Hûrgilî 1
Puan vermedi·184 syf.··
Beğendi
·2026 83. kitabı
·21 günde okudu
·Okunma: 26 Mayıs 2026 10:05
"min hest pê kir ku trên dê her tim wek alaveke biyanî û bidestneketî bo me bimîne" (170).
Weşanxaneya ciwan Pall Weşan, ji roja ewil ta îro karekî pak û paqij kiriye, gelek berhemên bi qîmet çap kiriye. Li gel çîrok, roman, helbest, rojnivîsk û teoriyê îcar dest bi çapkirina xebatên kolektîf kiriye, di bin navê "Hûrgilî"yê da. Heta niha bi vî awayî du heb berhem çap kirine, edîtorê weşanxaneyê wer tîne ziman ku ew dixwazin ji pirtûkên bi vî rengî koleksîyonekî çêbikin, Trêna li Stasyona Xwe Digere berhema ewil a vê koleksîyonê ye.
Ji navê xwe jî diyar e, mijara pirtûkê "trên" e. Ji bo vê xebatê 17 nivîskaran zendên xwe badane, her yekî li ser "trên"ê metneke serkeftî amade kiriye. Nivîs giş ne yek cure ne, teorî heye, bîranîn heye, çîrokên hûnandî hene.. û li gel zaravayê kurmancî, bi zaravayê soranî û zazakî jî du metnan di berhemê da cihê xwe girtine. Bi vî awayî hem ji aliyê naverokê ve hem jî ji aliyê teşeyê ve xebateke têr û tije derketiye holê.
Heta çûyîna zanîngehê jî min qet ne trên ne jî rêya hesinî dîtibû. Behsa trênê her tim du tişt dianî bîra min: fîlmên Yilmaz Guney û pirtûka Antranik Dzarugyan. Wekî din wateyeke wê tune bû bo min. Lêbelê vê berhemê wisa kir ku ez bi çavekî din li trênê binêrim, bi awayekî cidî li ser vê alava hesinî û li ser hebûna wê ya li welatê xwe bifikirim.
Di destpêka berhemê da em bîranîneke Nûredîn Zaza dixwînin ku ew çawa ji trênê reviyaye. Piştre Rohat Alakom ji me ra behsa xeta trênê ya li Kurdistanê dike ku ji aliyê Skandînaviyan ve hatiye çêkirin. Ev nivîs agahiyên balkêş dide mirov, ji bo min metneke sûdwer bû ya rastî. Nivîsa sêyem jî ya mamoste Serdar Şengul e. Ji ber ku ez mamoste nas dikim û xebatên wî ji nêz ve dişopînim, min bi meraq dest pê kir û bi kêfxweşî qedand metna wî û gelekî jê hez kir. Mamoste Serdar behsa
Dema min nû pirtûkê da destê xwe min ji xwere got bixwînim nexwînim hewceyî xwendina vê pirtûkê dike gelo (mamoste nebihîze welleh wê nifiran bike) lê piştî min hevoka pêşî
"Me bo hebûnê şer kir.
Baş e, evqas jiyanên ku qediyane, çi ne?
Ez di bin bandora hevokê de mam min fehm kir kū divê kû pirtûk bê xwendin
Lîlav di zimanê kurdî de tê wateya ava ku ji helandina berfê dertê, yanî ava biharê ya zelal û hênik. Nivîskar ev nav ne tenê wekî navekî fîzîkî, lê wekî metaforekê bi kar aniye. Çîrokên di pirtûkê de mîna lîlavê ne; carinan sar û cemidî ne (ji ber rastiyên jiyanê yên giran), carinan jî wekî mizgîniya biharê hênikahî û hêviyê didin dilê mirov.
