Özge
@ascuthbert
Özgürlük, insana emanet olarak verilen değerlerin başında gelir ve tanımı kendi içindedir. Emniyeti/güveni sağlayacak bütün değer ve normlar, emanettir. Bunun içine, insana verildiği söylenen nimetler (na'im) yani insani yetiler de girer. Zira emanetin korunması, bu yetilerin kullanılmasıyla hayat bulmaktadır. Bunlar, emanetin kaynağı ve araçlarıdır. Akıl ve tecrübede gömülü bu araçların kullanımı, kendini üç zaman kipinde etkin bir şekilde gösterir: Geçmişten ders alındığı için hüzün, gelecek planlandığı için kaygı (havf) ortadan kalkar. Bütün emanetlerin an'da gerçekleştiğini fark ederek bir zaman bilinci geliştiren insan, her an bir şeyle sınandığını ve buna verdiği reaksiyonun onun sınavı olduğunu bilerek anlamını zamana zerk eder. Zamanın üç kipi üzerinden hayata dokunan emanetlerin böylece amaç boyutu da gerçekleşmiş olur. Bu bilinç hâli insanın, kendisine emanet edilen her şeyin gerçek sahibi olmasını sağlar.
Dine girişin olumsuzlamayla başlatılmasının anlamı burada yatmaktadır: La ilahe illallah (İlah yok, Allah var). Bir varlığa bağlanmanın esarete dönüşmemesi, ona denk olabilecek başka varlıkları reddetme cesaretine bağlıdır. Allah'a bağlanma/bağlılık gösterme/ibadet etme anlamına gelen 'a-b-d fiilinin Arapça'da karşıt anlamlar içermesi manidardır. 'A-b-d fiili, ya'bidu ve ya'budu şeklinde iki muzari kiple ifade edilir. Birincisi, bağlanmayı/ibadeti reddetmek; ikincisi ise bağlanmayı/ibadeti kabul etmek demektir. Allah, sadece başka bağlılıkları reddetme cesaretini/onurunu gösterenlerin bağlılıklarını kabul etmektedir. "Hayır" deme cesaretini göstererek Allah'a kul olanların kullukları, tam bir bilinç kulluğudur. Dine kabul edilmenin yegâne yolu, bu ret cesaretinden geçmektedir.
Bekleyiş ve Umut'ta Eugenio Borgna'nın işaret ettiği gibi geçmiş, gelecek ve şimdi olmak üzere üç zaman mevcuttur. Şimdiki zaman da üçtür. Başka bir ifadeyle şimdinin zaman olabilmesi, bir yönüyle geçmişi bir yönüyle de geleceği kapsamasına bağlıdır. Bu konudaki karmaşa, geçmişe ilişkin şimdi ve geleceğe ilişkin şimdi şeklinde formüle edilerek açıklığa kavuşturulmaktadır. Geçmişe ilişkin şimdiki zaman, bellek; geleceğe ilişkin şimdiki zaman, beklenti; şimdiye ait şimdiki zaman ise sezgidir. Buna göre geçmiş ve geleceği içeren zaman, sadece zihnimizdedir. Gerçek olan, tam şu anda içinde etkin bir özne olarak seyrettiğimiz zamandır. Bizi geçmişin hüznünden kurtaran da gelecekteki hasadın tohumlarını içinde barındıran da bu zamandır.
beyne'l-havf ve'r-recâ
İnsanın varoluşu bir ucuyla kaygıya bir ucuyla umuda bağlanmıştır ve insan yaşamı, kaygıyla umut arasında salınır. Kaygı büyüdükçe korku formuna bürünür. Umudun korkudan üstün olduğunu bilmek, korkuyla başa çıkmanın ilk adımıdır. Varlığı korku kaynaklarından arındırmak ve korkunun umudu geçici olarak maskelediğini bilerek gelecek umudunu sürekli beslemek gerekir. Hz. Muhammed'in (as) unutulduğuna/terk edildiğine dair kaygısını yenen, geleceğin o ana kadar geçirdiği zamanlardan çok daha hayırlı olacağına dair kendisine verilen umuttu.
Korkudan daha kötü olan ise umutsuzluktur. Korku, belirlenmemiş olanla ilişkilidir; oysa umutsuzlukta kesinlik vardır. "Allah'ın rahmetinden ümidini ancak kafirler/nankörler keser." ayeti, bu riske dikkatimizi çekmektedir. Zira umut, umut edilenin boşa çıkarılmayacağına olan kesin bağlılıktır. İslam'ın Tanrısı'nın öne çıkarılan özelliği, umutları boşa çıkarmayacak bir Tanrı olmasıdır: "Allah, vaat etti mi dönmez."
Şeytan'ın Adem'e secde etmemesinin sebebi olarak Kur'an'da gösterilen şey, Adem'in halifelik niteliğine sahip kılınmasıdır. Halifelik, süreklilik/devamlılık/ardıllık demektir: Soy aktarımı, bilgi ve kültür aktarımı ve devamlılığı ve bunlara bağlı olarak biriktirilen bilgi ve kültürle medeniyet kurma imtiyazı. Bu imtiyazdan mahrum bırakılan veya bu potansiyelin yakınından bile geçemeyenler, insanlıktan da o kadar az pay almış demektir.