Yazar:
Orhan Pamuk
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 25 dk.
Sayfa Sayısı:
156
Basım Tarihi:
Eylül 2023
İlk Yayın Tarihi:
1987
Yayınevi:
Yapı Kredi Yayınları
Orijinal Adı:
Beyaz Kale
Orijinal Dil:
Türkçe
Orijinal Ülke:
Türkiye
ISBN:
9789750826306
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
8 diğer baskı · Tümünü Göster
Beyaz Kale
10,4bin okunmaYapı Kredi Yayınları · Eylül 2023 · 156 s.
Beyaz Kale
417 okunmaİletişim Yayınları · Kasım 2012 · 199 s.
Beyaz Kale
191 okunmaCan Yayınları · 1990 · 192 s.
Beyaz Kale
145 okunmaCan Yayınları · 1987 · 160 s.
The White Castle
6 okunmaFaber & Faber · Haziran 2015 · 160 s.
The White Castle
2 okunmaFaber and Faber · 26 Temmuz 2000 · 161 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Ben Kimim?Edebiyat
Sartre'ın da dediği gibi: Tek tasamız zaten varolan düşüncelerimizin bize görkemli şekilde sunulmasıdır. Zihnimde yer edinmiş "varoluşsal mücadele", "bunalım", "anlam arayışı" gibi düşüncelere bir kitapta rastlayınca o kitabı özümsememem mümkün değil.
Hayatımızın belirli evresinde kendimize sorduğumuz ve bizi belki de varoluşsal krizlere kadar götürecek bir soru vardır. Bu kim olduğumuzun ya da neden hayatta olduğumuzun sorgulanmasının ilk adımıdır.
İçinde yaşadığımız bu dönemi seçemiyoruz fakat yapabileceğimiz tek şey bu dönem içerisinde kendimizin ne olacağını seçmektir. Çeşitli ruhsal ve kültürel devinimler deneyimlerle varolduğuna göre kendi özümüzü, karakterimizi, değerlerimizi kendimiz belirleriz.
İşte bu eser bu varoluşsal mücadelenin, kimlik sorununun, seçilmiş hayatın bir kurgusudur. Kitapta geçen olayı içselleştirerek gerçek hayatta fiziken kendimize çok benzeyen biriyle yer değiştirip artık onun kendimiz gibi, kendimizin de onun gibi yaşam sürmesini düşününmek bile önce varolup sonra özü kazandığımız sonucuna çıkıyor.
Varoluşçu bir bakış açısına sahip olmamla birlikte kitaptan şu sonucu çıkarıyorum: "Ruhsal benzerlikler aslında tek bir insanın yaşamıdır. Fiziken benzerlik ise bunun sadece somut görünüşüdür. Ayrıca seçtiğimiz, belirlediğimiz hayatımız ve kişiliğimiz kendimizin ne olacağına karar verir."
Beyaz Kale, edebiyatseverler tarafından Orhan Pamuk'un kendi tarzını oluşturmaya başladığı ilk romanı olarak kabul edilmektedir. Böyle bir kabulün olmasının sebebi, Orhan Pamuk'un kronolojik olarak daha sonra yazdığı eserlerinde sıklıkla kullandığı "başkası olma" metaforunu ilk olarak bu eserinde kullanmasıdır. Zira Orhan Pamuk'u Orhan Pamuk yapan en önemli özelliklerden birisi budur.
Orhan Pamuk eserlerini belirli bir düzen içerisinde okumayı başaramamış bir okur olarak, ilk paragraftaki gibi keskin bir yorum yapma hakkını kendimde görmüyorum. Fakat Orhan Pamuk'un birçok kitabını okumuş bir okur olarak, bu eserinde diğer kitaplarındakine benzer bir dil ve üslup bulduğumu, buna karşın Beyaz Kale'den sonra yazılan eserlerindeki kadar usta bir anlatımın olmadığını ifade etmek isterim. Dolayısıyla bu esere Orhan Pamuk'un bir yazar olarak emekleme döneminden çıktığı ve o muazzam yürüyüşünün ilk ayak seslerini duyduğumuz eseri diyebiliriz.
