Elif Hızarcı
@felifeli
okur ve okur. sadece okuyarak bulur.
Şu anda okuduğu kitap
İnceleme Yazmaya Değer;2024 Okuma Raporları-Jerome_David_Salinger608.jpg)
Bu yıl neden böyle oldu bilmiyorum ama okuduğum her kitapta "Ne oluyor, ne anlatıyor, ben ne okuyorum?" gibi sorularla boğuşuyorum. Bu kitap da bu sorularla boğuşturanlardan biri oldu. İlk on sayfada bu kitabın yorumcularının yazara sert eleştirilerde bulunmuş olabileceğini düşünmüştüm nitekim yorumları okuduğumda haklı olduğumu gördüm.
Çocukken okuduğum her kitabı beğenmek zorunda hissediyordum kendimi ya da tutulan her kitap muhakkak güzel olmak zorunda, bana hitap etmek zorunda sanırdım. Biraz olsun büyüyünce, okuduklarım belirli bir haddi bulunca ve kendimi "okur" sıfatını takınmaya layık görünce, beğenmeme hakkına sahip olduğumu düşünmeye başladım. Evet doğru tahmin, kitabı çok da beğenmedim.
Beğenmeme sebebimin kitaba fazla anlam yükleyerek ve büyük beklentilerle başlamış olmam olduğunu düşünüyorum. Özellikle bu konuda eleştirilebilme ihtimalimi göz önüne alarak söylemek istediğim şeylerden ilki şu: Kitap adının ve içeriğin uyumsuzluğu.
"Çavdar Tarlasında Çocuklar" başlığı bana Büyük Buhran dönemini anımsatmıştı. Lakin kitapta anlatılan: "Bazen insan sadece bir çavdar tarlasında dolaşan, uçurumun kenarından düşmek üzere olan çocukları yakalamak ister."
İçeriğe bu bağlamda girebiliriz. Zannımca çavdar tarlasında başıboş dolaşan ve uçurumun kenarından düşmek üzere olan çocuk, karakterimiz Holden. Holden ergenlik asiliğini doruklarında yaşayan, yaşından dolayı her şeyde anlam arama çabasına giren ama ne yazık ki bulamayan, bence ailesinin de farkında olmadığı ya da görmezden gelmeyi seçtiği bir çocuk. Konuya belki çok bir söz etmemek gerek ama biçemle birlikte düşündüğümüzde dramadan başınızı ağrıtacak bir kitap.
Öğrendiğime göre kitap zamanında yasaklanmış, sansürlenerek tekrar piyasaya girmiş bir kitap. Yani yazarın üslubunun hem sert hem laçka olduğunu
Kitabın ilk sayfalarından son sayfalarına kadar sürekli şu soruları sordum kendime:
"Ben ne okuyorum?"
"Bir insan nasıl bu kadar acı olayı üst üste yaşayıp bu acılara direnebilir?"
"Peki bundan sonra ne olacak?"
Kitapta anlatılanlar aslında kitabın başlığıyla o kadar uyumlu ki... Hepimiz hayatımız boyunca iyi yahut kötü birçok olay yaşıyoruz ve bunların bize neler kattığı yahut bizden neler götürdüğünü yaşarken fark etmiyoruz. Oturup enikonu düşündüğümüzde hayatın inişler ve çıkışlardan ibaret olduğunu ve hiçbir zaman dümdüz bir akışta kalamayacağımızı kabullenmek gerekiyor belki de. "Yaşamak" tıpkı böyle bir şey olmalı fark etmesek de.
Baş karakterimiz Fugui'nin ilk gençlik çağlarından yaşlılık dönemine kadar olan gelişimini yaşadıklarıyla beraber gözlemlemek çok güzel bir deneyimdi. Yine de dediğim gibi bu kadar acının üst üste gelmesi beni çok sarstı ve kitabı okurken sanki olayları ben yaşıyormuşum gibi hissettim. Kitapları bu kadar empati yaparak okumak doğru mu bilmiyorum :)
Kısa bir aradan sonra gerçekten hevesle okuduğum ve hayatın gerçeklikleriyle yüzleştiğim bir kitap oldu, bu yüzden başta hiç beklentiye girmeden okuduğum için pişman oldum. Bitirip arka kapağı kapatırken beklemediğim kadar etkilenmiştim çünkü anlatılanlardan. Bu yüzden mutlaka tavsiye edilesi bir kitap.
