Tercih meselesi...Edebiyat
Bu kitapla ilgili yorum yapmamayı TERCİH ederim. :)
Belki sizde okumayı tercih edersiniz ya da etmezsiniz. Oda sizin tercihinize kalmış. :)
İyi okumalar.
Katip Bartleby tarihteki en tuhaf edebi karakterlerden biridir. "Tuhaf" sözcüğünün tam karşılığı olarak bile düşünülebilir. Çünkü kimse onu bir şey yapmaya itememiştir. İktidarlar da itaatkârlar da onun karşısında güçsüz düşmüştür. Çünkü o "yapmamayı tercih eden" biridir.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Katip BartlebyEdebiyat
Yaklaşık bir saat içerisinde sessiz ve dingin bir atmosfere ihtiyaç duyarak rahatlıkla okunabilecek bir kitap.
Klasiklerin dili ve üslubu çeviri olsalar dahi beni her seferinde çok duygulandırıyor. Zira hızla tükendiğimiz şu çağda, betimlemeler, tanımlamalarını çaldığımız Edebiyatı da nasıl tükettiğimizi görüyorum
Bartelby;
Önceleri sinir bozucu diye düşünürken sonrasında ölümün ta kendisi olduğunu fark ettiren karakter. Ölüm gibi soluk benizli, karanlık, tepkisiz…
Ama tam da olması gerektiği şekliyle hep duracağı yerde, hayatın tam ortasında, gözünün önünde, sağında, solunda, önünde, arkanda…
SOBE !
Not: Anlatıcının bakış açısı, dilinin yalın ama dolu betimlemeleri, duygularını yoklayarak tasvir edip, ândan kopmadan bu farkındalığı anlatışı benim için çok keyifliydi.. İki kitap arası soluklanma kitabı olabilecek bir Amerikan Edebiyatı..
Keyifli satırlar..
Kâtip Bartleby (Bartleby, the Scrivener), Moby Dick'in efsanevi yazarı Herman Melville’in 1853 yılında yayımlanan, modern dünya sistemine ve bürokrasiye karşı yapılmış en özgün, en sarsıcı başkaldırılardan birini içeren ölümsüz uzun öyküsüdür. Varoluşçu edebiyatın ve absürdizmin öncüsü kabul edilen bu eser, Franz Kafka ve Albert Camus gibi dehalara ilham kaynağı olmuştur.
Hikaye, New York’un finans merkezi Wall Street’teki bir hukuk bürosunda geçer. Büro sahibi olan yaşlı ve düzen düşkünü avukat (aynı zamanda anlatıcı), işlerin yoğunluğu nedeniyle Bartleby adında, son derece sessiz, solgun ve mekanik görünümlü bir kâtip işe alır. Bartleby başlangıçta belgeleri kopyalama işini büyük bir sadakat ve hızla yerine getirir. Ancak bir gün, avukat ondan kopyalanmış bir metni kontrol etmek için yardım istediğinde, Bartleby dünya edebiyat tarihinin en ünlü ve en gizemli direniş cümlesini kurar: "Yapmamayı tercih ederim" (I would prefer not to).
Bartleby bu andan sonra hiçbir şeyi protesto etmeden, öfkelenmeden veya kabalaşmadan, sadece pasif bir direnişle bürodaki tüm işleri, ardından taşınmayı ve en sonunda yaşamayı "tercih etmemeye" başlar. Avukatın tüm rasyonel ikna çabaları, öfkesi ve şefkati, Bartleby’nin bu sarsılmaz ve sessiz duvarına çarparak erir.
Melville, bu minimalist öykü üzerinden modern kapitalist sistemin insanı nasıl robotlaştırdığını, yabancılaştırdığını ve ruhunu emdiğini harika bir alegoriyle anlatır. Bartleby, sistemin çarkları dönmeye devam ederken o çarkların arasında duran, ne itaat eden ne de açıkça isyan eden, sadece sistemi kendi eylemsizliğiyle kilitleyen muazzam bir karakterdir. Kâtip Bartleby, bir solukta okunacak ama etkisi ömür boyu sürecek, insanın dünyadaki varoluşunu ve sistemle olan bağını sorgulatan çok derin bir edebi şaheserdir.
