Bystander Effect
Kitap, tam olarak psikolojide “seyirci etkisi” adı verilen durumu anlatmakta. Seyirci Etkisi; Acil bir durumda olaya tanık olan kişi sayısı arttıkça, bireyin yardım etme olasılığının azalması durumu olarak tanımlanır. Yani kalabalık içinde insanlar “ nasıl olsa biri yardım eder” diye düşünerek harekete geçmeyebilir. İşleneceğini herkesin bildiği bir cinayete kimse engel olmuyor. Okudukça içinizden bu durumu Santiago Nasar’a söylesene, yanına gitsene, adamı öldürecekler hadi biraz hareket etsene diyip telaşa kapılıyorsunuz.
Herkes sorumluluğu başkasına bırakıyor ve kimse tepki vermediği için durumun acil olmadığı düşünülüyor. Önlenmesi olası bir durum önlenemiyor ve Santiago Nasar ölüyor. Kitap bittiğinde duyarsızlaştığımız bir çok durumu düşündüm ( savaş, ekonomik kriz, yabancılaşma, kabalaşan toplum, taciz vb…Kendinizi sorgulatan bir kitap
Kırmızı Pazartesi sonunu başından belirten ve bu gerçeğe rağmen heyecanını yitirmeyen oldukça iyi bir kitap. Bir nefeste okudum.
Yazarın bize egzotik gelebilecek o uzak diyarları aktarışı, oraların yaşam ve kültürlerine dair bilgilendirme ve betimlemesi kitabın yapısına dair en çok dikkat çeken şeylerden biri. Dikkat çeken diğer bir faktör ise Gabriel García Marquez’in hikaye anlatıcılığında zaman ögesini kendi yararına oldukça iyi kullanabilmesi. Ayrıca Kolombiya’da doğmuş bu Nobel Ödüllü yazarın fotoğrafına bakınca kendisini bir Türk amcasına benzetmekten kendimi alamadım. Bunu da yazmasam olmazdı. :)
Kitabın daha ilk sayfadan bize söylediği ve konunun bu olayın çevresinde dolandığı Santiago Nasar’ın cinayeti ve tüm kasabanın bu cinayete kayıtsız kalışı oldukça iyi bir Bystander Effect örneği. Türkçe’ye Seyirci Etkisi olarak geçmiş bu terim basitçe olay anında olaya tanıklık eden kişi sayısı ne kadar artarsa, bu olaya müdahalede bulunan kişi sayısının da bir o kadar azaldığını söyler bize. Kitabı bu psikolojik terimin ayrıntılı bakış açısıyla okumak da oldukça keyif vericiydi. Ayrıca kitap bence ‘seyirci etkisinin’ nerelerde karşımıza çıktığını ve bu etkinin negatif sonuçlarından nasıl kaçınabileceğimizi düşünmeye de yardımcı olabilir. Bu bakımdan da oldukça değerli buldum.
Kitaba dair söyleyebileceğim tek olumsuz sayılabilecek şey çeviride kitabın orijinal adına sadık kalınmaması. Kırmızı Pazartesi etkileyici olsa da orijinal anlamı saklanarak yapılacak bir çeviri daha iyi olabilirdi. Elbette bu alanda bilirkişi olmadığım için belki bu karara dair gözden kaçırdığım makul bir sebep vardır diyor, yazımı burada bitiriyorum. :) İyi okumalar. Seyirci etkisine kanmayın, yardıma ihtiyacı olanlara yardım edin!
Reklam
Kadının sözü esas mıdır?Hayat
Bystander effect'i duyduysanız kitap tam olarak bunu anlatıyor, okurken güldüğüm oldu ama bunun kadar büyük bir mesele olmasa da toplumsal olarak birçok probleme nasıl olsa başkası halleder gözüyle bakarak hiçbir şey yapmıyoruz. Absürd de olsa güzel bir toplumsal eleştiri. Yazık ettiniz Santiago Nasar'a!
uzun zamandır bir türlü derslerden zaman bulup bitiremediğim bu 107 sayfalık kitabı nihayet bitirmiş bulunuyorum. inceleme cidden çok zaman alan bir şey, deli dolu inceleme yapabilir miyim bilemiyorum ama kitabı okuyunca aklıma direkt Sosyal Psikoloji’deki Laboratuvar Deneyi geldi. “Bystander Effect.”
Yani; toplum içinde sorumluluğun dağılma etkisi. Santiago Nasar ölecek zaten orada bi sıkıntı yok, taa ilk sayfada öğreniyoruz da neden kimse bir şey yapmıyor?
aslında bunu hepimiz yapıyoruz. olayda bizden hariç başka şahitlerin var olduğunu biliyorsak, sorumluluğun bizden çıktığına inanıyoruz. S.Nasar’ın ölümüne sebep olan bu şey bizim, ülkemizin ya da geleceğimizin çöküşü neden olmasın? bunu aşalım, en azından çabalayalım. bu incelemeyi uzun uzun yazmak istiyorum aslında. hem psikolojik hem sosyolojik bi olay. ama en erken ara tatilimde (2019, Ocak) zaman bulabileceğim. unutmaz isem eğer, sosyolojik bir tespitle huzurlarınızdayım. kitabı pek beğenmesem de toplumun ortak davranışını ve sorumluluğun dağılma ilkesini çok güzel anlatmış. okuyun, okutun.
"Santiago Nasar, onu öldürecekleri gün..." bu başlangıç, romanın başlangıcı. Öldürüleceği bilinen bir adamın ölüm gününde başına gelenler, olaya şahit olanların cümleleri çerçevesinde olaydan 23 yıl sonra aktarılıyor. Nasar, kendisinin itham edildiği suçu(!) işlemiş mi bilinmez. Zira romanda buna dair hiçbir işaret yok. Şehirdeki neredeyse herkesin bu cinayetin işleneceğini bilmesine rağmen hiçbir şey yapamaması ya da çaba gösterenlerin amaçlarına ulaşamaması, 2012 yapımı 38 Şahit isimli filmi düşündürdü. Filmde de gerçek bir olay işleniyor: Bir cinayete şahit olan en az 38 kişinin, bir başkasının polisi aramış olabileceği ya da olaya müdahale edeceği gerekçesiyle harekete geçmemesi bu filmin konusunu oluşturuyor. Buna literatürde "Bystander Effect" yani "İzleyici Etkisi" deniyor. Bu etki şöyle diyor: Bir olaya şahit olanların sayısı arttıkça, bu kişilerin o olaya müdahale etme ihtimalleri zayıflar. Olacak olan, olacaktır. Márquez'in romanında da belirttiği gibi, "Kader bizi görünmez kılar." Bazen hiçbir çaba, ilgili olayı önlemeye yetmez. Nasar üzerine atılı suçu(!) işlemiş olsa bile sonuçları böyle olmamalıydı. Olaylar sırasında şehri gemiyle ziyarete gelen piskopos olayı ise tam bir "sis" oluşturmuş. Çünkü sokaklardaki gürültülerin sebebi olarak bu ziyaret, iyi bir gerekçe meydana getirmiş. Zaman zaman olayın akışını ve isimleri karıştırsam da Albert Camus'un Yabancı isimli öyküsünün yanına koyabileceğim bir okuma oldu. Bir rastlantı eseri olarak kitaba bir pazartesi günü başlayıp aynı gün bitirmenin de anısı kalsın :)