Kitabın son satırlarını okuduktan sonra kitabı kapayınca içine düştüğünüz bir boşluk vardır ya, ben şu an oradayım. Kitaba başladığımda hissettiklerim, ortasında hissettiklerim ve bitince hissettiklerim farklıydı. Oldukça akıcı ve anlaşılır bir dili var. Okurken hiç zorlanmadım, terimler, isimler, psikolojik tahliller beni hiç yormadı. Ama okurken dini değerlerimi bir kenara koyup okumam çok zordu. Başlarda beni rahatsız eden bazı unsurlar oldu. Ortalardan sona yaklaşırken kızgındım. Sonrasında ise duygularım yumuşadı ve hüzünlendim. Kendi değer yargılarımı bir kenara koyup Niçe’yi anlamaya çalıştım. Ona üzüldüm, acıdım ama hak veremedim asla. Ne çok acı çektin be, bedenin bir yandan ruhun bir yandan kıvranıp durdu ama narsist kişiliğin sayesinde seni öldürmeyen acının güçlendireceğine inandın. Ve şu an 2000li yıllarda hala okunuyorsun. Umarım bütün değer yargılarını ayaklar altına aldığına değmiştir(!)
Kitapla alakalı söyleyebileceğim ilk şey, kapalı ve kinayeli bir anlatımının olması. Olaylar asla olduğu gibi aktarılmayıp dolaylı ve anlaşılmayı güçleştirecek bir hale sokularak anlatılıyor. Bu da bana göre kitabın akıcılığını bozuyor. Diğer yandan kişiler arasındaki diyaloglarda kullanılan nezaket diline tam anlamıyla hayran kaldım. Böyle incelikli ve naif üslüplara her zaman özenirim doğrusu. Hikaye başlarda durağan ilerliyor. 160. sayfaya kadar diyebilirim ki kitaba tam olarak giremedim. Ana karakterlerle bağ kuramadım. Başlarda yazar önümüze koca bir kördüğüm koymuş, hikaye ilerleyip düğümler çözülmeye başladıkça kitaptan kopamaz hale geldim. Hikaye diyorum ama aynı zamanda tarihi bir gerçekliğe de tanıklık ediyor yazılanlar. Bir dönem zulüm görmüş, açlık çekmiş, insan yerine konmamış, adaletsizliğin en dibini görmüş yoksul halk; ellerine fırsat geçtiği ilk anda zulmün baş kahramanı oluyorlar. Cumhuriyet güzellemesi yaparak vahşet elbiselerini giyip büyük bir kıyıma imza atmışlar. Elbette bu kıyımda kurunun yanında yaş da yanıyor ve bir çok kişiyi idam ediyorlar. Medeniyetin başkenti(!) Avrupa’ya medeniyetin ve özgürlüğün hangi yollarla geldiğini okuyoruz aslında. Tüm bunların yanında büyük bir fedakarlık örneğine de şahitlik ediyoruz. Kısacası kitap beni duygudan duyguya sürükleyip oldukça da sarstı. Elbette ustaca kullanılmış dile de değinirsem tam bir edebiyat şöleniydi diyebilirim.
