvalete gittiğinden, sineklerden ya da bitkilerin üremesinden bahsedilmez ama hayatın doğalında bu vardır diye açıklama yapmış Gospodinov. Bunlar hepsi de gerçekten kitabın içinde var. Yazarın çıkış noktası çok yaratıcı ve dikkat çekici. İşleyişi bakımından fazla dağınık olması bu konuları boşanma sürecindeki bir adamla bağdaştırmamı zorlaştırdı.
Yazarın dili çok güzel. Tek bir cümle ile bütün bir duygu durumunu (hayal kırıklığı, çaresizlik) anlattığı bölümler var. Saygı duyulası bir noktaJ Ve çok zeki olduğunu düşünüyorum yazarın. Kafa yorduğu konular olsun onları ele alış biçimleri olsun zekasını hissediyorsunuz.
Metinlerarasılığın kullanımı bu kitapta sanırım beni en rahatsız eden şey. Gospodinov alıntılarını incelikle yapma gereği duymamış. Elbette çalma fikriyle yapmamıştır ancak o kadar çok alıntı var ki kitapta sanki göndermeler olmasa romanın olmayacağını düşünüyorsunuz. Yazarın kendi yazdığı bölümleri güzel güzel giderken bir anda karşınıza bilindik metinlerden alıntılar çıkıyor. Sizin olaya tanıklığınızı kesiyor böylelikle. Karakterle özdeşlik kurmanız zorlaşıyor.
Üst kurmaca ise ilk başta size yazarı benim dese de kitabın sonunda bu üst kurmacayı da ayrı bir kurguyla sunduğunu görüyorsunuz. Yazarın “ben buradayım,” dediğini duyuyorsunuz ama sesin nereden geldiğini
Post modern edebiyatımızın temsilcilerinden kabul edilen Latife Tekin Sevgili Arsız Ölümü'nde tıpkı Marquez gibi içinde yaşadığı toplumun batıl inanışlarını, masalsı öğelerini ve gerçeküstü olaylarını büyülü gerçeklik unsuru olarak kullanmıştır. Teknik olarak baktığımızda bütün bu bilgilerin yerine oturduğunu görebiliyoruz. Okur olarak ise benim kitabı okurken düşündüğüm şey şu oldu: E bu düpedüz toplumsal gerçeklik, hem de büyülü değil! Tekin'in anlattıkları can acıtıcı bir şekilde gerçeğe çok yakın...
Kitapta her karakterin kendini bulma çabasını görüyoruz. Bizim gördüğümüz kendini bulma çabası karakterin farkında olduğu ya da 'kendimi bulmalıyım' bilinciyle çıkılmış bir yol değil. Yazar aslında var olmaya çalışan bir avuç insandan bahsederken biz buna da şahit oluyoruz. Gördüklerimiz karşısında da karakterlerin kendini bulamamasını anlıyoruz. Bize yarattığı ve aktardığı dünyayla Tekin bunu çok güzel gösteriyor.
Kitabı okurken belki tanışlık hissedebilirsiniz - umarım hissetmezsiniz - ama kesinlikle yabancılık çekmezsiniz. Siz de bir anda var olmaya çalışan bir avuç insandan biri oluveriyorsunuz. Tabi bütün bunları sağlayan yazarın müthiş dilinin, akıp giden hikayelerin ve dikkati hep üstünde tutan, hiç düşmeyen temponun hakkını teslim etmek gerekiyor.
Yaşar Kemal'in bazı kahramanlarında şunu görüyoruz; kötülüğün kaynağını merak edip sorgularken bu kötülüğün kendilerinden çıkma ihtimalini hiç düşünmüyorlar. Yaşar Kemal bunu bilerek yapıyor. Önce dünyanın kötülüğüne lanet eden bir karakter bir sonraki sayfada gözünü kırpmadan bir insanın ölümü üzerine emir verebiliyor ya da umarsızca yorum yapabiliyor. Benim bunu en çok hissettiğim yer bir adamı vurmaya çalışan bir diğer adamın yaşadığı ikilemler. Örneğin; Demirciler Çarşısı Cinayeti'nde Mustafa ve Derviş arasında yaşanan vurdum/vuramadım, vurabilirim/vuramam, vurmalı/vurmamalı ikilemini bu kitabında da Vasilis ve Poyraz Musa arasında yaşanırken görüyoruz. Silahı kim tutuyorsa sorgulamayı da o yapıyor gibi gözükse de aslında hepimiz bu sorgunun içinde yer alıyoruz. Keyfi kuş öldürüp canı acımayan ya da avlanmaktan keyif alan bir insan insan öldürmesi zor olur mu? İnsan öldürmeyi göze almış insan bütün savaşların kaynağı olamaz mı? Kulluk etmekten keyif alan ya da başka türlüsünü hiç denemeyen/düşünmeyen insanlar değil mi başımıza beyleri, ağaları saran? Hâl böyleyken bu kadar kötülüğün bir sebebi de ben olmuyor muyum? Yaşar Kemal müthiş anlatımın içinde oluşturduğu bu halkalanmış düşünceleri bütün yapıtlarında veriyor. Salt doğru ya da kötüyü anlatmaktansa bizi meselenin çekirdeğine götürmeye çalışıyor. Bize yol açıyor ve açtığı bu yolda hem iyiyi hem kötüyü anlatıyor. Gerçi bunun kararını da bazen biz veriyoruz. Bu kitapta da sizi yine rüya gibi bir dille kâbus gibi gerçeklerin içine alıyor. Mübadele, insan tabiatı, mücadelesi, aşkı, iyiliği kötülüğü her şeyiyle ada üzerinden yine bizi anlatıyor. Siz almak istediğiniz kadarını alır, ilerlemek istediğiniz kadar çekirdeğe doğru yol alırsınız.
