Payiz û Ziyab, du dengên vê pexşana kurt (novella) ne. Du deng, du him an jî du kesayet in. Ew du alî ne: dengê hundirîn û yê derve, tarî û ronî, rih û beden, Ahura Mazda û Ehrimen. Ev şerê di navbera her du aliyan de heta dawiyê didome. Kesayeta me hebûna xwe li hemberî baviksalarî, civak, çanda kevneperest û pergala desthilatdar a zordar ava dike. Helbet ev yek pir zehmet e û nivîskara me li pey bersiva vê pirsê ye: Gelo jineke Kurd dikare hebûna xwe ava bike?
Kesayeta me her çiqas li dijî dayika xwe û tevgerên wê be jî, bêdengmayîna wê rexne dike, lê di dawiyê de, dema ku li neynikê dinêre, di heman demê de pêşî diya xwe û paşê jî xwe dibîne.( #286234548 ) Gelo hişkbûna erdê û bilindbûna asîman çarenûsa vê axê ye? Xwîner jî tevlî nivîskarê dibe û li pey bersiva van pirsan diçe.
Bi herikîna hiş, avakirin û hilweşandinê (deconstruction) ve rêbazên serdema nû hatine karanîn. Di heman demê de metafor, remz (zeryaya bêbin, neynik, kevir, genimê hişk) û xweşbêjî jî hêmanên balkêş ên berhemê ne. Siyasetbûna eşkere çav li mînorîteyê diqîrpîne. Dema nivîskar Kurd be, helbet hîmê berhemê li ser hêmana Kurdbûnê tê avakirin. Eger nivîskar jin be, hîmê berhemê jî li ser jinbûnê û hebûna wê tê avakirin. Her çend hêmanên raveker û dîdaktîk carinan xwîner aciz bikin jî, berhem bi xweşbêjîyê serkeftî tê ser hev û kuta dibe.
ROMANEKE XWEŞ û ZİMANEKÎ PİRSÎSTEMÎKurdî
Puan vermedi·88 syf.··
Beğendi
·2025 9. kitabı
·32 saatte okudu
·Okunma: 06 Haziran 2025 17:39
“Deng ji xwe birîn û bêdengî rihê mirovan dike nava kundir-7”
Roman bi vê hevoka bi pirsgrêk dest bi rêvîtîya xwe dike û piştre hiş diherike; kuxika bav a bêkeys, şîşikên dayê, X, Y, Z û feminîzmeke nêr ( Hewce ye em hevparîyên vê romanê û romana Eyşana Beravî ya bi navê NOWA binêrin ji bo em karibinj femînizma li edebîyata kurdî nas bikin.)
1- !
Herî pêşî li romanê xalebang bala mirov dikêşe. Çikû xalebang heyecana nivîskaran an jî heyecana nivîskar dixwaze bide xwendeyan temsîl dike. Gelek nivîskar ji bo xalebangê dibêjin “fiyaskoya uslûbê” ye, “bêzewkî” ye, “karektera lawazîyê” ye. Li gorî min jî nehewceyîyek e. Em dikarin xalebangê nola emojîyên li sosyal medyayê ên bi xalbendîyan têne çêkirin bibînin.
Mînak:
:-)
Scott Fitzgerald ji bo xalebangê dibêje “Nola mirov henekekê bike û xwebixwe bi heneka xwe bikene.” Belê, li romanê kesekî bi sê dengan gotîbe “hawar” ma hewce ye ! li dawîyê hebe.
2 - WEKÎ
Li edebîyatên cîhanê gelek caran tişt bi şibandinan têne tasvîrkirin û têne vegotin. Li edebîyata tirkî teşbîh/şibandin bi piranî bi peyvekê(daçeka şibandinê “GİBİ”) tê kirin. Loma em di piranîya berheman de rastî hevokên qalib tên.
Mînak:
"Kendimi sonradan diskotek haline getirilmiş bir huzurevinin tavanı arasında unutulan yaşlı BİR adam GİBİ hissediyordum."ÖLÜ KELEBEKLERİN DANSI-Hüsnü Arkan-14
"Kendimi bir an şehirlerarası terminalde unutulmuş, terk edilmiş bir bavul GİBİ hissettim."RÜYASI BÖLÜNENLER/yavuz Ekinci(r.135)
"O gün kapıyı açmamla kardeşimin sırtlan GİBİ üzerime saldırmasını ve babamın sinek kovar GİBİ beni odadan kovmasını anımsadım. O günün kırgınlığı gırtlağıma saplanmış bir balık kılçığı GİBİ beni rahatsız ediyordu.( RÜYASI BÖLÜNENLER/yavuz Ekinci-131)
Li kurdî jî li gelek berheman em rastî gelek şibandinan tên û gelek hevokên
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
İşıqlı dünyadan, dostdan, aşinadan ayrı düşən şair...
