merve ilter
@_merveilterr
Bilen, kendi varlığından yukarılara tırmanan insandır.
Beyaz Kale aslında benim Doğu ve Batı arasındaki o tekinsiz aynaya nasıl baktığımı çok net bir şekilde ortaya koyuyor. Karakterlerin birbirlerini alt etmek için girdikleri o amansız yarışın, aslında karşılıklı bir "istila" çabasından ibaret olduğunu; ancak hissettiğim gibi, bu çabanın en nihayetinde eğreti ve uşaklaşmış bir benlikten başka bir şey doğurmadığını görüyorum. İnsanın başka birinin geçmişini, acılarını veya tecrübelerini çalarak kendine yeni bir öz inşa edemeyeceği gerçeği, romanın o rahatsız edici atmosferinin temelindeki en büyük hakikat olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle İtalyan kölenin rüyasında ailesinin onu tanımaması, bir başkasının hayatını çalmaya veya ona benzemeye çalışırken ödenen o en ağır bedelin, yani kendi geçmişine bile yabancılaşmanın sarsıcı bir kanıtı gibiydi. Batı'ya duyulan o yoğun hayranlığın ve onlara karışma arzusunun, günün sonunda iki taraf için de samimiyetten uzak bir kimlik kaybına yol açtığını; lakin her şeye rağmen insanın kendi sarsılmaz özüne, yani yaşanmışlıklarının o sert çekirdeğine geri döneceğini savunuyorum. Bu kabul ediş ve devam etme hali, romanın o belirsiz finalini bir mağlubiyetten ziyade, kendi sınırlarımı ve biricikliğimi tanıdığım bir olgunlaşma evresine taşıyor. Benim için bu analiz, okuma serüvenimde sadece kurgusal takaslara değil, gerçek ve çalınamaz olan yaşanmışlıkların gücüne ne kadar değer verdiğimin farkındalığını oluşturdu aslında.
Reklam
Eser, sadece askeri bir mağlubiyeti değil, bir zihniyetin ve hayalin hüzünlü sonunu anlatır. Bu tahlilin merkezinde, Anadolu’nun öz evlatlarının hiç bilmedikleri coğrafyalarda, dilini dahi konuşamadıkları halklar için harcanışına duyulan o haklı isyan yer alır. Falih Rıfkı, koca bir devletin yönetim kademesindeki hırsların, Ahmet gibi binlerce gencin sessizce yok oluşuyla nasıl ödenen devasa bir insani bedele dönüştüğünü adeta okuyucunun kalbine kazır.
"ücretsiz tarla ve sokak bekçiliği" benzetmesi, Osmanlı’nın bu topraklardaki trajik konumunu özetler. İmparatorluğun merkezindeki karar vericiler, buraları vatanın ayrılmaz bir parçası olarak görse de, sahadaki gerçeklik Anadolu insanının hem emeğinin hem de kanının hiçbir karşılık bulamadan bu topraklara akıtılmasıdır. Bizlerin "milletimiz" diyerek kucaklamaya çalıştığı kitlelerin, Mehmetçiği bir "yabancı" veya "işgalci" olarak görmeye başlaması, idealler ile gerçeklik arasındaki o aşılmaz uçurumu ortaya koyar. Bu süreçte Enver Paşa gibi figürlerin sergilediği cesaret ve stratejik hırslar, yazarın rasyonalist bakış açısıyla süzüldüğünde; ayakları yere basmayan bir romantizmin Anadolu’yu nasıl tükettiğini gösteren birer kanıta dönüşür.
Sonuç olarak Zeytindağı, okuyucuyu tarihin sadece rakamlardan ibaret olmadığı gerçeğiyle yüzleştirir. Kitabı bitirdiğimizde hissettiğimiz o ağır keder, aslında bir devrin kapanışına duyulan üzüntüden ziyade, binlerce Ahmet’in o kızgın çöllerde hiçbir yere ait olamadan kaybolup gitmesine duyulan merhamettir. Bu eser, bizlere bugün üzerinde yaşadığımız Anadolu topraklarının kıymetini anlatırken, tarihin tozlu sayfalarında unutulan gencecik ruhların çığlığını bugüne taşır. Bir imparatorluğun vedası olan bu anlatı, aynı zamanda milli bir uyanışın ve "vatan" kavramının sınırlarının kanla, terle
Gabriel García Márquez’in "Yüzyıllık Yalnızlık" eseri, sadece bir ailenin yedi nesillik hikayesi değil; insanın kaçmaya çalıştıkça yakalandığı o görünmez kader ağının en somut izdüşümüdür. Kitabı bitirdiğinizde hissettiğiniz o büyük "tamamlanmışlık" duygusu, aslında trajik bir kabullenişi de beraberinde getirir. Macondo’nun rüzgarla silinip gitmesi bir yok oluş değil, yedi nesil boyunca biriken o devasa ızdırabın nihayet noktalanmasıdır.