Kitabın konusundan kısaca bahsetmek gerekirse, 17. yüzyılda Türk korsanları tarafından tutsak edilen Venedikli bir köle ile kendisini satın alan Türk bir Hoca arasındaki ilişki anlatılır. Burada ilginç olan şudur: Türk Hoca ile Venedikli köle birbirlerine adeta bir ikiz gibi benzemektedirler. İlgi duydukları bilimden tutun fiziksel olarak dahi birbirlerine benzemektedirler. Roman ilerledikçe bu benzerliğin iyice farkına varacaklar ve "Senin gibi oldum ben. Ben, sen oldum." diyeceklerdir... Venedikli köle ile Türk Hoca, zamanla birbirlerini anlamak ve tanımak için aynı masanın ucuna oturup sohbet ederler. Kendilerine "Ben neden benim?" sorusunu sorarlar. Hatta aynanın karşısına geçip birbirlerine bakarak birçok derin sohbete dalarlar.
Bu noktada, Türk Hoca ile Venedikli kölenin sürekli masanın iki ucuna oturmaları ve ayna karşısına
Beyaz Kale – Orhan Pamuk
Samimi Bir İnceleme
Orhan Pamuk’un “Beyaz Kale”si, insanın kendiyle yüzleşmesini neredeyse ürkütücü bir aynaya dönüştürüyor. Romanın merkezinde bir Venedikli esir ile onu tıpatıp andıran bir Osmanlı âlimi arasında geçen kimlik savaşı yer alıyor. Ve evet, bu sadece bir Doğu-Batı çatışması değil; aslında ben kimim? sorusunun etrafında dolaşan bir iç hesaplaşma.
Pamuk bu kitapta çok katmanlı bir anlatı sunuyor. Bazen bir bilim kurgu gibi, bazen felsefi bir deneme gibi, bazen de tarihi bir masal gibi akıyor. Anlatıcı, Venedikli esirin gözünden hem Osmanlı’nın düşünsel dünyasına tanıklık ediyor hem de onunla birebir benzerlik taşıyan Hoca adlı karakterle aralarındaki gerilimli ilişkiyi aktarıyor. Bu iki adam birbirlerinin zıttı mı, yoksa aynı kişinin iki yarısı mı? İşte asıl soru bu.
Kitabın temposu yavaş ama dikkatle örülmüş. Eğer sabırsızsan sıkılabilirsin; ama biraz içine girdin mi, anlatının büyüsüne kapılıyorsun. Özellikle aynılık, kimlik, taklit, üstünlük gibi temalar yavaş yavaş işleniyor ve sonunda kendine dönüp sormadan edemiyorsun: “Beni ben yapan ne?”
Orhan Pamuk’un dili bu kitapta daha ölçülü, daha simetrik. Metin hem mesafeli hem derin. Samimi ama steril; sanki duygudan çok fikir anlatıyor. Fakat bu mesafe okurun düşünsel olarak derinleşmesini sağlıyor. Bazı cümleler var ki altını çizip durup düşünmeden geçemiyorsun.
⸻
Kapanış: Beyaz Kaleye Dair Duygularım
“Beyaz Kale” bence her okuyuşta farklı bir anlam sunabilecek bir roman. Gençken okursan kimlik arayışını, büyüdükçe yalnızlığı, yaş aldıkça benliğin parçalanışını görebilirsin. Kısa ama yoğun, sessiz ama çarpıcı.
Kimsenin aynasında kendini arama hissini seviyorsan ve sorularla kalmaktan korkmuyorsan bu kitap seni içine çeker. Keyifli okumalar..
Orhan Pamuk romanlarında genel olarak biliriz ki ağırlık olarak Doğu ve Batı karşılaştırması ve farklı görüşleri süzgeçten geçirme vardır. Bu kitabında ise farklılıklara baktığımız kadar benzerliklere de bakıyoruz. Bunun için de Orhan Pamuk sürekli olarak ayna imgesini kullanmış. Venedikli köle ile Hoca arasındaki benzerlik dile getirilirken bir aynaya bakma imgesi kullanmış. Doğu ve Batı’nın karşı karşıya geldiği noktaları gördüğümüz kadar ortak paydalarını da görüyoruz. Doğu ve Batı bakışlarının olduğu romanlarda karşımıza genel olarak çıkan unsurlar aynıdır, aslında bu unsurları bir romanda filan görmemize de gerek yoktur pek, ufak bir düşünme ile fark edebiliriz ki bu bakışlardaki bulguları günlük hayatımızda da rahatlıkla görebiliriz.
