Zey.
@_yorgunayrac_
•hesap sadece, okuduğum kitapların alıntılarının ve yaptığım incelemelerin arşivi olarak kullanılıyor
Güç, en hızlı olanın değil, sabredip doğru anı bekleyenindir.Edebiyat
Kitap sadece intikam almayı anlatmıyor. Asıl soru şu: “İntikam adalet midir, yoksa yeni bir suç mu?” O yüzden sadece bir intikam romanı değil; adalet, vicdan, güç, affetme, insan sınırı ve en önemlisi intikamın insanı da değiştirmesinin romanıdır bütün bu sayfalar.
Edmond Dantes’i o karanlığa gömen dört farklı motivasyon var: Kıskançlık (Danglars), aşk (Fernand/Mercedes), korku (Caderousse) ve politik hırs (Villefort). Her birinin ihanetindeki o farklı tadı hissetmek ve yazarın her şeyi ince ince işlemesi gerçekten muazzamdı. Küçücük detaylar, yıllar sonra dönen bağlantılar, karakterlerin dönüşümü, semboller ve diyaloglar. Hiçbir şey boşa değil. Herkes yerinde, herkes hayatına devam ediyor ama kimse yaklaşan şeyi bilmiyor. Kont biliyor, oyunun kurallarını o belirliyor. O, bir kar topunu tepeden aşağı bırakıyor ve çığın oluşmasını izliyor.
(Bazı karakterler hakkında kısa kısa konuşmak istiyorum. Biraz SPOİLİ olabilir buradan sonrası. SPOİ bitiş yerini büyük harflerle aşağıda belirteceğim.)
Şato d'If ve Rahip Faria ile başlayalım. Burası bir hapishane değil, Edmond’un yeniden doğum yeri. Rahip Faria sadece bir yol arkadaşı değil; o bir kütüphane, bir banka ve bir üniversite. Onun Edmond’a öğrettiği her bilgi, ileride birer silaha dönüşecek. Faria’ya inanmayanların neler kaybettiğini, Edmond’ın neler kazandığını görmek çok güzeldi.
Caderousse’un ölümü… Kont sadece izliyor, müdahale etmiyor, kurtarmıyor. 14 yıllık zindan karanlığının, o soğuk duvarların ve çalınmış bir gençliğin intikamının ilk somut meyvesiydi onun ölümü.
Mercedes ile yüzleşmesi ise tam tersiydi. Bütün o soğuk Kont gidiyor. İçinden eski Edmond çıkıyor. Kırgınlık, özlem ve “olabilirdi” duygusu. Hepsi bir anda yüzeye çıkıyor. Edmond dünyadaki herkesi kandırabilirdi ama kalbinin yarısını kandıramadı.
Monte Cristo Kontu (2 Cilt Takım)Alexandre Dumas · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202537,1bin okunma
Reklam
Anonimliğin önemi üzerineEdebiyat
Kitap 3 menkıbeden oluşuyor. Hepsi güzeldi ama ben en çok son menkıbeyi (Ölümsüz Kardeşin Gözleri) beğendim.
Eski Hindistan'da geçen bu menkıbede, bir savaşçının (Virata) eylem ve sorumluluk arasındaki sıkışmışlığını, “Birine zarar vermeden yaşamak mümkün müdür?” sorusunun cevabını anlatıyordu. Virata her kaçışında (savaşçılıktan yargıçlığa, yargıçlıktan inzivaya) kardeşinin gözlerinin takibinden kurtulmaya çalışıyordu.
Virata, birine zarar vermemek için önce kılıcını bırakıyor, sonra yargıçlığı, sonra da mülkiyetini... Ama menkıbenin vuruculuğu burada başlıyor. Hiçbir şey yapmamak da birilerine zarar verebiliyormuş. Virata inzivaya çekildiğinde bile onun yokluğu, başkalarının hayatında bir boşluk ve bir acı yaratıyor.
Virata’nın en sonunda isimsiz bir hizmetkâr, bir hiç olarak, köpeklerin yanında ölmeyi kabul etmesi çok etkileyiciydi. İşte bu, kibrin tamamen yok olduğu andı. Bir zamanlar "Yeryüzünün Yıldızı" olarak anılan birinin, en büyük bilgeliği anonimlikte ve mutlak teslimiyette bulması efsanevi bir finaldi.
ZWEİG yine yapmış yapacağınıEdebiyat
Spoili bir inceleme olacak. Ayrıca Anna Karenina kitabından da spoi yiyebilirsiniz incelememin bir bölümünde. Ona göre okuyunuz.
Kitapta 3 öykü vardı. Ormanın Üzerindeki Yıldız, Leporella, Cenevre Gölü’ndeki Olay. Leporella öyküsünü Zweig’in başka kitabında okumuştum. İncelemesine buradan ( #301392682 ) ulaşabilirsiniz.
Kitaptaki diğer iki öykü de Zweig'ın "insanlar birbirinin ruhuna aslında ne kadar uzak?" sorusunu sorduğu eserlerdir. Biri dil yüzünden, diğeri sınıf farkı yüzünden birbirine dokunamayan ruhları anlatıyor.
