“Keşke elimde olsa da ikinizi de aynı anda sevebilseydim”
Nastenka qədər günahkar adam yoxdur bu kitabda. Oğlanın bunu sevdiyini də bilirdi, nənəsinin başına açdığı oyunlar, evə gələn ilk kirayənişə elədiyi nəvazişlər, bir də utanmadan bunların hamısını ‘saf qızam ehe’ maskasının altında gizlətməsi, qısacası Nastenka ürəyimi bulandırır.
Bunun tam əksinə olaraq baş qəhrəmanımıza da yazığım gəlir. Biraz da gəlmir. Çünki bu hekayənin həqiqətən olub-olmaması da kitabın bəzi yerlərində şübhə ilə yazılıb. Yenə də xəyal da olsa, aldadılan bir adam və hər hadisəni öz lehinə
stratejik olaraq çevirən bir qadın oxudum.
Beyaz GecelerFyodor Dostoyevski · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 2024102,3bin okunma
Öyleyse sonuca nasıl ulaştığımı da anlamışsınızdır. Amaç: Anarşist toplum, özgür toplum; araç: Burjuva toplumdan arada hiçbir safha olmadan, dosdoğru özgür topluma geçiş. Bu geçişi hazırlayacak ve mümkün kılacak olansa yoğun, kapsamlı ve zihinleri meşgul edecek bir propagandadır, böylece bütün zihinler işlenmeye hazır hale gelir ve direnişin her türlüsü zayıflar. Elbette 'propaganda' derken kastettiğim sadece yazılı ve sözlü olan değil; zihinleri özgür topluma hazırlayacak ve gelişi için direnişi zayıflatacak olan dolaylı ve dolaysız her türlü eylemi kastediyorum. Böylece, bastırılması gereken hemen hiçbir direniş kalmayınca, toplumsal devrim hızla ve kolaylıkla gelecek ve devrimci diktatörlük kurmak gerekmeyecek, çünkü dayatma gerektiren kimse olmayacak. Şayet bu şartlar sağlanamazsa anarşizmin hayata geçirilmesi de mümkün değil demektir; anarşizmin hayata geçirilmesi mümkün değilse de, size şimdi kanıtlarla ortaya koyduğum üzere, savunulabilir ve adil toplum olarak geriye bir tek burjuva toplumu kalır.
Anlayacağınız, ben böyle ve bu sebeplerle anarşist oldum, cüretkarlıkta geri kalan başka toplumsal öğretileri yanlış ve doğaya aykırı diyerek bu yüzden reddettim.
Devrimci bir rejim, var olduğu sürece, amacı ya da fik ri hangi doğrultuda olursa olsun, maddi açıdan tek bir şey dir: Devrimci bir rejim. Haliyle de devrimci rejim demek bir savaş diktatörlüğü demektir, ya da doğrudan söylemek gerekirse, despot bir askeri rejim; çünkü savaş hali toplu mun bir kesimi -devrim yoluyla gücü ele geçiren kesim tarafından toplumun tamamına dayatılır. Sonuçta ne olur? Sonuçta, bu rejime, rejimin dolaysız, maddi, despot askeri rejimIere özgü varlığına uyum sağlayabilenler, tam da des pot bir askeri rejime uyum sağlamış olurlar. Devrimcilere yön veren fikir, baş koydukları amaç, toplumun gerçekli ğinde tamamen gözden kaybolmuş, yerini başka her şeyi yok sayan savaş olgusu almıştır. Öyle ki, bir devrimci dik tatörlükten çıkan -ve diktatörlüğün süresi uzadıkça bu çı kış da o kadar kapsamlı olur- diktatörlük türü savaşçı bir toplumdur, yani bir nevi askeri despotizm. Zaten başka türlüsü de beklenemez. Bu hep böyle olmuştur. Ben tarihi pek bilmem, ama bildiklerim bunu doğruluyor; doğrula maması mümkün değiL. Roma'daki siyasi çalkantıdan ne çıktı? Roma İmparatorluğu ve askeri despotizmi. Fransız Devrimi'nden ne çıktı? Napoleon ve askeri despotizmi. Rus Devrimi'nden ne çıkacağını da göreceksiniz... Özgür toplum fikrinin gerçeğe dönüşmesini onlarca yıl geciktire cek şeyler çıkacağı kesin. Gerçi kara cahil ve gizemci bir halktan ne beklenir ki zaten?
Mən bu kitabda bir şeyin fərqinə vardım ki əslində bir qadın bir kişini nə qədər sevirsə sevsin, yenə də düşdüyü çevrəyə uyğunlaşır və açığı heç bir qadın bütünüylə bir insana özünü təslim edərək sevmir. Bu kitab məni biraz qadınlardan bu saydığım qadın məziyətlərinə görə iyrəndirdi. Bunun biraz da səbəbi hamımızın elə olmasıdır. Fanny hill sonda sevdiyini tapmasa belə xoşbəxt və ya məmnun şəkildə həyatını sürdürəcəkdi. Həyat necə də ikiüzlüdür.