XIX əsr məşhur amerikalı yazıçını daha çox “Tom Soyerin macəraları” kitabı ilə tanıyırıq. Bu kitab isə daha çox fəlsəfi xarakter daşıyır. Xüsusilə neyrologiya, psixologiya ilə bağlı kitablar oxuyursanızsa, kitab sizə maraqlı gələ bilər. İnsanı bir maşın olaraq təsvir edərək bu metafor üstündən insanın nə olduğunu, onun qərarlarının, seçimlərinin, düşüncələrinin arxasında əslində nəyin dayandığını izah etməyə çalışıb. Ümumi şəkildə kitabda toxunulan mövzuları və çıxardığım nəticələri qeyd edəcəm.
Təlim, tərbiyə və təhsil insanı müəyyən nöqtəyə qədər dəyişə bilər. Burada yazıçı bildirir ki, bunlar yalnız sizdə var olanı ortaya çıxarmaq və daha da təkmilləşdirmək üçün bir vasitədir. Ancaq var olmayanı yarada bilməz. Belə bir nəticə çıxara bilərik: Uçmaq üçün qanadlar, qaça bilmək üçün ayaqlar lazımdır. Bunlar isə sizə nə ayaq verir, nə də qanad. Biri sizə texniki olaraq uçmağı öyrədə bilər, ancaq sizin uçmaq üçün qanadlarınız yoxdursa, uça bilməyəcəksiniz.
İnsan ömür boyu müsbət ya da mənfi təsirlərə məruz qalır. Bu təsirlər insanı formalaşdırır. Biz nə qədər özümüz olmağa çalışıb, kütlə psixologiyasından özümüzü, seçimlərimizi ayırmağa çalışsaq da, bir nöqtədə bizə təsir edən prosesin nəticəsi oluruq. Bəlkə də ona görədir ki, zaman keçdikcə mənsub olduğumuz cəmiyyətin yaxşı ya da pis xüsusiyyətlərini istəmsizcə mənimsəyirik və özünküləşdiririk.
İnsanın iradə azadlığı yoxdur, seçim azadlığı var. Yenə də burada yazıçı insanın yalnız yaradılışının və xarici təsirlərinin nəticəsi olduğunu vurğulayaraq bildirir ki, insanın bu halda azad iradəsi ola bilməz, yalnızca ona təqdim edilənlər arasında seçim etmək azadlığı ola bilər.
İnsanın həyatda əsas motivasiyası özünütəsdiqdir. İnsanın fəaliyyətlərinin əsas səbəbi özünü təsdiq etdirmək üçündür.
Özünütəsdiqdən daha önəmli