Tarihte En Eski Kaynak
çocuk "domuz yavrusu, her şeyin küçüğü" [ Divan-i Lugat-it Türk (1070) ]
çocuk/çoçka "domuz yavrusu" [ Codex Cumanicus (1300) ]
çoçka/çoçğa "aynı anlamda" [ Kitab-ı Mecmu-ı Tercüman-ı Türkî (1900) ]
çuçak "cüce" [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental (1500 yılından önce) ]
Önemli Not: Bu kaynak kayıtlara geçmiş ve bu kelimenin kullanıldığı yazılı ilk kaynaktır. Kullanımı daha öncesinde sözlü olarak veya günlük hayatta yaygın olabilir.
Epistemoloji.com
Şu sıra kafamı toparlayacak tek şey bir Fuzuli Divanı Şerhi, bir Şahname, bir Varaka ve Gülşah, Adem Kasidesi, Codex Cumanıcus, Münacaat, maddelerce İslam Ansiklopedisi, Etimoji Sözlüğü, - In -gArU - ñArU - rA, Uşun Koca Oğlu Segrek... Manzumlarda boğulasım var. Sanatını ararken sanatımı kaybedesim var. Madde başlıklarında kafayı sıyırasım, Kayra Han'a dileklenesim var. Hanum hey.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
:) Yerel kelimeler bilmek bazen bu tür sorulara çok kolay cevap vermemi sağlıyor. İç Anadolu ve Doğu Anadolu bu tür kelimeler bakımından bir hayli zengin. Aslında ailede konuşulurken pek fark edilmiyor ama özellikle yaşlılarımız bazen bakir Türkçe kelimeler konuşuyor. Mesela büyükbabamın "bizim oraların ağaçlarında teyinler gezerdi" cümlesini unutamadım. Teyin Codex Cumanicus'a kadar girmiş Türkçe bir kelimedir ve bugünkü anlamda sincap demektir. Sincap mı? Elbette Farsça... Macarların içinde eriyen Kumanlardan Uygurlara kadar eskiden sincaplara teyin diyormuşuz. Sincaba benzeyen ama köstebek gibi yer altında yaşayan bir tarla sıçanı türüne de "Gelengi" diyoruz. Gelengi de Divân-ı Lûgati't-Türk'te "Kelegü" olarak geçiyor.
Daha birkaç gün önce annem salataya kıydığı otun adına "patlangıç" dedi. Belki bunun da muadilleri diğer Türk ülkelerinde bulunuyordur. Bence ortak Türkçe çok da uzakta değil ama ortak Türkçe için ortaklaşa hareket azmi maalesef bize çok uzakta.
TeşneEtimoloji
Farsça teşne
1. sıfat, eskimiş: Susamış.
2. sıfat, eskimiş, mecaz: Çok istekli:
"Ne kadar da teşne imiş askerliğe..."
Haldun Taner
Farsça taşne تشنه “susamış, susuzluk çeken” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Orta Farsça tişnag “susamış” sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avestaca tarşna- “susuzluk” sözcüğü ile eş kökenlidir.
Tespit edilen en eski Türkçe kaynak
[Codex Cumanicus, 1303]
sitiens - Fa: tasina - Tr: sousagan [susağan]
[Ömer b. Mezîd, Mecmuatü'n-nezâir, 1437]
Erir yüzüŋ odından māh-ı enver / Lebüŋe teşne olur āb-ı kevser [yüzünün ateşinden nurlu ay erir, kevser suyu dudağına susar]
Adam Ne Demek?Edebiyat
Adam kelimesi Türkçe'de "1. insanların atası, Adem, 2. insanoğlu" anlamına gelir.
Arapça Adm kökünden gelen ādam آدم z "1. insanların atası, Adem, 2. insanoğlu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük İbranice aynı anlama gelen ˀādām אָדָם z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice ˀādamā אדמה z "toprak" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.
Adam kelimesi tarihte bilinen ilk kez adem/azem Codex Cumanicus (1300) eserinde yer almıştır.
Dip Notlar
Karş. Fenike dilinde ˀadm (insan), Eski Suriye dillerinden Ugaritçe ˀb ˀdm (insanların atası). “Toprak” kavramıyla ilişkisi için karş. Latince homo (insan) = humus (toprak). Bkz. hümanist.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi - Kıpçaklar - 13
# Altınorda egemenliği sonrası yaşayan Kıpçaklar daha sonra, Eyyübi ve Memlük ordusunda görev yapmışlardır.
# Rusların İGOR, Oğuzlarla mücadeleleri ise DEDE KORKUT DESTANI'na konu olmuştur.
# Karadenizin kuzeyi Dest-i Kıpçak olarak anılmıştır.
# # Codex Cumanicus sözlüğünü oluşturmuşlardır.