Bir yerde okumuştum ama kaynağını hatırlamıyorum. Batı’nın Doğu’ya bakışı Doğu’nun Batı’ya olan bakışından değişiktir. Hem Doğu’ya karşı merak vardır hem de bu merakla beraber öğrenme ve tanıma isteği vardır ve tabii ki de bunlarla beraber Doğu Batı’nın gözünde sürekli olarak kolay yutulabilecek tek hamlelik bir lokma gibidir, zaten tarihteki ve günümüzdeki birçok olay da bu durumu doğrular niteliktedir. Doğu’nun Batı’ya bakışı ise yabancı, kâfir, gavur ve düşman olduğu kadar da bir kesimi tarafından sürekli olarak ulaşılmak istenen kültürdür. Beyaz Kale’de de bu unsurlar işlenmiş olup sürekli olarak Doğu ve Batı çatışmasını irdelerken benzerliklerini de gösteriyor. Aslında daha ilk sayfasından bu çatışmayı ve benzerliği okuyoruz. İlk olarak daha kitabın ilk sayfasında Doğu’nun ve Batı’nın gemilerinin çarpıştığını okuyoruz, Doğu Batı’nın gemilerini yendikten sonra Batı’nın kişilerini esir olarak alıyor ve devamında da Batı’nın aldığı kendi esirlerini kurtarıyor. Yani burada iki kesim tarafında da ufak bir benzerliği okuyoruz ama
Orhan pamuğun daha önce 2 kitabını okumuştum. Beyaz kaleyi onlar kadar beğenemedim. Konu olarak güzel fakat eleştirel bir yaklaşımla yazıldığı çokça hissediliyordu. Bu durum da dışardan biri olan venedikli tacirle maskelenmişti sanki. Birde venedikli tacir 17. Yüzyıl diliyle değilde sanki günümüz diliyle konuşuyormuş gibi hissettim. Venedikli tacir modern avrupai düşünce yapısına sahipken osmanlı padişahı, yöneticiler, bağnaz, eski şaman düşüncesine sahip bir şekilde devleti yönetmeye çalıştıkları ve aslında bu yüzden de duraklamanın yaşandığı sezdirilmeye çalışılmış gibiydi. O dönemin eksik, aksayan yönlerinin açıkça dile getirildiği bir eser.
Orhan Pamuk’un erken dönem eserlerinden Beyaz Kale, 17. yüzyıl İstanbul’unda geçen, derinlikli bir kimlik ve benlik arayışının izini sürüyor. Venedikli bir esirle, onu satın alan Osmanlı hocasının birbirlerine dönüşme süreci üzerinden Doğu ile Batı’nın karşılaşmasını, birbirine benzeme ve yabancılaşma hallerini sorguluyor.
Kitapta, anlatım dili sade gibi görünse de sembollerle dolu katmanlı bir yapı var. Tarihi arka plan titizlikle örülürken, felsefi sorgulamalar ve “ben kimim” sorusu romanın her satırında hissediliyor. Olay odaklı bir kurgu yerine karakterlerin iç dünyalarına ve aralarındaki gerilime odaklanması, kitabın temposunu sakin tutarken okuru zihinsel bir yolculuğa çıkarıyor.
Beyaz Kale; kimlik, ötekilik, iktidar ve bilginin sınırlarına dair düşünen bir roman arayanlar için güçlü bir öneri olabilir. Pamuk’un ustalıkla işlediği atmosferi ve Doğu-Batı zihniyetini iç içe geçirerek yansıttığı anlatımı, eseri Türk edebiyatında özel bir yere yerleştiriyor.
Sizce insan kendine mi dönüşür, yoksa başkasına mı benzer?
AYNI OLSAK KENDİMİ NEYLEYİM ?
Okuduğum ilk Orhan Pamuk kitabı. Yazarı belki popüler olması nedeniyle, siyasi mevzularla anılması nedeniyle veya sadece ihmal ederek okumamış olabilirim. Pek çok kitabının birbirinden farklı üsluba sahip olduğu söyleniyor ve bu nedenle tek kitap ölçü olmayacaktır elbette lakin bu kitap özelinde anlatımını ve hikayeyi sevdim.