Okuma süreci boyunca kendinizi tıpkı Ursula Iguarán gibi, evin bir köşesinde her şeye şahitlik ederken bulursunuz. Karakterlerin aynı isimlerin gölgesinde, babalarının hatalarını ve annelerinin yalnızlıklarını bir miras gibi devralışlarını izlemek; "bilmenin" o ağır yükünü omuzlarınıza bindirir. Bu noktada şahitlik etmek bir hafifleme değil, bir birikmedir. Ursula gibi her şeyi görür, olacakları sezer ama o durdurulamaz akışa müdahale edemezsiniz. Çünkü o tozlu sokaklarda ve loş odalarda "acaba" ile başlayan her aşk ve her isyan, aslında çoktan yazılmış bir parşömenin birer parçasıdır.
Márquez’in bize öğrettiği en sarsıcı gerçek şudur: İnsan, doğduğu yerin ve ailesinin tozundan asla tam olarak kaçamaz. Bizim "kaçış" sandığımız her hamle, bizi aslında o köklere daha çok bağlar. Rebeca’nın duvarları kemiren o sömürgeci açlığı ya da Albay Aureliano’nun altın balıklara sığındığı o ruhsuz yalnızlığı, hepimizin kendi küçük Macondo’muzda yaşadığı o "sıkışmışlık" hissinin birer yansımasıdır.
Son Aureliano parşömenleri okuyup kendi sonuyla yüzleştiğinde ve o meşhur domuz kuyruklu bebekle döngü tamamlandığında anlarız ki; tozlar süpürülmek için değil, kaderimizin bir parçası olarak bizimle kalmak içindir. Bu kitap, coğrafyanın ve geçmişin bir pranga değil, kaçınılmaz bir deri olduğunu; ve bu deriyi değiştirmenin imkansızlığını en rafine haliyle
____Hayat, aslında her birimizin içinde bir parça Hasan Sabbah’ın bükülmez isyanını ve bir parça Benjamin’in hüzünlü arayışını taşıdığı, sonu gelmeyen bir yolculuktur. Kimimiz dünyadaki adaletsizliğe karşı kendi doğrularımızdan kaleler inşa edip o ideolojilerin içinde boğuluyor, kimimiz ise kendimizi ait hissedeceğimiz o hayali vatanı bulmak için yollara düşüp her şeyimizi kaybettiğimiz anlarda asıl özümüzle tanışıyoruz. Semerkant, bize ulaşmanın her zaman haz vermediğini, bazen en büyük "kaybedişlerin" insana insan olduğunu hatırlatan o soylu sızıyı bahşettiğini gösteriyor; çünkü insanı var eden, vardığı yerdeki sahte huzur değil, o yolda dönüşürken ve hatta kaybolurken kalbinde taşıdığı ebedi özlemdir__.
__
İnsan gerçekten kendisi olabilir mi, yoksa daima bir başkasının hikayesini mi yaşar? Galip için yaşamak, "hikaye anlatmak" ile eş anlamlıdır. Belki de Celâl’in yerine geçip yazması, onun hayata tutunma biçimidir; çünkü hayat, ancak anlatıldığı sürece katlanılabilir kılınır. Galip, Celâl’in masasına oturduğunda aslında bir zafer kazanmaz; aksine kendi sesini ebediyen susturur. Romanda da belirtildiği gibi: "İnsan en çok kendisi olamadığı için acı çeker." Galip de bu dinmek bilmez acıyı dindirmek adına kendi varlığından vazgeçer.
Ne kadar kendinden kaçmaya çalışsa da bu eylem, özünde bir kayboluştur. Çünkü kayıplar ve acılar, hiçbir maskeyi kabul etmezler. Belki de hayat; insanın kendi olmaktan kaçarken sürekli kendine yakalanmasından ibarettir. Nihayetinde her yol bir yenilgiye çıkar; özlemek bile başlı başına bir mağlubiyettir aslında. Tıpkı Galip’in Rüya’ya duyduğu o amansız özlem gibi... Sonu ölüm olan bir varlığın kurduğu düzen ne kadar gerçek olabilir ki?
Bu yüzden hepimiz birer Galip'iz aslında; her birimiz ayrı bir maskeyle yaşam savaşı veriyoruz. Galip’in tek tesellisi anlatmaktır. Ancak anlatarak teselli bulmak, iyileştirmekten ziyade yalnızca yaşadığımızın kanıtıdır. Ne yarayı kapatır ne de olanı unutturur. Unutmamak, insana bahşedilen "hâlâ hayattasın" deme biçimidir. Galip de romanın sonunda huzura ermez; yalnızca acısıyla yaşamayı öğrenmiş bir yazara dönüşür. O son sayfada, dışarıda kar yağarken kalemin kağıt üzerindeki sesi, aslında bir nabız atışı gibidir:
"Hayattayım, unutmadım, buradayım."
Reklam