Mənə elə gəlir ki, Poe bu hekayədə insanın öz içinə sığmayan zorakılıq hissini, səbəbsiz qəddarlığı və əxlaqi çöküşü elə təbii bir dillə danışır ki, oxuyarkən sanki rəvayətçinin yerində özümüzü hiss edirik. Hekayənin qəhrəmanı – spirtli içkilərə qurşanan, sevdiyi heyvanlara və nəhayət həyat yoldaşına əl qaldıran adam – əslində hamımızın qaranlıq tərəfimizin simvoludur. Poe bizi güzgü qarşısında oturdub deyir: "Bax, insan belə bir varlıqdır".
Xüsusilə diqqətimi çəkən məqam o idi ki, qara pişik sadəcə bir heyvan deyil. Birinci pişik Pluton – yeraltı tanrısının adını daşıyır. Bu artıq Poe-nin simvolizmə nə qədər dərindən yanaşdığını göstərir. Pişik həm günahın, həm vicdanın, həm də qaçılmaz cəzanın təcəssümüdür. Rəvayətçi birinci pişiyin gözünü çıxardıb, sonra onu asanda, əslində öz ruhunu asır. Amma Poe qorxuya bir az da manipulyasiya qatır – ikinci pişik, eyni görünüşdə, ancaq sinəsindəki ağ ləkə ilə... O ləkə sonradan "daraq ağacı"nın formasını alır. Yəni edam aləti. Yəni taleyin yazısı.
Mənə ən çox təsir edən hissə odur ki, Poe heç bir fövqəltəbii hadisəyə ehtiyac duymur. Divarın içindən gələn qışqırtı, pişiyin meyitlə birlikdə hörülməsi – bütün bunlar real dünyada baş verə biləcək dəhşətlərdir. Əsl qorxu bizim içimizdədir.
Poe bizi bir sualla baş-başa buraxır: Həqiqətən də şər xaricdən gəlir, yoxsa biz onu öz içimizdə böyüdürük?
Poe təkcə yazıçı deyil, psixoloji dərinliyin kəşfiyyatçısıdır. "Qara pişik" isə onun insan təbiətinin ən qaranlıq guşələrində çəkdiyi bir tablodur – çirkin, ağrılı, amma heyrətamiz dərəcədə doğru.
Bu kitabı mən Universitetin ikinci kursunda aldım, amma sırf müəllifi haqqında məlumatı olduğumdan onun xətrinə alınan bir kitab idi. Bir kitabsevər olaraq, bu kitabı 2022-ci ildən bəri nə mövzsuna baxmış, nə də əlimə almışdım. Sanki, kitabdakı personajların taleyi kimi, kitaba qarşı içimdə qəribə bir biganəlik vardı. Kitab oxumaq həyatımın çox önəmli bir hissəsi olsa da, bu kitabı unutmuşdum. Dünən bir dostum keçiriləcək kitab klubunda bu kitabın müzakirəsi olacağını, mənimdə gəlmək istəyib-istəmədiyimi soruşdu. Məndə razılaşdım, eləcə də dünən əlimə aldığım bu kitabın dörd illik məndə olan lənətini qırdım. İnanın mənə, kitabı bir günə bitirdim və oxuduğum zaman əlimdən buraxa bilmirdim, sanki ordakı dünyada yaşayırmışam kimi, məni o qədər içinə çəkdi ki, ordakı obrazların halına ağlayır, qəhr çəkir, heyrətlənirdim. İndi isə kitabı oxuyacaq olanlar bu hissəni görməzdən gəlsinlər, yəni spoilər kimi düşünün.
Hadisələri ilk səhifələrdə anası ilə ucqar bir kənddə kasıb bir daxmada yaşayan, Nanasının (anasına belə səslənirdi) acıqlı sözləriylə, Cəlilin hər həftə evlərinə cümə günü gəlişini səbirsizliklə gözləyən intizarıyla, evlərinə arada qonaq gəlib onlara pay gətirən Bibicanıyla, Molla Feyzullahın ona öyrətdiyi biliklərlə, quran oxumasıyla kiçik dünyasının içində yaşamını sürdürən balaca Məryəmin dilindən oxuyuruq. Kitabın ilk səhifəsində görürük ki, Nanasının ona dediyi “hərami” sözünün hələ uşaq dünyasına yad olduğundan mənasını anlaya bilmir. Beləcə, o sanki gələcək həyatından xəbər verən Nanasının gözü kimi baxdığı, nənəsindən qalan qabı əlindən salıb sındırması paramparça olacaq həyatına nişan verir və hərami olduğunu ilk dəfə anasından eşidir. Həyatın ağırılı günlərini yaşayan Nanası Cəlilin evində qulluqçu işləyərkən onun qeyri-qanuni şəkildə Cəlildən hamilə
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Viktor Hüqo Bir idam məhkumunun son günü əsərinində ölümə aparılan bir insanın düşüncələrini o qədər təsirli şəkildə təsvir edib ki, sanki onunla birlikdə addım-addım sona doğru irəliləyirdim. Əvvəldə kürek məhkumluğu ilə müqayisədə idam məhkumluğunu daha “yaxşı” hesab etsə də, zaman keçdikcə və ölüm yaxınlaşdıqca bunun necə dəhşətli bir son olduğunu daha dərindən hiss etməyə başlayırdı.