Nivîskar vê pirtûkê de şêwazeke gelekî kurt, fersendî (mînîmalîst) û helbestî bi kar tîne. Çîrokên wî dirêj nabin; bi çend hevokan an bi rûpelekê dikare cîhaneke mezin bide avakirin. Ev yek di diyalogên pirtûkê de jî xwe dide nîşandan. Wekî ku di pişt pirtûkê de jî tê gotin, dema ku jê tê pirsîn "Çima helbest û çîrokên xwe wisa kin kin dinivîsî?", ew dibêje: "Mirin li ber deriyê me teva ye. Ez naxwazim yek helbest û çîrok jî di nîvî de bimîne." Ev bersiv bi xwe jixwe felsefeya pirtûkê û leza jiyanê ya di nav sînorên mirinê de nîşan dide.
Zimanê pirtûkê kurdiyeke şirîn, herikbar û zelal e. Nivîskar ferhengoka deverê (Batman û derdora wê) û rîtma zimanê axaftinê pir baş di nav hunera çîrokê de bikaranîye
Pirtûk rasterast ji dilê civakê û jiyana rojane pêk tê Di pirtûkê de mirov rastî gelek mijaran tê
Evîn û Hesret Têkiliyên di navbera mirovan de, evînên ku di nîvî de mane û hesreta demên berê.
Şer, Wendabûn û Êş Bandora şer û rewşa psîkolojîk a li ser civakê, trawmayên ku mirov di jiyana rojane de dikişînin.
Rastiya Jiyana Bajêe Hevrikiya mirovê nûjen a bi bajêr re, tenêbûn û hewldana hebûnê .
Karakterên pirtûkê ne
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Xwe nasbike!
Puan vermedi
Dema ku min cara yekem pirtûk wergirt, min guman kir ku ez ê di şerê azadiyê de rastî lehengekî birûmet lê bêrûtbe bêm. Lê gava min xwendina xwe qedand, guhertina civaka me, têkçûna nifşê xwe û têkoşîna ji bo jiyanê min hîs kir.
Roman bi taybetî li ser koçberîya navxweyî, windabûna nasnameyê û veguherîna têkiliyên malbatî dirawestê; di heman demê de jî trajedîya mirovî, têkçûna ruhanî û şertên ku mirovan di nav pergela ke tund de diguherîne vedikole.
Ev berhem li ser rêwîtiya Besri û malbata wî ye, ku piştî heft salan vedigerin gundê xwe yê li herêma Sêrtê/ Dihê- Erûh, ji bo cejnê û dîtina xizmên xwe. Di rê de, ew derbasî deverên dîrokî dibin: Cîhê şerê Emerê Filitê Qito (Dengbêj Aydın), deşta Reşkotan û Elikan, Cemîlê Çeto, Newala Qesaban.
Besri bi kurmetê xwe Zeyd re behsa paşeroj, zilmên berê û guhertinên li herêmê dike. Gava digihîjin gund, ew bi xizmên xwe re dicivin, cejnê pîroz dikin, li deverên kevn digerin û bîranînên zaroktiya xwe vedibêjin. Di nav çîrokê de, cihê gundê kevnar, guhertinên jiyanê, têkiliyên mirovan û hestên bîranînê û xwestina vegerê li kokê cihê sereke digirin.
Ji bo Besri cihên ku lê mezin bûye, gund û malbat girîng e. Ew dixwaze zarokên wî jî vî cihî bibînin û fêm bikin ku ji ku derê tên.
Berhem nîşan dide ku çawa gund û jiyana mirovan bi demê re hatiye guherandin. Berê mirov bi ker a diçûn, niha bi ereba; berê gund tijî zarok bû, niha pîr zêde ne û ciwan diçin bajaran. Gelek caran behsa demên berê tê kirin, ev yek hestên hesret û hezkirina ji bo rojên borî diafirîne.
Dema çûbun bajar; nabeyna Besrî û malbata wî ne baş e. Li hemberî bavê xwe û diya xwe hestê ne baş hîs dike.