Kısa olmasına rağmen çok yoğun bir içerik söz konusu. İfade etmesi de kolay değil pek, üzerinde konuşmak.. Filozof Wittgenstein, “Üzerinde konuşulamayacak şeyler hakkında susmak gerekir” demiş. Tabi biz genellikle bunu pek beceremeyiz. İnsanız işte, konuşmak ve anlatmak isteriz.
Her okuyan için elbette her edebi eser farklı anlamlara gelip farklı izler bırakıyor. Postmodern bir anlatım söz konusu ve 
Metin T. ağabeyin dediğine göre Beyaz Kale ülkemizdeki ilk postmodern kitap.
Öncelikle doğal olarak ilk anlatıcı yazar OP. Sonrasında kitabın 2 ana karakterinin birer anlatıcıya dönüştüğünü görüyoruz, ya da öyle mi gerçekten? Bir karakter kendini diğer karakterin yerine koyarak onun ağzından bir hikaye anlatıyor, bu da ne kadar mümkün sahiden?
Biri müslüman ve biri hristiyan olmak üzere 2 karakter. Öyle bir ilerleyiş söz konusu ki şunu da düşündürüyor, aslında biz alttan alta tek bir kişinin iki farklı yüzünü mü okuyoruz, Dostoyevski’nin Öteki’si misali.
Hrıstiyan olanın İtalya’da başlar hayatı ama yolu bir şekilde İstanbul’a, 17. Yy. Osmanlı topraklarına düşer.Bilgili ve meraklı bir gençtir. Yaşça kendinden büyük olan alim düzeyinde bir adamla bir kader ortaklığına girişirler adeta. Aralarında hem efendi-köle hem dost ilişkisi vardır. İkisi de adeta kendinde olmayanı ötekinde arar. Mahsuni Şerif bir türküsünde şöyle der ya hani, “Ötmek istiyorum viran bağlarda, ayağıma cennet kiralansa da” Hep
Metin T. ağabeyin dediğine göre Beyaz Kale ülkemizdeki ilk postmodern kitap.
Öncelikle doğal olarak ilk anlatıcı yazar OP. Sonrasında kitabın 2 ana karakterinin birer anlatıcıya dönüştüğünü görüyoruz, ya da öyle mi gerçekten? Bir karakter kendini diğer karakterin yerine koyarak onun ağzından bir hikaye anlatıyor, bu da ne kadar mümkün sahiden?
Biri müslüman ve biri hristiyan olmak üzere 2 karakter. Öyle bir ilerleyiş söz konusu ki şunu da düşündürüyor, aslında biz alttan alta tek bir kişinin iki farklı yüzünü mü okuyoruz, Dostoyevski’nin Öteki’si misali.
Hrıstiyan olanın İtalya’da başlar hayatı ama yolu bir şekilde İstanbul’a, 17. Yy. Osmanlı topraklarına düşer.Bilgili ve meraklı bir gençtir. Yaşça kendinden büyük olan alim düzeyinde bir adamla bir kader ortaklığına girişirler adeta. Aralarında hem efendi-köle hem dost ilişkisi vardır. İkisi de adeta kendinde olmayanı ötekinde arar. Mahsuni Şerif bir türküsünde şöyle der ya hani, “Ötmek istiyorum viran bağlarda, ayağıma cennet kiralansa da” HepPostmodernist bir bakış açısı
Postmodernizm, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Dünya edebiyatında önemli bir yer bulan bir akımdır. Türk edebiyatında vücut bulması ise vakit almıştır. 1985 yılında yayınlanan Beyaz Kale, postmodernizmin ilk örneklerinden sayılmakla birlikte Orhan Pamuk’un bu anlamda yazdığı ilk kitaptır ki, sonraki kitaplarıyla ve aldığı Nobel ödülüyle Orhan Pamuk, Türk edebiyatındaki en iyi postmodernist yazarlardan biri olduğunu kanıtlamıştır. Bu yüzden, öncelikle kitabı biçimsel anlamda irdelemek gerektiğine inanıyorum.
Yalnız, buna geçmeden önce, hikayenin 17. yüzyılda 4. Mehmed döneminde yaşayan ‘Hoca’ olarak adlandırılan kişiyle kendisine bir paşa tarafından verilen Venedikli Köle arasında geçtiğini söyleyelim. Birbirlerine fiziksel olarak benzeyen bu iki kişi, düşünsel anlamda da birçok ortaklığa sahiptir.