Gelelim kitaptaki ilk öyküye. Ormanın Üzerindeki Yıldız… Bir garsonun kendisine tamamen yabancı ve sosyal statü olarak çok yukarıda olan bir kadına duyduğu o imkânsız, sessiz ve marazi aşkın öyküsü. Bu öykünün sonu Anna Karenina’nın sonu ile aynıydı. Acaba önce hangisi yazılmış diye araştırdığımda Zweig sonradan yazan çıktı. Yani içerik fikri Tolstoy’dan çıkmış. Önce Anna Karenina’yı okumuş olmamdan mı bilmiyorum ama Zweig’ın öyküsündeki intihar bana çok absürt geldi. Anna’nınki daha normal be doğal gibiydi. O yüzden şöyle bir yorum yapacağım: “Ya abi bu kadar da manyakça aşık olunmaz ki. Sevdiği kadın o trende diye, ayakları altında ölürüm düşüncesiyle raylarda intihar etmek nedir? Nasıl bir saplantıdır bu?” Ama her şeye rağmen Zweig harika aktarmış o adamın ruhunu bize.
İkinci öyküye geçmek istiyorum. Cenevre Gölü’ndeki Olay… Bir insanın kendi toprağından kopunca nasıl yok gibi hissettiğini anlatıyor bu öykü. Öyle dramatik sahnelerle değil, sessiz bir çaresizlikle vuruyor insanı. Otel müdürünün “Yardım edemem Boris” sesi hâlâ kulağımda yankılanıyor.
Cenevre Gölü’nde bulundu.
Cenevre Gölü’nde bulundu.
İki anlamlıdır bu cümleler. İlkinde adam canlı bulunurken, ikincide ölü cansız bedeni bulundu. İlkinde Cenevre Gölü
Gönüllü kölelikEdebiyat
Bugün okuduğum başka bir Zweig kitabında bu öyküyü tekrar görünce, daha önce yapmadığım incelememi yapmak istedim.
Leporella; sevginin değil, aidiyetin ve saplantının bir portresidir. Zweig, bir insanın kendi benliğini başka birinin iradesine nasıl kurban edebileceğini ve bu gönüllü köleliğin nasıl bir trajediye yol açabileceğini soğuk ve mesafeli bir dille anlatmış bu öyküde.
Zweig, sadakatin her zaman erdemli bir duygu olmadığını, bazen yıkıcı bir saplantıya dönüşebileceğini de gösteriyordu bu öyküde. Crescenz, Baron’un mutluluğu önündeki tek engelin (karısının) ortadan kalkması gerektiğini düşündüğünde, ahlaki değerleri tamamen devre dışı bırakır. Kitabın en sarsıcı yanı, Crescenz’in işlediği hizmetin veya suçun karşılığında bir ödül beklememesidir. Onun için en büyük mükafat, Baron’un yanında bir eşya olarak kalabilmektir.
Öykünün adı neden Leporella? Bunu merak edip araştırdığımda şunları öğrendim: Mozart’ın Don Giovanni operasındaki uşak Leporello karakterine bir göndermedir. Leporello, efendisinin maceralarına yardım eden, onun gölgesi gibi yaşayan bir figürdür. Zweig, Crescenz’e bu ismin dişil hali olan "Leporella"yı layık görerek, onun bireyselliğini tamamen yitirdiğini ve sadece efendisinin arzularına hizmet eden bir araca dönüştüğünü vurgular.
Bazı şeyler ancak gizli kaldığında gerçekten korunurEdebiyat
Geçen ay okuduğum o bireysel aşk hikâyelerinden çıkıp koca bir halkın kaderine, inancına ve tarihsel trajedisine odaklanmak bana çok iyi geldi. Çok saygı duyduğum, harika bir kitaptı. Ölmeden önce kesinlikle okunmalı diyorum.
Zweig o "vatansızlık" ve "aidiyet" temasını o kadar derinden işlemişti, öyle güzel tasvir etmişti ki; Bizans’ın karanlık dehlizlerindeki yolcuğa, Roma’nın yağmalandığı, kutsal emanetlerin elden ele geçtiği, epik ve hüzünlü bir tarihe ben de ışınlandım sanki. O uzun gece yürüyüşüne Benjamin ile beraber ben de çıktım sanki. O görevi tamamlayana kadar yaşananları okumadım, izledim sanki.
Sayfa 13’te bir bölüm vardı. “Tanrı Şamdanın(Menora) neden değerli olmasını istemiştir?” diye sorguluyordu bir adam. Sonra kendi kendine cevap veriyordu. “Basit bir madenden yapılmış olsa haydutlar kırar eritirdi. Oysa değerli olduğu için kırıp dökmeden dikkatle muhafaza ediyorlar.”
*SPOİLİ KISIM*
Kitabın sonunda ise o şamdanın birebir aynısını bir kuyumcu yapıyor ve uzaklara gönderiyor. Ama yıllar sonra bu sefer de o insan yapımı şamdanı ele geçiriyorlar. Ve bu kez onu saklamıyorlar, kırıp parçalıyorlar. İşte kitabın en vurucu kısımlarından biri bu detaydı bence.
İnsanlar kutsallığa saygı duymasa bile, altının değerine saygı duyarlar. Şamdanın altın olması, barbarların bile ona dikkatle dokunmasını sağlıyordu. Finaldeki o ters köşe ise tam bir trajediydi. Kuyumcunun yaptığı o birebir aynı şamdan, aslında inancın bir kopyası gibi. Ama o sahte şamdanın parçalanmasıyla, Zweig’ın bize şunu diyordu: Ruhu olmayan madde, ne kadar değerli görünürse görünsün, parçalanmaya mahkumdur.
Gerçek Menora (Şamdan) gizli kalırken, onun taklidinin yerle bir edilmesi; tarihin, krallıkların ve insan yapımı her şeyin geçiciliğini simgeliyor. Gerçek olan gömülü olandır, yani kalpteki
Reklam