Ki söylemeden geçemeyeceğim, hikayeye yedirilerek bahsedilen Çin'de komünizm gerçekliği çok hoşuma gitti. Komünist düzenin nasıl elde patladığını bir ailenin üzerinden okumak aslında bana göre yazarın bir komünizm eleştirisi olarak düşünülebilir. İnsanların nasıl aptal yerine konulduğu ve bir hayali düzen uğruna hayatlarının hiçe sayıldığını görmek komünizme karşı yapılan eleştirilerin haklılığını kafamda yerine oturtturdu.
Hem kısa olması hem akıcılığı hem anlatılan hikaye kitabı çok
Söylenecek çok şey var ama gerçekleri herkes çok iyi bildiği için hiçbir şey söylemeye gerek yok belki de.
Yazar kitap boyunca kapitalizme eleştirilerini o kadar dolu dolu dile getirmiş ki hayran olmamak elde değil. Kitapta yaşanan her olayı tüylerim ürpererek okudum. Karakterlerle sürekli empati kurmaya çalıştığımdan çoğu kez onlarla birlikte kendimi huzursuz, aç ama soğukkanlı durmak zorunda hissettim. Bu sebepten kitabın okuyucuya detaylarla ana fikri güzel bir şekilde aktarabildiğini düşünüyorum.
Yazarın bölüm aralarında betimleyici ifadelerle ana fikri anlatan sistem eleştirileri de okuyucu ile iletişimi açısından çok faydalıydı.
Hikayedeki "Anne" karakteri tüm aileyi sırtında taşıdığı gibi kitabı da sırtında taşımış. Hayatı elinden alınmış ve yazgısına terk edilmiş bir insanın onurunu da kaybetmemek pahasına birçok şeyden feragat edebilme güdüsü, Anne karakteri üzerinden çok güzel yansıtılmıştı. Anne'nin her şeyi yoluna koyan toparlayıcı gücü, belki insanların umudunu kaybetmemesi ve kararsızlık içinde savrulmadan bir çıkış yolu araması yönünde yakılmış bir ışıktı. Olumsuz her ögeye rağmen kaybetmediği umudu kapitalist düzene karşı bir isyandı. Bunun bir kadın karakter üzerinden anlatılması ise o döneme göre farklı bir bakış açısı, aynı zamanda çok mühim. :)
"Burjuvazi" sınıfındaki toprak sahibi insanların sefalet içinde para arayan insanlardan uzak kalma çabalarının, onlardan korkmaları sebebine dayandırılması çok etkileyici idi. Aç bir insan, gözlerinin önünde çocukları ölen bir insan artık karşı konulamaz bir öfkeye sahip olur. O noktadan sonra artık bitmek bilmeyen bir sınıf savaşı başlar. Peki bu savaştan çıkar sağlayan sadece kitapta "Banka" olarak nitelendirilenler değildir de nedir?
Sistem eleştirisi üzerine okunması gereken değerli bir kitap.
Ne haddime düşer Tanpınar hakkında yorum yapmak bilemiyorum. Keşke bu tamamlanabilmiş bir eser olsaydı. Kitabın sonuna, kitabı hazırlayan Güler Güven Tanpınar'ın kitap üzerine tasarladığı şemayı ve romanın planını da eklemiş. Onları okuduğumda bir kez daha tamamlanabilseydi bu kitabın ne kadar ses getireceğini, Tanpınar'ın şaheseri olacağını düşünüp heyecanlandım. Taslak halinde bile İstanbul'u, cemiyet hayatını, Türkiye'nin sosyal yaşamını ve bireysel-içsel hesaplaşmaları, çekişmeleri usta yazarımız çok iyi yansıtıyor bize. Eminim kendisine bu beğenimizi sunsak reddederdi. Çünkü kendisi romanın hazırlık aşamasında bazen kendinden memnun olurken bazen baştan yazma kararları bile almış. Romanın üzerine ne kadar titrediği ve ilmek ilmek yazmak istediği belli. Baş karakter Selim'in kafasının içini daha çok görebilmek ve yine baş karakter Leyla ile olan aralarındaki soğukluğun neler hissettirdiğini okumak çok ayrı bir zevk olurdu. Bu okuma zevkini kitap tamamlanamadığı için Tanpınar'ın başka eserlerinden alacağız.
"Niçin hepimiz sadece kendimizi göz hapsinde tutarak yaşıyoruz?"
