burası ortadoğu elini uzatsan melek
tanrı’nın en az haberdar olduğu yer
her an birileri birilerini, bystander effect
Aslında Kitty'nin hikâyesindeki küçük bir detayı henüz anlatmadım.
Kitty'nin ölümünden beş gün sonra Queens'te yaşayan Raoul
Cleary sokakta daha önce görmedigı, yabancı bir adama rastlar.
Adam güpegündüz bir komşunun evinden televizyonla çıkmaktadır. Raoul ona ne yaptıgını sorduğunda adam sakin bir şekilde arkadaşının taşınmasına yardım ettiğini söyler.
Raoul ikna olmaz ve komşusu Jack Brown'ı arar.
"Bannister' lar taşınıyor mu?"
"Kesinlikle öyle bir şey yok."
İki adam hemen harekete geçer, Raoul polisi ararken Jack de adamın arabasını çalışmaz hale getirir. Hırsız dışarı çıktığında polisle burun buruna gelir. Birkaç saat sonra adam sadece hırsızlık yaptığını değil Kew Gardens'ta genç bir kadını öldürdüğünü de itiraf eder.Kitty'nin katili iki seyirci komşunun yardımıyla yakalandı, ne
yazık ki bu gerçek de kendine hiçbir gazetede yer bulamadı.
İşte Kitty Genovese' in gerçek hikâyesi. Sadece psikoloji öğrencilerinin birinci sınıf kitaplarında değil, gazetecilik ders kitaplarında da yer alması gereken gerçek bir hikâye. Bu hikâyenin bize öğret-tigi iki şey var: ilki insana bakışımızın genellikle ne kadar çarpık olduğu, ikincisi de özellikle acil durumlarda birbirimize güvenebi-
leceğimiz.
Ruben'le Amsterdam Sloterkade' de kanala bakarken ona kendini kahraman gibi hissedip hissetmediğini sordum. "Yoo, insanlar her zaman birbirine yardım etmeli," dedi.
Reklam
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
BİSMİLLÂH her hayrın başıdır. Biz dahi başta ona başlarız. Bil, ey nefsim, şu mübarek kelime, İslâm nişanı olduğu gibi, bütün mevcudâtın lisan-ı hâl ile vird-i zebânıdır.
Hatta bugün, bir bireyin topluluk içinde karakterinden tamamen bağımsız davranışlar sergilediğini biliyoruz. Todd Rose şöyle der: "İnsanların ergodik olmadıklarını görmek için bilim insanı olmaya gerek yok."
İnsan, birey olarak ve topluluk içindeyken farklı davranışlar gösterir. Sosyal psikoloji, birkaç örnekte sizi oldukça şaşırtacaktır; Asch deneyi, seyirci etkisi (bystander effect), Muzaffer Şerif deneyleri vs. Topluluk ve genelleme içerisinde anladığınızı sandığınız bir insanın içinde anlayamayacağınız kadar çok yön vardır. Ortalama, istisnai özellikleri değerlendirmeye almaz.
İnsan, birey olarak ve topluluk içindeyken farklı davranışlar gösterir. Sosyal psikoloji, birkaç örnekte sizi oldukça şaşırtacaktır, Asch deneyi, seyirci etkisi (bystander effect), Muzaffer Şerif deneyleri vs. Topluluk ve genelleme içerisinde anladığınızı sandığınız bir insanın içinde anlayamayacağınız kadar çok yön vardır. Ortalama, istisnai özellikleri değerlendirmeye almaz. Ergodikdüşünce ve ortalama anlayış, istisnai gördüğü özellikleri sürer. Bireyde var olan ama toplulukta olmayan davranışlar, yetenekler, fikirler; değerlendirmeye alınamayacağı, test edilemeyeceği, grup içinde ortaya çıkmadığı için yok sayılır.
Birçok haber kanalı ya da sosyal medya alanında işlenen bir suçun ya da insanların uğradıkları bir zararın görgü tanıklarınca müdahale edilmeksizin sadece görüntüye alındıkları görülmektedir. Basit bir çaba ile engellenebilecek birtakım olaylarda dahi bu çabanın sarf edilmesinden imtina edilerek üzücü olayların meydana gelmesine izin verilmektedir. İngilizcede bystander ya da hooker olarak tanımlanan bu “seyirci kalma” hâlinde, seyirci kalan kitlenin genişliği ne kadar artarsa meydana gelen olaya müdahale etme olasılığı da o kadar düşmektedir. “Seyirci kalma etkisi” (bystander effect) olarak adlandırılan bu durumda bireylerde oluşan baskı onların olaya müdahale etmesine engel olmaktadır. Diğer taraftan seyircilerin sayısının fazlalığı meydana gelen olaydaki sorumluluğun da azalmasına ve müdahalenin diğerlerinden beklenmesine neden olmaktadır (Pittaro, 2019, 19 Eylül, parag. 5).
Reklam