Reklam
İyi de aramızda peydahlanan bu tiranlık sahiden doğal özelliklerden mi türemişti? Hem doğal özellik dediğimiz nedir ki?Her insanın doğuştan sahip olduğu zeka, hayal gücü, irade, vesaire seviyeleridir - tabii bunlar hep zihinsel özellikler, çünkü fiziksel doğal özelliklerin konumuzla alakası yok. Adamın biri, toplumsal kurgulardan türeyen sebeplere bağlı kalmadan bir diğerine emir veriyorsa, bunu mutlaka bir ya da birden fazla doğal özellik açısından üstün olduğundan yapar. Doğal özelliklerini kullanarak öteki üstünde egemenlik kurar. Ama ortada bir sorun vardır: Doğal özelliklerini kullanması meşru mudur, yani doğal mıdır?
Peki doğal özelliklerimizi nasıl doğal biçimde kullanabiliriz? Kişiliğimizin doğal amaçlarına hizmet ederek. İyi de, bir başkası üstünde egemenlik kurmak kişiliğimizin doğal amaçlarından biri olabilir mi?Olabilir; olabileceği bir örnek mevcuttur; egemenlik kurulan kişi bizim için düşman konumundaysa. Anarşistin gözünde düşman konumundaki kişi, elbette, toplumsal kurguların ve tiranlığın herhangi bir temsilcisidir; başka düşman yoktur, çünkü diğer herkes kendisi gibi insanlar ve doğal yoldaşlardır. İşte görüyorsunuz, bizler aramızda yaratmış olduğumuz tiranlığı kendi kendimize, doğal yoldaşlarımıza, hatta aynı ideali paylaştığımız için katmerli addedebileceğimiz yoldaşlarımıza uyguluyorduk. Sonuç: Tiranlığımız toplumsal kurgulardan ve doğal özelliklerden türemediyse yanlış bir uygulamadan, doğal özelliklerdeki bir sapmadan türemiş olmalıydı. Peki bu sapmanın kaynağı neydi?
İki kaynağı olabilirdi: Ya insanın doğası gereği kötücül olması, dolayısıyla da doğal özelliklerin hepsinin doğal olarak sapkın olmasından geliyordu; ya da insanlığın tiranlığı azdıran toplumsal kurgularla dolu bir ortamda uzun süre geçirmiş, haliyle de içgüdüsel
Kişisel hiçbir karşılık beklemeden, yani gerçek anlamda doğal hiçbir karşılık almadan kendimi feda etmeye hazır olmam iyi hoştu; ama ya gelecekteki toplum hiç beklediğim gibi çıkmazsa? Ya özgür toplum diye bir şey asla var olmadıysa? O zaman kendimi ne uğruna feda ediyor olacaktım? Hiçbir kişisel karşılık beklemeden kendimi bir fikre feda etmek, bu fikre harcadığım emek için hiçbir şey kazanmamak kabul edilebilirdi; ama emek harcadığım şeyin bir gün gerçekten var olup olmayacağını bile bilemeden kendimi feda etmek, çabamın fikre doğrudan katkı sağlamaması - işte bu biraz fazlaydı. Bu zorluğu da öteki gibi duygusal yöntem sayesinde çözdüğümü belirtmeliyim; ama uyarmadan da geçmeyeyim, tıpkı öteki gibi bunu da kendi kendime, mantığımla, anarşizmimin tam anlamıyla farkına vardığımda çözdüm, birazdan bahsedeceğim. O sıralar meselenin içinden bir-iki kof sözle çıktım: Ben gelecek için görevimi yerine getiriyordum; gelecek de benim için aynısını yapacaktı. İşte bu minvalde bir şeyler dedim.
Bu çıkarımımı ya da çıkarımlarımı yoldaşlarıma açtığımda onlar da bana hak verdi, özgür toplum uğruna var gücümüzle harekete geçmemiz gerektiği konusunda hem fikirdik. Tabii aralarından birkaçı, kafası daha çok çalışanlar, bu açıklamalarım karşısında biraz sarsıldılar; hak vermedikleri için değil, olayları daha önce hiç böyle apaçık görememiş ve zorlukları fark etmemiş oldukları için. Ama neticede hemfikirdik. Hepimiz büyük toplumsal devrim için, özgür toplum için emek verecektik, gelecek bizi haklı çıkarsa da çıkarmasa da fark etmezdi! Kendi aramızda bir grup kurduk ve büyük bir propaganda kampanyasına giriştik - büyük derken, tabii kendi sınırlarımız dahilinde. Epey zaman boyunca zorluklar, anlaşmazlıklar, hatta bazen eziyetler arasında anarşist ideal uğruna emek verdik.
Kendi kendime bu meseleyi tartıştım. Unutma, diyordum kendime, bizler insan türünün üyeleri olarak doğduk ve bütün insanlıkla dayanışmak görevimiz. İyi de 'görev' fikri doğal mıydı? Nereden çıkmıştı ki bu görev fikri? Görev fikri beni sağlığımdan, rahatımdan, kendimi koruma içgüdümden ve başka doğal içgüdülerimden fedakarlık etmeye zorluyorsa üstümüzde tıpatıp aynı etkiye yol açan herhangi bir toplumsal kurgudan ne farkı kalırdı ki?
Görev fikri, insanlığın dayanışması gerektiği fikri, ancak egoist bir karşılık bulursa doğal kabul edilebilirdi, çünkü öyle olursa, prensipte doğal egoizmle çelişse de, bu egoizme karşılık sağladığı takdirde, neticede onunla çelişmez hale gelirdi. Bir zevkten fedakarlık etmek, bir hiç uğruna fedakarlık etmek, doğal değildir; bir zevkten bir başka zevk uğruna fedakarlık etmek ise Doğa'ya uygundur; iki doğal şeye aynı anda sahip olunamıyorsa içlerinden birini seçmek uygundur. Peki kendimi özgür toplum davasına ve insanlığın gelecekteki mutluluğuna adamak bana egoist ya da doğal ne tür bir karşılık sağlayabilirdi? Yalnızca bir görevi yerine getirmiş olma, iyi bir amaç uğruna çaba göstermiş olma bilinci; ki ikisi de egoist karşılıklar sayılmaz, ikisi de başlı başına bir zevk sayılmaz, daha ziyade, eğer ki zevk denebilirse, toplumsal kurgudan doğmuş bir zevktir, tıpkı müthiş zengin olmanın verdiği zevk gibi, ya da toplumsal açıdan iyi bir konumda doğmuş olmanın zevki gibi.
Mən bu kitabı oxuyanda özümlə danışırmış kimi oldum biraz. Elə bil eyni şeyləri yaşadığın adamla dərdləşirsən. O qədər hər yaşadığın eyni gəlir ki, bağırmaq gəlir içindən. Katarsis oldum yəqin arada. Ardıcıl oxumaq da qayışları qoparar deyə düşünürəm. Az-az oxumaq lazımdır.
