Lakhes ve Lysis, sırasıyla cesaret ve dostluk kavramlarının tanımı üzerine yoğunlaşan; Sokrates'in - çoğu Platon eserinde olduğu gibi - tartışmanın moderasyonuna soyunduğu; sohbetin sonuca ulaştırılmasında başarısız olunduğu; tartışmanın felsefi açmazla (aporia) sonlandığı; diyalog tarzı yazılmış, Platon'un ilk dönem eserlerinden.
İlk felsefi diyaloğa adını veren kişi m.ö. 5 yy. yaşamış Atinalı bir general. İkinci esere adını veren Lysis ise döneminin at yetiştiriciliği ile ünlü soylu ailelerinden birine mensup gerçek bir karakter. Sohbet havasında geçen her iki eser de güreş salonu (palaistra) dolaylarında gerçekleşiyor.
Platon'un burada, erken dönemde yazmış olmasına karşın, her iki eserde de sonradan bir hayli mesafe alacağı ve bir çok eseriyle de Sokrates'e ispat çabasında dil döktüreceği idealar kuramına belli belirsiz, uzaktan bir bakış attığını söyleyebiliriz. Bu durum Lysis'de daha belirgin olarak görülebilir.
Eserler, Cesaret ve Dostluk üzerine söylenebilecek bir çok şey söylendikten ve tartışıldıktan sonra bu kavramların basit haliyle bile tanımlanamaması bakımından zayıf ama gideceği yolları göstermesi ve ayrıca denemeye korkmadan gözüpek şekilde genç yaşında bu işe soyunan Platon'un çıraklık dönemine atfedilebilecek okur hoşgörüsüyle bakıldığında potansiyelinin ne kadar ileriye dönük olduğunu göstermesi bakımından da güçlü eserler. Her şey bir yana, eserlerin yaklaşık 2500 yaşında olmaları bile tek başına onlara sonsuz bir saçma içerik sunma hakkı zaten vermeli.
Karamazov Kardeşler için bir İnceleme
Puan vermedi
Karamazov Kardeşler romanı, okuyup bitirdikten sonra uzun bir sindirim molası gerektiren ve bu hazmetmenin ardından detaylı bir incelemeyi mümkün kılan klasiklerden biridir. Bu haliyle roman, belki de insanın bütün yaşamı boyunca sürekli bir okuma ve düşünme serüveni olacak ana kahramanıdır, yani yaşam boyu Karamazov Kardeşlerdir. Rus ruhuyla sıkıcı, uzun kurak diyaloglarla süren, çizgisel bir zamanı olmayan romanın son sahnesinin ''Yaşasın Karamazov!'' diyerek bitirilmesi de belki bundandır. Tabii yazarın ölümü Alyoşa Karamazov'un yaşamına odaklandığı ikinci kitabı yazmasına engel olmuştur. Ben aslında kısaca, kuşkusuz göz korkutucu derecede kapsamlı olan ama felsefi sapmalarına rağmen şaşırtıcı derecede akıcı okunan bu kitabı, hayatınız boyunca baştan sona tekrar tekrar okuyabilir ve yeni şeyler keşfedebilir ya da aşina olduğu zannedilen şeyleri aniden farklı görebilirsiniz demek istiyorum. Her insanın yüreğindeki ateşten bir parça vardır bu klasikte, hiç sönmeyecek. Ölümsüz Karamazov Kardeşler. Madem bu kadar iddialıyım, bir adım daha ileri giderek şunu açıkça söylemek isterim ki, eğer hayatta sadece tek bir kitabı istediğim sıklıkta okumakla sınırlandırılmış olsaydım, yine ben, Karamazov Kardeşler'i seçerdim. Bu naif görünen coşkunun sebebi nedir? Cevap oldukça açık: bir klasikte, hayatın derin sorularını ele almak ve net cevaplar vermek - esasen okuyucuyu tefekkürden kurtarmak - kendi yüzeyselliğini postmodern göstergelerin gizeminin arkasına gizlemektir. Bu yaklaşım, düşünme eylemini önemsizleştirerek anlamsız bir oyuna indirgeyiverir. Dahası, anlatı yapısını basitleştirerek felsefi anlamda “daha yüksek amaçlar” için bir bahaneye dönüştürerek okuru aşağılamaktadır. İşte Dostoyevski bu zorlukların üçünde de zafer kazanmıştır. Romanın asıl konusu basit olabilir,
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Bilgi, Erdem ve İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme
M.Ö. 399 yılında, Atina'da bir mahkeme, tarihin en büyük filozoflarından biri olan Sokrates’i ölüme mahkûm etti.