Aliyên herî xurt ê romanê zimanê wî ye; bi zimanekî zelal, hêsan, germ, rast li carinan tûj; zimanekî sade lê herîkbar hatiye nivîsandin. Gotûbêjên
Ev roman, bi zimanekî zelal û xweş hatiye nivîsandin û çîroka malbateke kurd a welatparêz û têkoşer vedibêje. Di nav romanê de jiyana civakî, dîrok, rihê kurdî û nirxên kevneşopî bi awayekî hestyar hatine nîşandan. Nivîskar bi peyv û hevokên xwe kesayetî, êş, hêvî û xebata gelê kurd bi awayekî xurt dide xuyakirin.
Dema mirov pirtûk ê dixwîne, hinek caran xwe di nav çîrokan de dibîne û bi karakteran re hest dike. Wekî ku ji vê romanê tê fêmkirin, dîrok, welat û mirovatî tiştên ku nayên jibîrkirin in. Her rûpelê wê hestekî taybet dihêle û mirov dixwaze herî zêde di nav çîrokê de bimîne…
Ere Ape Mûsa ew ne çîrok û pirtûke ew serpêhatîya me ye …Bi rûpele belkî kêm be lê jiyaneke ew pirtûk …êş û jan ,nexweşi şiyariya demekê ye , Kurdê bixwîne we rojek bapîrê xwe tê de bibîne ez di we bawerîyê de me ….
Nirxandina Romana "Madonna bi Mantoya Kurk"
Sabahattin Ali bi romana xwe ya "Kürk Mantolu Madonna" (Madonna bi Mantoya Kurk) di edebiyata cîhanê de cihekî nemir girtiye. Her çiqas ev berhem bi tirkî hatibe nivîsandin jî, mijarên wê yên mîna tenêtî, evîn û xerîbiya mirov a li hemberî civakê, gerdûnî ne.
Li jêr nirxandineke vê klasîka mezin bi zimanê kurdî heye:
Nirxandina Romana "Madonna bi Mantoya Kurk"
1. Mijar û Destpêka Çîrokê
Roman bi çavên karmendekî ciwan dest pê dike ku li kargehekê bi Raif Efendi re nas dibe. Raif Efendi mirovekî bêdeng, li ber xwe ketî û mîna "miriyekî zindî" ye. Lê piştî mirina wî, gava lehengê me deftera wî ya bîranînan dixwîne, em dibînin ku di bin vî rûyê sar de çîrokeke evînê ya pir kûr û bi êş veşartî ye.
2. Têkiliya Raif Efendi û Maria Puder
Dilê romanê li Berlînê lê dixe. Raif Efendi li galeriyekê rastî tabloyeke bi navê "Madonna bi Mantoya Kurk" tê û di ber wê tabloyê de winda dibe. Paşê ew bi xwediya tabloyê, Maria Puder re nas dibe.
Maria Puder: Jineke serbixwe, azad û ji mêran bêhêvî ye.
Raif Efendi: Zilamekî hesas, şermok û di nav xeyalan de ye.
Têkiliya wan ne tenê evînek e, lê belê lêgerîna du ruhên tenê ye ku di nav qelebalixa dinyayê de hevdu dîtine.
3. Hêmayên Serekî: Tenêtî û Xerîbî
Sabahattin Ali di vê romanê de nîşan dide ku mirov dikare di nav malbata xwe de jî, di nav bajarê xwe de jî bibe "xerîb". Raif Efendi ji ber ku nikare xwe ji civakê re rave bike, xwe di nav bêdengiyê de vedişêre. Maria Puder jî ji ber rasteqîniya xwe, xwe ji dinyayê dûr dixe. Ev her du karakter dibin neynika "mirovê modern" ê ku di nav qerebalixê de bi tenê ye.
4. Şêwaza Nivîskêr û Psîkolojî
Hêza pirtûkê ji analîzên psîkolojîk tê. Sabahattin Ali bi hostayî ruhê mirov diweşîne. Ew behsa "dunyaya hundurîn" a mirov dike ku kesên din wê nabînin. Nivîskar nîşan dide ku her mirovek xwedî