Cemal Süreyya ; Cumhuriyet kadını olarak hitap ettiği; Nahit hanım …
19 yaşında İstanbul’dan Ankara’ya öğretmenlik yapmaya gelen, Atatürk’le dans eden, Cumhuriyet’in ilk yıllarına tanıklık eden, şairlere ilham veren bir kadın düşünün.
- En yakın arkadaşı Nermin’in anlattığı şekli ile biz okuyuculara aktarılan kitap: Sabahattin Ali, Necip Fazıl Kısakürek ve nice şairlerin karşılıksız aşkı Nahit. Orhan Veli aşkından çok beni etkileyen o dönem; bir ülkenin nasıl kurulduğunu ve o kuşağın neler başardığını opera salonu, bale eğitimleri, kitapların tercüme edilmesi Cumhuriyet’in ilk yıllarında eğitimden sanata uzanan o büyük dönüşümün içinde yer almış olmasıydı.”
Kitap yorumumŞiir
BENİ ÖP SONRA DOĞUR BENİ
Beni Öp Sonra Doğur Beni kitabının yorumuyla sizlerleyim. Cemal Süreya’nın dizelerinde aşk yalnızca bir duygu değil; insanı yeniden kuran, dönüştüren bir yolculuk. Beni Öp Sonra Doğur Beni, özlemle tutkunun, kırılganlıkla cesaretin aynı satırlarda buluştuğu bir şiir kitabı. Bazı sayfalar okunmuyor, hissediliyor.
Beni Öp Sonra Doğur Beni kitabından bahsedecek olursam; Cemal Süreya’nın, önemli baş yapıtları arasında yer alıyor. Beni Öp Sonra Doğur Beni kitabı ilk kez 1973 yılında okuyucusuyla buluştu. İkinci Yeni şiir akımında da çok özel bir yere sahiptir.
Kitaba adını veren o meşhur dize ("Beni öp sonra doğur beni"), aslında Süreya'nın trajik çocukluğuna ve anne özlemine açılan en büyük kapıdır. Şair, henüz 7 yaşındayken annesini kaybetmiştir. Bu yüzden kitaptaki erotizm, aşk ve anne şefkati kavramları birbirinin içine geçer.
Şair burada sevgiliye seslenirken, aynı zamanda ondan kendisini yeniden var etmesini, ona hem bir kadın hem de bir anne şefkatiyle dokunmasını ister. Kesinlikle okumanızı tavsiye ederim. Şiirle kalın dostlar
#neokudum #okudumbitti #kitapyorumu #bookstagram #erdeminkitapligi #beniöpsonradoğurbeni #cemalsüreya #yapıkrediyayınları #sayfa75
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Üvercinka, Cemal Süreya’nın 1958’de yayımlanan ilk şiir kitabıdır ve İkinci Yeni şiirinin en önemli eserlerinden biridir. Kitap, adını taşıyan ünlü şiirle özdeşleşmiştir ve Türk şiirinde modern bir kırılma noktası yaratmıştır.
Kitabın Genel Özellikleri ve Önemi
Temalar: Aşk, erotizm, tutku, kadın bedeni, yalnızlık, özgürlük, modern yaşam ve toplumsal/politik eleştiri iç içedir. Şiirler bireysel deneyimi evrenselleştirirken, ironik ve şok edici bir üslup kullanır. Süreya, “şok” etkisini ön plana çıkarır.
Yayımlanma ve Etkisi: 1953-1957 arası şiirlerden seçilen 29 şiirle (sonraki baskılarda artmıştır) çıkan kitap, kısa sürede tükenmiş ve 1959 Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazanmıştır. İkinci Yeni’nin öncü eserlerinden biri olarak kabul edilir; alışılmadık imgeler, dil oyunları, erotizm ve bireysel duyarlılıkla Garip şiirine tepki niteliğindedir.
Dil ve Biçim: Serbest vezin, yeni kelimeler (neologizmler), imge yoğunluğu, konuşma dili unsurları ve anlam çok katmanlılığı öne çıkar. Şair, kelimeyi zorlayan bir şiir anlayışı benimser.
Kitap, Süreya’nın erotizmi direnç ve özgürlük aracı olarak kullandığı, bireysel ile toplumsal olanı harmanladığı bir dönüm noktasıdır.
“Üvercinka” Şiirinin Analizi
Şiir, kitabın kalbidir ve Süreya’nın otobiyografik bir deneyiminden beslenir. “Üvercinka”, şairin eşi Seniha hamileyken tanıştığı ve tutkulu bir ilişki yaşadığı bir kadına taktığı isimdir (gerçek kimliği gizemini korur). Şiir, bu tutkulu aşkın, ayrılık kararının ve duygusal karmaşanın yansımasıdır.
Aşk ve Erotizm: Şiir, bedensel tutkuyu (boyun, saç, sevişmek) çarpıcı imgelerle betimler. Kadın figürü hem fiziksel hem simgeseldir; özgür, cesur ve hayat vericidir. “Her telinin içinde ayrı bir kalp çarpıyor” gibi dizeler, sevgiliyi canlı ve çoğul kılar.
