Kayıp Bergson'un İzindeFelsefe
Henri Bergson (1859-1941), felsefenin yanında matematik, biyoloji ve psikoloji yetkinliği de olan, yaşadığı çağdan, aktif olarak fikirlerini ifade etmeye başladığı andan itibaren düşünce dünyasını oldukça fazla etkilemiş, sarsıcı bir etki meydana getirmiş bir filozoftur. Hatta kitapta “felsefe tarihini kökten etkilemiş büyük bir filozof” olarak geçiyor ve “henüz hayatta iken onun kadar ilgi ve takdir gören filozof belki de yoktur” deniliyor. Gerek itiraz anlamında gerekse takdir anlamında yaşadığı dönemde oldukça fırtına koparmış birisi yani.
Bergson’un felsefeye yeni kavramlar, problemler ve problematikler kazandırdığı söyleniyor. Misal; çeşitli yerlerde adını “sezgicilik” kavramıyla yan yana görürsünüz. Yine madde, zaman, bilinç ve metafizik üzerine çığır açan fikirleri olduğunu, dünya çapında çeşitli büyük yazar, düşünür ve sanatçıların bu görüşlerden etkilendiğini duyabilirsiniz. Öyle ki Sartre, Proust, Faulkner, vd. yazar ve düşünürlerin Bergson felsefesinden önemli ölçüde etkilendiği, ülkemizde de A. Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal, Necip Fazıl ve daha nicelerinin Bergson felsefesinden ilham aldığı biliniyor. Özellikle Tanpınar’ın Proust ve Bergson’dan çok etkilenerek zaman ve bilinç anlayışında bu etkiden izleri eserlerine yansıttığını duyunca, bir de Proust’un Bergson’un dikkatli takipçilerinden olduğunu ve hatta bazen derslerini izlediğini, bilhassa zaman ve bellek hususunda Bergson felsefesinden etkilendiğini öğrenince; Bergson ve felsefesi üzerine okumalar yapmaya, 20. Yüzyıl ve sonrasını görüşleriyle etkileyen bu adamı ve düşüncelerini tanımaya karar verdim. Böylece ilgili yazarların eserlerini okuyacağım zaman, bir altyapı olarak bunun bana faydası olacağını düşünüyorum.
Bu amaçla çıktığım yolda, yaptığım ufak araştırma neticesinde seçtiğim bu eser ‘Bergson’a giriş’ kitabım oldu. Okuduktan sonra da doğru bir tercih olduğunu gördüm. Çünkü ciddi bir felsefe arka planı olmayan biri olarak seçeceğim kitabın, yazarın hayatını ve genel felsefesini açıklayıcı bir dille ortaya koyması, anlaşılır bir dille genel çerçeveyi çizmesi gerekiyordu. Bu ileride yapacağım Bergson okumaları için de gerekli bir altyapı başlangıcı olacaktı ve öyle de oldu. Bu kitap, Bergson adına okumalar yapmaya başlamayı düşünen herkese tavsiye edeceğim bir ilk adım eseri. Bu incelemeyi yazma nedenim de budur. Çünkü kitap sitede yoktu -ki muhtemelen pek bilinmiyor da, siteye ekleyip okuduktan sonra faydalı bulduğum için, bu konuda adım atmak isteyenleri de haberdar etmek istedim.
Eseri yazan Levent Bayraktar’a değinecek olursak; kendisi yirmi yılı aşan bir süreden beri Bergson üzerine çalışmalar yürüten, bu çerçevede Bergson üzerine çeşitli kitaplar ve makaleler kaleme alan, bunun yanı sıra da Felsefe Ansiklopedileri ve Filozoflar Antolojilerinde Bergson maddelerini yazan bir akademisyendir. Hatta araştırıyorken dikkatimi çekti; Bayraktar, yüksek lisans tezini dahi Bergson üzerine hazırlamış. Bu yetkinliği kitabı okumadan evvel güven verirken, kitabı okuma esnasında da anlatım şekliyle okurun metni sindirebileceği biçimde anlattığını görüyorsunuz. Eser boyunca kaynaklara atıf yapılması ve elliden fazla kaynağın kullanışmış olması da disiplinli, nitelikli ve muteber bir çalışmayla muhatap olduğumuzun göstergesi. Ayrıca bu kaynak kullanımı ve akademik çalışma sistematiğine rağmen dili de bir o kadar anlaşılır.
Bergson felsefesi ve kitabın muhteviyatı ile ilgili de şunları söyleyebiliriz; Bergson ikilikler üzerine felsefesini kuruyor. Onun felsefesinde varlık; madde ve hayat, ruh ve beden, zaman ve süre, zekâ ve sezgi, derin ben ve yüzeysel ben, seçme ve zorunluluk gibi ikili kavramlarla ele alınıyor. Böylece çoklu problemler ve çeşitli problematiklerle zengin bir felsefe anlayışı meydana çıkmakta. Bu konularda da öyle hemen reddedemeyip üzerine düşüneceğiniz oldukça özgün bakış açıları belirmekte.