Gelelim, kitabın biçimsel anlamda ortaya çıkan postmodernist özelliklerine. Bunlardan ilki, tarihsel üstkurmaca anlatı biçimiyle yazılmış olmasıdır. Orhan Pamuk, bu kitabında birincil yazar olarak gözükmez (kitabın en sonundaki bölüme kadar), bütün olay perdesini başka bir yazara, yani Venedikli Köle’ye ve hatta asıl nüshadan çevirisini yaptığını ileri süren Faruk Darvınoğlu’na anlattırır. Rüya içinde rüya benzeri, öykü içinde öykü vardır. Olay örgüsü her ne kadar 4. Mehmed döneminde geçse de hepsi gerçeği tam anlamıyla yansıtmaz, ki giriş bölümünde bu açıkça belirtilir. Tarihsel olaylar çarpıtılarak yeni bir anlama büründürülür.
Postmodernizmin niteliklerinden bir diğeri de kısaca yazarın başka bir yazarı, metni, paragrafı vs açık veya kapalı bir şekilde alıntılaması, kullanması, farklı tanımlaması olarak adlandırılan metinlerarasılıktır. Örneğin, Beyaz Kale kitabında giriş bölümünün yazarı olarak gördüğümüz Faruk Darvınoğlu karakteri aslında Orhan Pamuk’un önceki
Orhan Pamuk “
Beyaz Kale”de, Doğu ile Batı arasındaki benzerliklere ve farklılıklara bakarken, milli ve bireysel kimliklerimizin gerisinde yatan yapaylığı ortaya çıkartarak, iki kültürün ortak paydasını vurguluyor. Okur İstanbul manzarası eşliğinde izlediği bu yarı gerçek yarı hayal hikâyede, kendi varoluşunun özünü aramaya davet ediliyor.
17. yüzyılda Türk korsanlarınca tutsak edilen bir Venedikli, İstanbul’a getirilir. Astronomiden, fizikten ve resimden anladığına inanan bu köle, aynı ilgileri paylaşan bir Türk tarafından satın alınır. Garip bir benzerlik vardır bu iki insan arasında. Köle sahibi, kölesinden, Venedik’i ve Batı bilimini öğrenmek ister. Bu iki kişi, efendi ile köle, birbirlerini tanımak, anlamak ve anlatmak için, Haliç’e bakan karanlık ve boş bir evde, aynı masanın iki ucuna oturur, konuşurlar. Hikâyeleri ve serüvenleri, onları veba salgınının kol gezdiği İstanbul sokaklarına, Çocuk Sultan’ın düşsel bahçelerine ve hayvanlarına, inanılmaz bir silahın yapımına, “Ben neden benim?” sorusuna götürecektir. Hikâyelerin günden geceye doğru ilerlemesiyle, gölgeler yavaş yavaş yer değiştirir.
Beyaz Kale, kimlik, benlik ve Doğu-Batı ilişkisini sorgulayan etkileyici bir romandır. Romanda, birbirine fiziksel olarak çok benzeyen bir Osmanlı hocası ile Venedikli bir esirin zamanla birbirine dönüşmeye başlayan hayatları anlatılır. Orhan Pamuk, sade ama düşündürücü bir anlatımla insanın “kim olduğu” sorusunu merkezine koyar. Eserde bilim, güç, bilgi ve taklit kavramları dikkat çekici şekilde işlenmiştir. Tarihî atmosfer güçlü olmasına rağmen romanın asıl ağırlığı psikolojik ve felsefi çatışmalardadır. Özellikle romanın sonu okuyucuyu kesin cevaplardan çok yorum yapmaya zorlar. Bu yönüyle Beyaz Kale, kısa olmasına rağmen zihinde uzun süre iz bırakan eserlerden biridir...
Yazar Hakkında
Orhan PamukYazar · 33 kitap
Ferit Orhan Pamuk (d. 7 Haziran 1952, İstanbul), Türk yazar. Birçok başka edebiyat ödülünün yanı sıra 2006 yılında Nobel Ödülünü kazanarak bu ödülü alan en genç yaşta alan iki kişiden biri olmuştur. Kitapları altmış dile çevrildi, yüzü aşkın ülkede yayımlandı ve 11 milyon baskı yaptı. 2006 yılında TIME dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçilen Pamuk, Nobel edebiyat ödülünü alan ilk Türk'tür.