Suçlamalar basitti: "devletin tanrılarına inanmamak" ve "gençlerin aklını çelmek".
Ancak Sokrates için mesele çok daha derindi. Hayatı boyunca savunduğu erdemler ve adalet uğruna, bedelini hayatıyla ödeyeceği bir karar aldı. Sürgüne gitme veya af dileme seçenekleri önünde dururken, Sokrates bu fırsatları elinin tersiyle iterek, inançlarına sadık kalmayı tercih etti. Bu, Sokrates'in hem yaşamı hem de ölümünün, felsefi bir duruşun en büyük örneklerinden biri olarak anılmasını sağladı.
Sokrates, dönemin Sofistleriyle aynı zaman diliminde yaşamıştı, fakat onların aksine, evrenin sırlarından çok insanın doğası ve toplum üzerine kafa yormuştu. O, ahlak ve erdem gibi konuların peşindeydi ve bu yönüyle felsefeyi gökyüzünden yeryüzüne indirdiği söylenir.
Sokrates’ten birkaç yüzyıl sonra yaşamış olan Romalı filozof Cicero, onun hakkında şu sözleri söylemişti:
“(O) felsefeyi gökyüzünden yere indirip şehirlerin sokaklarına taşıdı. Felsefeyi evlere getirip, insanları yaşam, ahlak, iyilik ve kötülük üzerine düşünmeye zorladı.”
Sokrates’in düşünceleri ve yöntemleri, kendisinden sonra gelen pek çok filozofu ve düşünce akımını derinden etkiledi. Ancak en dikkat çekici yanı, felsefesini yazılı hale getirmemiş olmasıydı. O, bilgeliğin diyalog yoluyla, karşılıklı sorgulama ve tartışma ile elde edilebileceğine inanıyordu. Yazılı ifadelerin, zamanla donuklaşıp anlamını yitireceğini düşünüyordu. Belki de bu yüzden Sokrates’in düşünceleri, öğrencisi Platon’un diyalogları sayesinde günümüze ulaştı.
Sokrates’in öğretisi, bugün "Sokratik Yöntem" olarak bilinen bir sorgulama
daha uzunu gelene kadar en uzunu:
Talebesi Platon tarafından idamından sonra kaleme alınmış. Benim okuduğum baskı Say Yayınlarına ait ve içerisinde Ahmet Cevizci tarafından hazırlanmış 2 bölüm daha var Savunma’dan başka. Bu bölümlerden birinde Platon’un hayatı ve eserleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmış, diğerinde ise Savunma’nın kendisi öncesi ve sonrasıyla, hatta Antik Yunan’daki hukuk sistemiyle beraber ayrıntılı ve açıklayıcı bir biçimde incelenmiş. Öncelikle bu 2 bölüm hakkında konuşacak daha sonra Savunma’nın kendisine geçeceğim inşallah.
Önce kitapta da olduğu gibi Platon’u ele alalım:
Platon Sokrates’in öğrencisi ve felsefede yazılı geleneği başlatan düşünürdür. Felsefe tarihinde ilklerin temsilcisidir. En eski yazılı eser olarak onun eserlerine ulaşırız. Önceki doğa filozoflarının eserleri günümüze tam ulaşamamış ancak Peri Phusis denen doğa üzerine olan denemelerinin bazı fragmanları kalabilmiştir. Platon’un yazılı geleneği başlatan filozof olmasına karşın hocası Sokrates zihni tembelleştirdiğine inandığı için düşüncelerini kaleme almamıştır ve kendisi hakkında bildiğimiz neredeyse her şey Platon ve diyalogları vasıtasıyla elimize ulaşmıştır.
Platon’un ayrıca felsefeyi, felsefi araştırmayı, felsefe eğitimini kurumsallaştıran ilk düşünür olduğunu da söyleyebiliriz. Kendisi Akademi’yi (Academia) kurmuştur. İlk büyük sistem kurucu kabul edilir, alt disiplinleri de kapsayan dev bir sistem inşa etmiştir.
Hocası Sokrates ve kendisiyle beraber felsefede yeni bir dönem başlamıştır. Felsefe tarihi Sokrates öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılır. Presokratik (Sokrates öncesi) dönemdeki doğa filozofları “doğa” yı keşfederken onlar “psukhe” yi keşfetmiş, sosyal felsefe ile ilgilenmişlerdir.