Dilbər Axundzadənin"Müşfiqli günlər "əsəri Müşfiqin həyatını, yaradıcılığını öyrənmək üçün əvəzsiz bir seçimdir. Ümumiyyətlə məşhur şəxsiyyətlərin həyat yolunu, xatirələrini öyrənmək mənim üçün həmişə maraq oyadıb. Bu əsərlə paralel sovet repressiyaları zamanı qadınların yaşadığı ağır həyatdan bəhs edən Ülviyyə Tahirin "Aljir" əsərini oxumağım dövrün ictimai-siyasi vəziyyəti ilə daha dərindən tanış etməklə yanaşı həm də bu əsəri mütaliə etmək istəyimi artırdı. Bu əsəri fərqli edən cəhət məncə, Dilbərin Müşviqin də şeirlərindən də istifadə edərək sadə, axıcı bədii üslubu oxuculara təqdim etməsidir.İndiyə kimi oxuduğum əsərlərdə Müşviqlə Dilbərin saf sevgi nümunəsinə rast gəlmişdim desəm doğru olmaz yəqin ki. Əsərin əvvəlindən axırına kimi Müşviqin ailəsinə, insanlara qarşı nəcib insaniyyəti onun şəxsiyyət kimi hansı pillədə olduğunu göstərir.Müşviqin dediyi kimi gör həyatda necə daş qəlbli, iyrənc adamlar olub ki belə sənətkarlara böhtan atıb, onun həyatına qıyıblar. Dövrün görkəmli yazıçılarının Müşfiq haqqında xatirələri isə əsərə ayrı gözəlllik qatan məqamlardandır. Dilbər də əsərdə ən az yarı qədər sevdiyi insana sədaqət nümunəsi göstərir. Dilbərin həbsxanada olarkən "Mənə deyirlər dəli olmusan.. Mən yarımın yolunda ölməliyəm. Müşviqim gəlsin, atam gəlsin... Gedin, qapını, döyün, deyin atam gəlib məni aparsın" deyə sayaqlaması nə qədər acı səhnə olsa da, eyni zamanda Dilbərin məhəbbətinin ifadəsi idi. Dilbər Axundzadənin 1988-ci ildə Mikayıl Müşviq haqqında verdiyi müsahibəsində simasında həsrəti, nisgili görmək ürək parçalayan səhnədir. Fikirlərimin sonunu əsərdə mənə xüsusilə təsir edən şeir parçası ilə bitirmək istəyirəm :
Sevgilim, həyata məhəbbətlə bax!
Bu sulu, torpaqlı dünya gözəldir.
Yer gözəl, göy gözəl, təbiət gözəl,
Asiman gözəldir, dərya
Əsər lirik və satirik şeirlər, poema və hekayəlırdən ibarət idi. Hekayələr arasında mənə ən çox təsir edən "Gülzar" və "Dilbər" oldu. Haqqlarında danışmayacağam.
Mən sadəcə lirik şeirlərini oxudum. Ən sevdiklərim:
ANA
Əgər bütün bəşəriyyət ədüvvi-canım оla,
Ürək süqut eləməz aldığı mətanətdən.
Ricavü xəvfə məkan vermərəm gər alimlər,
Min il vəz edələr dəhşəti-qiyamətdən.
Pələnglər tuta dövrüm, çəkinmərəm haşa,
Və ya ki, vəd edələr dövləti-cahanı mənə
Ki, bir kəsə baş əyib əczimi bəyan eləyim,*
Əyilmərəm nə ki, yer, versələr səmanı genə.
Yanımda gər dura cəllad əlində şəmşiri,
Ölüm gücilə mənə hökm edə оlum təslim,
Əyilmərəm yenə haşa! Ölüm nədir ki, оnun
Gücilə xalqa həqiranə eyləyim təzim?
Cahanda yоx elə bir qüvvə baş əyim оna mən,
Fəqət nə güclü, zəif bir vücud var, yahu,
Ki, hazıram yıxılım xaki-payinə hər gün,
Öpüm ayağını əcz ilə. Kimdir о? Nədir о?
Ana! Ana!.. О adın qarşısında bir qultək
Həmişə səcdədə оlmaq mənə fəxarətdir;
Оnun əliylə bəla bəhrinə yuvarlansam,
Genə xəyal edərəm bəzmi-istirahətdir.