Yaşam öyküsü
Orhan Pamuk yazarlığa 1974 yılında başladı. 1979 yılında ilk romanı olan "Karanlık ve Işık" ile katıldığı Milliyet Roman Yarışmasında birincilik ödülünü Mehmet Eroğlu ile paylaştı. Bu romanı ancak 1982 yılında Cevdet Bey ve Oğulları adıyla yayımlandı. 1983 yılında bu kitapla Orhan Kemal Roman Ödülüne layık görüldü.
Pamuk'un daha sonra yazdığı kitaplar da çok sayıda ödül kazandı. İkinci romanı olan Sessiz Ev 1984 yılında Madaralı Roman Ödülünü kazandı. Bu romanın Fransızca tercümesi de 1991 yılında Prix de la Découverte Européenne ödülüne hak kazandı. 1985 yılında yayımlanan tarihi romanı Beyaz Kale ile 1990 yılında ABD'de Independent Award for Foreign Fiction ödülünü kazandı ve yurtdışında tanınmaya başlandı. Orhan Pamuk, 2002 yılında yayımlanan Kar kitabını, Türkiye'nin etnik ve politik meseleleri üzerine kurulu bir politik roman olarak tanımlamaktadır. Kar romanı Amerika'da 2004 yılında "yılın en iyi 10 kitabından biri" olarak gösterilmiştir. Yıllar geçtikçe Orhan Pamuk'un Türkiye dışındaki ünü artmaya devam etti. 1998 yılında yayımlanan Benim Adım Kırmızı 24 dile çevrildi ve 2003 yılında İrlanda'nın ünlü International IMPAC Dublin Literary Award ödülünü kazandı.
Romanlarının dışında, yazılarından ve söyleşilerinden seçmelerin ve bir hikâyesinin yer aldığı Öteki Renkler (1999) ve Ömer Kavur'un yönettiği Gizli Yüz adlı filmin senaryosu (1992) vardır. Bu senaryo, 1990 yılında yayımladığı Kara Kitap romanındaki bir bölümden yola çıkılarak yazılmıştır.
Orhan Pamuk ABD'de yayımlanan Time dergisinin 8 Mayıs 2006 tarihli sayısının "Time 100: Dünyamızı Biçimlendiren Kişiler" başlıklı kapak yazısında tanıtılan 100 kişiden biri oldu. 2007 Mayıs'ında yapılan 60. Cannes Film Festivali'nde jüri üyeliği yapmıştır.
Nobel Ödülü
Orhan Pamuk 12 Ekim 2006 tarihinde Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanarak Nobel Ödülü kazanan ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak tarihe geçmiştir. Akademi'nin 12 Ekim 2006 günü saat 14:00 civarında yayımladığı,
“ 2006 Nobel Edebiyat Ödülü 'Kentinin melankolik ruhunun izlerini sürerken kültürlerin birbiriyle çatışması ve örülmesi için yeni simgeler bulan' Orhan Pamuk'a verilmiştir. ”
şeklindeki basın bildirisiyle Nobel Edebiyat Ödülü'nün Orhan Pamuk'a verildiği resmen açıklandı. Pamuk 7 Aralık 2006'da, İsveç Akademisi'nde Babamın Bavulu başlığı altında hazırladığı Nobel konuşmasını Türkçe yaptı, Türkçe bilmeyen izleyiciler ellerindeki çeviri metinden konuşmayı takip etti, birçok televizyon kanalı konuşmasını canlı yayınladı. Orhan Pamuk ödülünü 10 Aralık 2006 günü Stockholm Konser Salonu'nda düzenlenen ödül töreninde İsveç kralı XVI. Carl Gustaf'ın elinden aldı.
Romancılığı
Orhan Pamuk'un romancılığı postmodern roman kategorisinde değerlendirilmektedir. Eleştirmen Yıldız Ecevit Orhan Pamuk'u Okumak adlı kitabında onun avangard romancılığını değerlendirmektedir. Özellikle Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı'dan yola çıkarak bize kendisini ve olayların gelişimini anlatır. Aynı şekilde edebiyat tarihçisi Jale Parla da Don Kişot'tan Günümüze Roman adlı kapsamlı yapıtında, Benim Adım Kırmızı'dan hareketle Orhan Pamuk'un eserlerini karşılaştırmalı edebiyat bağlamında irdeler. Parla'ya göre Pamuk, Türk romanının aldığı önemli dönemeçlerin sahibi olan bir yazardır. Doğu-batı sorunsalıyla estetik düzeyde hesaplaşmaya yönelen Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay gibi önemli yazarlardan birisidir Pamuk, bu sorunsalı kültürel ve felsefi içerimleriyle edebiyatına taşımış, özellikle Kara Kitap'ta bu tema bağlamında önemli, çok katmanlı bir edebi metin örneği sergilemiştir.