Konuları, dertleri insandır. Etik, siyaset vb. alt dallara eğilmişlerdir. Kelime olarak geçmişken “psukhe”
Destarê civat û malbatê li ser takekesanEdebîyata Kurdî
Kovan Baqî di Aporîa de. Pilekanê edebiyatê, a bilind de pêşiya xwenîneran diçe û dizivire destê xwe dirêjî wan dike. Ji bo wan, piyekî hevraztir hilkişine. Di wê valahiya bê dawî de tirsa xwêneran, disa niviskar radike. Xwîner bi niviskar guman dibin û wê pilekana edebiyatê livo-livo hevraz dibin.
Mirov dikare Aporîa yê di gelek cureyên edebiyatê de bihesibîne lê bawerim hêla wê/î a sereke cureya jêrzemîn e. Edebiyata Kurdî de berhemeke di edebiyata jêrzemîn, yekem berhema ku min xwendî Aporîa ye.
Aporîa de. Kes,buyer,mekan nepenê ne. Niviskar xwestiye bikeve binhişiya xwêner; -Min gotina xwe got vaye li vir.Êja xwînner bila zênde ka binhişiya wê/wî kî aliva diçe.
Zimanek xweş û dewlemend.Nerîneke kur, li ser civakê bi çavên xwebûnke xweser û bi şeyesandinê sosret va .Di oqyanûsa tunebunê de, dike ku hebûna kesê/î keşf bike.Ev kes anjî hêçkes nûjen e, pir zaneye. Gerîna xwe di nava taybetiyên erdnigariya xwe mît û diroka xwe de digere.Heta gerîna xwe a welidandine di pêşa Semîrsamis û Kanlanû, Derdesta û Enkî de digere .Tekîliya kes û malbatê ên zeyendî destnîşan dike. Û bandora ku ser kesan û ser civatê eşkere dike.Kes bi Hebûn û tunebûna xweve di bin destarê civat û malbatê de ye .
kapsamlı bir inceleme oldu birazcık
Talebesi Platon tarafından idamından sonra kaleme alınmış. Benim okuduğum baskı Say Yayınlarına ait ve içerisinde Ahmet Cevizci tarafından hazırlanmış 2 bölüm daha var Savunma’dan başka. Bu bölümlerden birinde Platon’un hayatı ve eserleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmış, diğerinde ise Savunma’nın kendisi öncesi ve sonrasıyla, hatta Antik Yunan’daki hukuk sistemiyle beraber ayrıntılı ve açıklayıcı bir biçimde incelenmiş. Öncelikle bu 2 bölüm hakkında konuşacak daha sonra Savunma’nın kendisine geçeceğim inşallah.
Önce kitapta da olduğu gibi Platon’u ele alalım:
Platon Sokrates’in öğrencisi ve felsefede yazılı geleneği başlatan düşünürdür. Felsefe tarihinde ilklerin temsilcisidir. En eski yazılı eser olarak onun eserlerine ulaşırız. Önceki doğa filozoflarının eserleri günümüze tam ulaşamamış ancak Peri Phusis denen doğa üzerine olan denemelerinin bazı fragmanları kalabilmiştir. Platon’un yazılı geleneği başlatan filozof olmasına karşın hocası Sokrates zihni tembelleştirdiğine inandığı için düşüncelerini kaleme almamıştır ve kendisi hakkında bildiğimiz neredeyse her şey Platon ve diyalogları vasıtasıyla elimize ulaşmıştır.
Platon’un ayrıca felsefeyi, felsefi araştırmayı, felsefe eğitimini kurumsallaştıran ilk düşünür olduğunu da söyleyebiliriz. Kendisi Akademi’yi (Academia) kurmuştur. İlk büyük sistem kurucu kabul edilir, alt disiplinleri de kapsayan dev bir sistem inşa etmiştir.
Hocası Sokrates ve kendisiyle beraber felsefede yeni bir dönem başlamıştır. Felsefe tarihi Sokrates öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılır. Presokratik (Sokrates öncesi) dönemdeki doğa filozofları “doğa” yı keşfederken onlar “psukhe” yi keşfetmiş, sosyal felsefe ile ilgilenmişlerdir. Konuları, dertleri insandır. Etik, siyaset vb. alt dallara eğilmişlerdir.
Kelime olarak geçmişken “psukhe”