Əsərdə diqqətimi ən çox çəkən məqamlardan biri son ana qədər insanın içində ümidin yaşaması oldu. Həqiqətən də “ümid sonda ölür” deyirlər. Burada da o, edam olunacağı son saniyələrə qədər bağışlanacağına inanırdı. Amma sonluq qaçılmaz idi... Məni ən çox təsirləndirən səhnə isə,qızı ilə olan görüşü oldu. O an artıq söhbət bir məhkumun cəzasından getmirdi, bir atanın övladından ayrılmasından gedirdi. Qızının onu tanımaması isə sanki edamdan əvvəl yaşadığı ikinci bir itki idi. Yazıçı ölüm cəzasının nə qədər mərhəmətsiz və ağır olduğunu göstərmək üçün çox təsirli bir yol seçib: oxucunu məhkumun yerinə qoyur və empati qurmağa məcbur edir. Məncə, bu üsul əsərin təsir gücünü daha da artırır. Kitab haqqında deyilənlərin həqiqətən də boşuna olmadığını oxuduqdan sonra daha yaxşı anladım.
Victor Hugo
Bir İdam Mahkûmunun Son Günü
Victor Hugo
Bir İdam Mahkûmunun Son Günü
Willem Elsschot (1882-1960), Belçikalı Flaman yazar. 1. Dünya Savaşı döneminde Antwerp’te ulusal gıda komitesi sekreteri olarak çalışmış, sonrasında reklamcılık sektörüne geçse de çok sevmeyerek ticaret ve reklamcılık sektöründe bulunduğunu ifade etmiş.
Kitap, katip olarak çalışan Laarmans’ın, abisinin bir arkadaşı vasıtasıyla kendini peynir tüccarı olarak bulması ve sınıf atlama çabasını komik bir dille anlatıyor. Hiçbir ticari bilgisi ve yeteneği olmadan girdiği bu işte 20 ton Edam peyniri satması gerekmektedir.
“Kâtipler mütevazıdırlar, isyankârlıklarıyla zorla bir nebze saygı edinen işçilerden çok daha mütevazı. Kâtipler genel olarak fazla uzmanlaşmış kimseler de değillerdir ve birbirlerinin yerini öyle güzel tutarlar ki, uzun yıllar deneyimi olan biri bile ilk fırsatta elli yaşında kıçına tekmeyi yiyebilir, yeri de en az onun kadar iyi ve daha ucuza çalışan biri tarafından doldurulabilir.’’
Kısa sürede okunabilecek, keyifli bir kitap.
Hər kəsin yaşamağa haqqı var amma məsum birisinin yaşamaq haqqını əlindən alan qatilin yaşamaq haqqı varmı? Məncə yox, bu kitabdan sonra bu haqda çox düşündüm. Edam hökmü məsum birisinin umidlərini, sevincini, arzularını, sevdiklərini oğurlayan qatilə aid edilməlidir. Xüsusilə sırf həzzinə görə məsum birisini öldürən insanın yaşamağa haqqı yoxdur. O məsum biri parlayan günəşdən, mavi göy üzündən, təbiətdən, azadlıqdan, həyatdan, sevdiklərdən məhrum edildi. Amma onu öldürən qatil dünyanın bu möhtəşəm tərəfini o görə biləcək. Məhz burda ədalət tərəzim canicə oldu. Nəysə, Əsərin özü çox təsirlidir. Əsərin qəhrəmanı cavan atadır. Ölümünə son saatlar qala qızıyla sağollaşması və qızının onu tanımaması ona çox təsir edir. Var olmağı istədiyi tək hafizədən silinmişdi...
Od Gəlini
"Cəfər Cabbarlının ən sevdiyim və möhtəşəm pyeslərindən biridir. Kitab 9-cu əsrdə yaşamış, ərəblərə qarşı azadlıq hərəkatı aparmış Babəkə həsr olunmuşdur. Elxan heç bir dinə inanmayan, köləliyə qarşı olan, azadlığa inanan sərkərdədir, sevdiyi qız isə atəşpərəstlik dininə mənsub olan Solmazdır. Kitabda din adına törədilən qırğınlardan, boş adət-ənənələrdən bəhs olunur. Və Elxanın bu cahilliklər, zülmlər haqqında həqiqətən çox gözəl fikirləri var. Elxan qardaşı Aqşindən illər öncə ayrı düşüb və illər sonra qovuşduqdan qardaşı ilə birgə azadlıq mübarizəsi aparmaq istəyir amma sonra onun xilafətə xidmət etdiyini və müsəlman olduğunu öyrənir. Aqşin Elxandan xilafətə baş əyməyini istəyir və təbii ki də Elxan bunu etmir. Aqşin isə dinini üstün tutur və bir-birlərinə qarşı cəbhə alırlar. Sonda Elxan və tərəfdarları Aqşin tərəfindən məğlub olurlar və Elxan edam edilir."