Eleştiriler
Orhan Pamuk'un Nobel Edebiyat Ödülünü kazanması değişik tepkilerle karşılaştı. Ödülün Pamuk'a Türkiye tarihi ile ilgili demeçleri dolayısıyla verildiği iddiasında bulunuldu. Orhan Pamuk Nobel ödülünü almadan on ay önce 19 Aralık 2005 Cumhuriyet Gazetesi'nde yayımlanan Erol Manisalı'nın "Orhan Pamuk Nobel'i Garantiledi" başlıklı yazısı Pamuk'un ödülü almasının ardından popülerleşti ve Orhan Pamuk'un Nobeli hakkındaki olumsuz eleştiriler bu yönde gelişti. TRT'de Banu Avar'ın hazırlayıp sunduğu "Sınırlar Arasında" adlı belgeselin Pamuk'un Nobel ödülünü almasından bir gün sonra yayımlanan bölümünde Pamuk, Nobel ödülleri ve İsveç ile ilgili olumsuz eleştiriler yer aldı. Demirtaş Ceyhun hazırladığı imza metninde Orhan Pamuk'un kitaplarını "Amerikan patentli postmodern romanlar olarak" adlandırmış ve "Nobel ödülünün Pamuk'a verilmiş bir ücret" olduğunu söylemiştir. Basında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in Orhan Pamuk'u kutlamadığına dikkat çekildi. Ödüle yabancı basından olumsuz eleştiriler de gelmiş, ödülün siyasi sebeplerden dolayı verildiği belirtilmiştir.
Orhan Pamuk'un eserlerinde Atatürk hakkında kullandığı üslup ve yazıları da kimi eleştirilere uğradı.
Bir kısım edebiyatçı Orhan Pamuk'un eserlerindeki bazı bölümlerin diğer yazarlara ait başka eserlerden fazlasıyla esinlendiğini savunmakta, özellikle bazı romanlarındaki belli kısımların diğer kitaplardan neredeyse tamamen alıntı olduğunu öne sürmektedir. Hürriyet Gazetesi yazarı Murat Bardakçı 26 Mayıs 2002 tarihinde belgeleri ile yazarı sahtecilik ve intihal ile suçlamıştır. Murat Bardakçı'ya göre Orhan Pamuk'un Benim Adım Kırmızı romanı, hikâyesi ve anlatım şekli ile Amerikalı yazar Norman Mailer'in Ancient Evenings adlı romanının bir kopyasıdır. Ayrıca suçlamalara göre Orhan Pamuk'un Beyaz Kale adlı romanı Mehmet Fuat Carım'ın Kanuni Devrinde İstanbul isimli eserinden birebir pasajlar içermektedir. Orhan Pamuk günümüze dek bu konuyla ilgili herhangi bir açıklamada bulunmamıştır.
Orhan Pamuk'un Sri Lanka'da düzenlenecek olan Edebiyat Festivaline katılması Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (Reporters sans frontières) tarafından eleştirildi. Örgüt Orhan Pamuk'u ve festivale katılmak isteyen diğer edebiyatçıları Sri Lanka'daki baskıları meşru hale getirmekle suçladı.
Orhan Pamuk davası
Yazar Orhan Pamuk, Das Magazin adlı haftalık İsviçre dergisine verdiği bir röportajda, "Bu topraklarda 30 bin Kürt ve 1 milyon Ermeni öldürüldü. Benden başka kimse bundan bahsetmeye cesaret edemedi" açıklamasında bulununca hakkında TCK'nın 301. maddesinden ‘Türklüğe hakaret’ davası açıldı.