Amerikalı yazar Herman Melville’in 1853 yazdığı bu novellayı okuyanlar bilir ki;
“Yapmamayı tercih ederim.”
bir sivil itaatsizlik mottosudur, sessiz bir isyandır. Modern dünyanın çarkları arasına sıkışıp kalmış insanın pasif direnişidir.
Katip Bartleby’in hikâyesini Wall Street’te hukuk bürosu olan bir avukatın ağzından dinliyoruz. İşe aldığı Bartleby başlarda kusursuz biçimde çalışsa da zamanla çok basit işleri bile “Yapmamayı tercih ederim.” diyerek reddetmeye başlar. Ama bu reddediş işle sınırla kalmaz ve Katip Bartley’in varoluş biçime dönüşür. Bu sessiz ve yalnız adam reddedişlerini o kadar nazik ve zarif bir üslupla yapar ki anlatıcı avukatımız ona karşı öfke ve merhamet duygularını aynı anda hisseder. Hiçbir iş yapmamasına rağmen onu işten kovmakta zorlanır, vicdan azabı duyar.
Peki Katip Bartleby karakteri neden bu kadar önemlidir ve edebiyat dünyasının unutulmaz karakterleri arasında yerini almıştır?
Çünkü genelde alışık olduğumuz kahramanlardan farklıdır. Az yer, az konuşur, neredeyse varla yok arasında bir yerdedir. Ama onun eylemsizliği ve itaatsizliği sarsıcıdır. Onun sessiz varlığının aksine çığlık çığlığa bir pasif direniştir.
Sistem İçinde Bir Hiçlik İradı
Herman Melville’in Kâtip Bartleby’si, sadece bir katibin hikayesi değil, aslında modernitenin, çalışma hayatının ve insanın "işlevsellik" üzerinden tanımlandığı bir düzenin iflas belgesidir. Bartleby, "yapmamayı tercih ederim" cümlesiyle, dünyadaki tüm zorunluluklara karşı en radikal direnişi başlatır. İnsan, içinde bulunduğu toplumun beklentileri altında ezilirken, karakterinin de yavaş yavaş aşındığına tanık olur. “Ama öyledir, bağnaz kafaların sürekli baskısı, sonunda daha cömert olanların tüm kararlılığını yer bitirir” tespiti, Bartleby’nin pasif direnişinin aslında neden kaçınılmaz olduğunu açıklar. Toplum, herkesin aynı ritimle yürüdüğü bir orkestra gibi işlerken; bu ritme uymayı reddeden Bartleby, sadece "cömert" olanın (yani ruhunu korumaya çalışan bireyin) sistem tarafından nasıl tüketilip öğütüldüğünü gösterir.
Melville, karakterlerini birer prototip gibi işlerken aslında insan doğasının en temel iki zaafını ustalıkla eleştirir: “Her zaman iki şeytani gücün kurbanı olduğunu düşünmüşümdür: hırs ve hazımsızlık.” Bu iki güç; hem fiziksel hem de zihinsel dünyamızı yöneten, bizi sürekli "bir şeyler üretmeye" veya "bir şeyler tüketmeye" zorlayan modern yaşamın iki ucu gibidir. Bartleby ise bu iki gücün de ötesinde, tam bir hiçlikte durur; ne hırsı vardır ne de dünyevi bir açlığı. O, sistemin ihtiyaç duyduğu hiçbir şeye sahip değildir. Bartleby'nin "anormalliği", sistemin mantıksal sınırlarını zorlar. Çünkü mantık, "neden" sorusunu sorar; ancak Bartleby'nin dünyasında bir "neden" yoktur, sadece bir "tercih" vardır. “O zaman da, tabiatımızın olağan kusurlarına sahip bir insan böyle bir anormallik, böyle bir mantıksızlık karşısında acı acı bağırmadan nasıl durabilir?” Bu çaresiz haykırış, aslında statükonun, karşısındaki