Əs, ey külək, bağır, ey bəhri-biaman, ləpələn!
Atıl cahana sən, ey ildırım, alış, parla!
bahozê wêrekKurdî
Navê romanê Bahoz e ji aliyê Eskerê Boyîk ve hatiye nivîsandin. Bi giştî ji 108 rûpelan pêk tê. Ev kurteroman di navbera salên 1999-2002an de hejmarên rojnameyaya Hevî, Roja Teze û Dema Nû de çap bûne. Piştre ji aliyê Weşana Avesta ve di sala 2011an hatiye çap kirin.
Ev roman hem ji aliyê naverokê ve hem jî ji aliyê mijarê ve dişibe destanan. Lê qasî destanan ne dirêj e. Wek kurteroman hatiye pejirandin. Ji aliyê folklorîk ve berhemekê dewlemend e.
Ev roman li ser welatê Mêrgesorê disekine. Mêrgesor welatekî ji hêla xwezayê ve bedew, xweş û dewlemend e. Lehengê sereke Bahoz, zarokekê pênc salî ye û bavê wî Şivan e. Welatê wan Mêrgesor ji aliyê Çavpanan ve hatiye dagirkirin. Zulm û zordariya çavpanan li ser gelê Mêrgesorê hukim dike. Gelê Mêrgesorê neçar û ji halê xwe bêzar e. Ji her aliyê xwe Mêrgesorê talan dikin, xira dikin aramî û xweşî nema ye, lawiran gişk qir dikin. Dema ku zarên Mêrgesorê tên pênc saliya xwe ji aliyê Çavpanan ve ji malbatên wan distînin û wan perwerde dikin bi navê Dûşmanan dormedarê xwe diherimînin, talan dikin. Şivên jî li ber vê bindestî û eziyetê serî radike naxwaze lawê xwe Bahoz bide Wehşan. Gundiyên Şivên pişt wî nasekinin. Di navbera Şivên û Qrêl de pevçûn diqewime. Pîrêka wî dimire, Şivên dikeve zindanê. Dayika Bahoz dibe Teyr û difire asîman. Her wiha Bahozê jî bi xwe re dibe ji zulmê xilas dike. Ruhê Mêrgesorê her dem ligel Bahoz tevdigere. Rêya rast û durust nîşanî wî dike. Bahoz hêj pênc saliyê xwe de di sirûştê bi tenê serê xwe dimîne. Ji aliyê ajalan ve tê xweyî kirin. Bahoz ji aliyê ajalan ve pir tê hez kirin ne ji bilî wewikan be. Dehan qezî têne serê Bahoz. Aşiqê Rojê dibe. Ji ber evînê serxweş dibe û têk diçe. Dema ku têk diçe Qrêl Bahozê digire û diavêje Zindanê. Bahoz di zindanê de rastî Bavê xwe tê lê xwe nade
Furux Ferruhzad1000Kitap
"Carna dibêjim çima Xwedê min wiha afirandiye û ev şeytana bi navê şi'r xistiye canê min ku ez nikarim riza û hezkirina tê bidest bixim."
Furûx Ferûxzad di namayekî xwe de wisa nivîsandibû ji bonê bavê xwe.Furûx jinekî wisa bû ku ji bonê azadiya xwe, ji bonê kî nameyê xwe de ji gotibû" şeytane bi navê şi'r"salan ciwaniyê xwe de ji malê xwe de revîyabû. Û hertim jî di rewîtîyekî wisa da bu ku gihîştina cîyakî qet ne mimkûn e.
" Û ev ez im
jineke tenê
li ber devê demsala sar
li ber despêka fehmkirina qirêjîya dunê
û bêhêvîtiya zelal û xemgîn a asîman
û qelsîya van destên betonî"
"Bazen Tanrı neden beni böyle yarattı diye düşünüyorum ve içime senin rızanı almamı ve sevmemi engelleyen bu şiir isimli şeytanı içime koymuş"
Füruğ Ferruhzad bir mektubunda babasına bunları yazmıştı. Füruğ özgürlüğü için, mektubunda da değdiği gibi içindeki" şiir isimli şeytan" yüzünden genç yaşlarında evden kaçmış bir kadın. Ve her zaman öyle bir yolculuktaydı ki bir yere ulaşmanın mümkünatı yoktu.
"yalnız bir kadın
soğuk bir mevsimin eşiğinde,
yeryüzünün kirlenmiş varlığını
anlamanın başlangıcında
ve gökyüzünün yalın ve hüzünlü umutsuzluğu
ve bu beton ellerin güçsüzlüğü"