16 Aralık 2005'de ilk duruşması yapılan Pamuk davası Adalet Bakanlığı'ndan beklenen yazı gelmediği için 7 Şubat 2006 tarihine ertelendi. Şişli Asliye Ceza Mahkemesi, bu tür davalar için Adalet Bakanlığı'nın yazılı izninin gerektiğini belirterek izin verilip verilmediğinin sorulması için bakanlığa yazı yazılmasına karar verdi ve duruşmayı da 7 Şubat'a erteledi. Duruşmanın ertelenmesi kararına AB yetkililerinden tepkiler geldi. Dava günü Şişli Adliyesi önündeki Pamuk ve yabancı yetkililere yönelik protesto gösterileri, Türkiye ve dünya basınında önemli yer tuttu.
AB - Türkiye Karma Parlamento Eş Başkanı Joost Lagendijk, "hükümet, parlamentoya değişiklik yasası getirebilir. Yapılacak şey budur. Türkiye'nin imajına büyük bir zarar vermiştir. Avrupa'da kötü bir imaj doğmuştur. Ünlü bir yazar hakkında dava açarsanız, dışarıda milliyetçiler bu yazarı dövmek için arabasına saldırırsa, burada ciddi bir sorun vardır" dedi.
AP Türkiye Raportörü Camiel Eurlings de, hükümetin yazar Orhan Pamuk davasını düşürmesi gerektiğini belirterek, hükümet reform taahhüdüne sadık kalmalı şeklinde konuştu.
Türkiye ile AB arasında ciddi gerilime neden olan Orhan Pamuk’un hakkındaki dava 22 Ocak 2006 tarihinde düştü.
Adalet Bakanlığı, Şişli İkinci Asliye Ceza Mahkemesi'ne gönderdiği yazıda, Yeni Ceza Yasası gereği izin yetkisi olmadığını hatırlatarak, Pamuk'un yargılanması için Adalet Bakanlığı’nın izin verdiğine ilişkin belge bulunmadığı gerekçesiyle davanın düşmesine karar verdi.
Ödülleri
1979 Milliyet Roman Yarışması Ödülü Karanlık ve Işık (iki yazar arasında paylaşıldı)
1983 Orhan Kemal Roman Ödülü Cevdet Bey ve Oğulları
1984 Madaralı Roman Ödülü Sessiz Ev
1990 Independent Yabancı Roman Ödülü (Birleşik Krallık) Beyaz Kale
1991 Prix de la Découverte Européene (Fransa) Sessiz Ev (Fransızca çevirisi nedeniyle)
1991 Antalya Altın Portakal film festivali en iyi senaryo Gizli Yüz
1995 Prix France Culture (Fransa) Kara Kitap
2002 Prix du Meilleur Livre Etranger (Fransa) Benim Adım Kırmızı
2002 Premio Grinzane Cavour (İtalya) Benim Adım Kırmızı
2003 Premio rinzane Cavour (İtalya) Benim Adım Kırmızı
2003 International Impac-Dublin Literary Award (İrlanda)
2005 Prix Médicis Etranger (Fransa) Kar
2005 Alman Yayıncılar Birliği'nin Barış Ödülü (Almanya)
2005 Richarda Huch Ödülü (Almanya)
2006 Le Prix Méditerranée étranger Ödülü (Fransa) Kar
2006 Nobel Edebiyat Ödülü (İsveç)
2006 Washington University'nin Seçkin Hümanist Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)[24]
2006 Commandeur de l'ordre des arts et des lettres (Fransa)
2008 Ovid Ödülü (Romanya)
2010 Norman Mailer Yaşam Boyu Başarı Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)
2012 Sonning Ödülü
Fahri Doktoraları
2006 Tiflis Üniversitesi
2007 Berlin Serbest Üniversitesi
2007 Boğaziçi Üniversitesi
2007 Georgetown Üniversitesi
2007 Tilburg Üniversitesi
2007 Madrid Üniversitesi
2008 Floransa Üniversitesi
2008 Beyrut Amerikan Üniversitesi
2009 Rouen Üniversitesi
2010 Tiran Üniversitesi
2010 Yale Üniversitesi
2011 Sofya Üniversitesi
Onur üyelikleri
2005 American Academy of Arts and Letters Onur Üyesi (Amerika Birleşik Devletleri)
2008 Social Sciences of Chinese Academy Onur Üyesi (Çin)
2008 American Academy of Arts and Sciences Onur Üyesi (Amerika Birleşik Devletleri)