Özgürlük ve Dayanma: “En uzun
anı yaşa
Cemal Süreya'nın 1944 yılında Dostoyevsky'i okudum. O gün bugün huzurum yoktur dediği yerdeyim dostlar. Objektif olmak gerekirse gerek edebi muhteviyatı gerekse Dünya edebiyatı yerinde ki konumu itibariyle çok daha nitelikli eserler olsa bile bu kitabın damağımda bıraktığı tadı hiçbir kitaptan alamayacağımı biliyorum. Bu objektif yorumumla birlikte sizi nevi şahsına münhasır bir karakter olan Zorba'nın -yer yer fikirlerine katılmasam da - samimi dünyasına davet ediyorum. Hem tebessüm ettiren hem iç acıtan görüşleriyle okuyucuyu adeta sarıp sarmalıyor Zorba.
Cemal Süreya (1931-1990), İkinci Yeni şiirinin öncü isimlerinden biri olarak Türk edebiyatında modernist, lirik ve yenilikçi bir ses getirmiştir. Kitap, şairin öğrencilik yıllarından ölümüne kadar yazdığı şiirlerin büyük bölümünü kapsar.
Sevda Sözleri, Süreya’nın ayrı kitaplarını içerir:
Üvercinka (1958)
Göçebe (1965)
Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973)
Uçurumda Açan (1984)
Sıcak Nal (1988)
Güz Bitigi (1988)
ve Kalanlar (dergi/mektup şiirleri) gibi bölümler.
Toplamda yüzlerce şiir barındırır ve şairin evrimini kronolojik olarak izlemeyi mümkün kılar. Erken dönemdeki daha imgeci, yenilikçi denemelerden olgunluk dönemindeki derin lirizme geçişi görülür.
Ana Temalar
Süreya’nın şiirlerinde en baskın tema aşk (sevda)tır. Erotik, tutkulu, acı dolu, bazen umutsuz bir aşktır bu. Kadın bedeni, duygu ve cinsellik sıkça işlenir; ancak bunlar basit romantizmden öte, varoluşsal bir derinlik taşır.
Diğer önemli temalar:
Yalnızlık ve ayrılık: “Şimdi sen kalkıp gidiyorsun. Git. / Gözlerin durur mu onlar da gidiyorlar...” gibi dizelerde belirginleşir.
Toplumsal ve siyasal eleştiri: Kısa Türkiye Tarihi gibi şiirlerde ironik, keskin bir dille toplumsal eleştiri yapar.
Ölüm, hayatın kısalığı, göç ve kimlik: Alevi-Kürt kökenli geçmişinin izleri (sürgün, yoksulluk) şiirlerine yansır.
Dil ve imge: Günlük dili şiirsel bir ritme sokar, beklenmedik imgeler ve erotik göndermelerle dolu. İroni ve mizah da sık kullanılır.
Şiirleri hem çok kişisel hem evrenseldir; okuru doğrudan kalbe hitap eder.
Edebi Önemi ve Üslubu
Süreya, İkinci Yeni ile gelen imge ağırlıklı, anlamı çoğaltan şiir anlayışını ustalıkla kullanır. Dil sade ama katmanlıdır. Sigara, rakı, şehir hayatı, oteller gibi unsurlar şiirsel imgelere dönüşür. Eleştirmenler onu “lirik, erotik, politik gür bir ırmak” olarak
Falih Rıfkı Atay - Zeytindağı
Çankaya gibi bu eser de anektotlar şeklinde kaleme alınmıştır. Zeytindağı Kudüs'te bulunmaktadır. Yazar 1. Dünya Savaşı'nda yedek subay olup Cemal Paşa'nın emir subaylığını yapmıştır. Eseri okurken bende oluşan izlenim sürekli boşa kürek çekmiş bir milleti hissetmekti. Alâkamız olmayan, madden bir katkı alamadığımız topraklar için başka milletlerin meselelerinin ortalarında kalmış; maddî, manevî ve beşerî kayıp vermiş; Karşılığında yine kin ve ihanet almışız desek yeridir. Aslında Cemal Paşa'nın ne kadar önemli bir adam olduğunu da eserden kavradım diyebilirim. Zamanının ötesinde bilgili ve yetkili, tam bir vatanseverdir. Şatafatı sever ama yolsuzluk yapmaz, devlet malına dokunmaz. Filistin ve Suriye'de görevlendirildiğinde oraların hem iskânı hem güvenliği için profesyonelce uğraşmış hâttâ oralar kaybedildiğinde Anadolu'ya bakarak bu hizmetleri bu topraklarda yapmış olmayı dilemiştir. İstifası da Kudüs'ün düşmesi sonrasında olmuştur. Atay da Enver yerine Cemal Harbiye Nazırı olsa 1. Dünya Savaşı'na dahi girmeyeceğimizi "Keşke" diyerek anlatır. Ancak İttihat ve Terakki'nin yaptım olduculuğunun ikisinde de olduğunu aktarır. Cemal Paşa "Yok kanun, yap kanun." Enver paşa "Yaparım olur, bozarım olmaz " diyerek aslında bir arkadaşımın "İttihat ve Terakki günümüzün akp'sidir." sözünü de desteklemiştir.
Daha önce Twitter'da denk geldiğim Hicaz'a yapmak yerine Doğu vilayetlerine tren yolu yapmayı öneren düşüncenin Talat Paşa tarafından düşünüldüğü ancak buna Ruslardan izin almadan girişilemeyeceğini eserde bir anekdotla aktarır. Yine güzel bir nokta, yazar gençliğinde hayalindeki Türk devleti için Enver'in de ortadan kalkması gerektiğini düşünmektedir. Ona göre Almanya savaşı kazansa bile Enver'le birlikte Orta Çağ İslamiyet zihniyeti olanca yeşilliğiyle devam edecektir (tam