Bergson’un felsefesinin dikkat çeken bir diğer özelliği ise; kendinden önceki felsefi görüşleri değerlendirerek bunları tümden yadsımadan ciddi itirazlar ve mantıklı çıkışlar ortaya koyması. Böylece önceki felsefi görüşlerle adeta hesaplaşarak, çelişkili bulduğu noktalara itirazlarıyla o görüşe farklı bir yorum getirmesi ve yeniden kurguluyor olması. Hesaplaştığı felsefe ve ekollere örnek verecek olursak da; materyalizm, pozitivizm, natüralizm, rasyonalizm, entelektüalizm, mekanizm, vd. Ancak bunlar gözünüzü korkutmasın çünkü yazar Bergson’un itiraz ettiği noktayı açıklamadan evvel ilgili kavram ve savunusu üzerine açıklamada bulunuyor. Size de bu düşünsel ziyafetin tadına varmak ve düşünmek kalıyor. Bu bakımdan kitabın hem bilgilendirici hem de doyurucu olduğunu söyleyebilirim. Okurken keyif aldığım bir kitaptı.
Eserin ufak bir handikabının olduğunu da söylemeliyim; o da yer yer de olsa tekrara düşmesi. Bu tekrarlar arada ufak cümleler olarak karşınıza çıksa da bir okur olarak gözünüze çarpıp rahatsız edebiliyor. Ama durumu kurtaran da bunun genel felsefe anlayışını yansıtan bir düşünce eseri olması. Çünkü bu ufak tekrarlar sayesinde Bergson’un ilgili felsefesini iyice zihninize yerleştirerek konuya daha da hakim oluyorsunuz.
··
142 Gösterim
6 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Dolu dolu harika bir inceleme olmuş Emin hocam. Bir inceleme nasıl olmalı sorusuna cevap olarak gösterebiliriz. Ben de bu sıralar Tanpınar okuyorum. Şiirleri ve Huzur'dan sonra, Tanpınar'ın şiir dünyası (Mehmet Kaplan) okuyorum. Söylediğiniz doğru hep aynı isimlere çıkıyor yolumuz. Bergson, Proust, Yahya Kemal gibi. Yahya Kemal ile aralarında usta-çırak ilişkisi olsa da, Tanpınar'ın Valery' den daha fazla etkilendiğini ilave etmek isterim. Ama özellikle Bergson benim de hep karşıma çıkıyor. Ben de listeme alıyorum. İlk hangi kitabından başlanacağı konusunu çok önemsiyorum. Ben de aynı kitapla başlayacağım. Elinize, emeğinize sağlık...
Emin K.
Gönderi Sahibi
Onu zaman zaman ben de düşünüyorum. Öyle bir durum olursa çok iyi bir istifade imkanı oluşacak. Belli yazarlardan çok okumalar yapan arkadaşların inisiyatif alarak okuma sıralaması üzerine okur dostu iletiler paylaşması gerekiyor galiba bunun için. Ama bu noktanın altını çizdiğiniz için teşekkürler. Bu bende şimdi bir fikir doğurdu. Kendi adıma söyleyeyim; bir yazarın bütün eserleri üzerine okumalar yapıp nihayete erdirirsem böyle iletiler paylaşacağım inşallah. Elbette ki bir otorite ukalılığıyla olmayacak bu, tamamen subjektif bir açılım ama faydalanacak okurlar da olacaktır. Böyle iletilerin sayısı artarsa da o dediğiniz arşiv yavaş yavaş oluşacaktır.
Emin Bey, Proust öncesi altyapı mı acaba diye düşünmüştüm ben de siz okurken. Tanıtma adına güzel bir inceleme yazmışsınız elinize sağlık. Peki neden direkt Bergson'un kendi yazdıklarıyla devam etmiyorsunuz, bir genel girişten sonra?
Emin K.
Gönderi Sahibi
Aynı mantıkta ilerlediğimiz eser seçimlerimizden de fark ediliyor çünkü sizin sepete eklediğiniz Topçu'nun kitabı, benim bir sonraki Bergson kitabım olarak masamda bekliyor, görünce şaşırdım doğrusu :) Yolculuğunuz 3 sene sürmesin de Yahya Kemal konusunda da sizden yardım alalım inşallah :) Elbette kitaplar faydalı olacaktır, verimli okumalar diliyorum.
Bergson ile ilgili arastirma yaparken -acizane- Nurettin Topçu'yu da incelemenizi tavsiye ederim.Docentlik tezi Bergson uzerine.
Saygilarimla...
Özellikle etkilenen isimleri okuduğumda ne kadar değerli bir yazı yazdığınızı anladım. Bu seneki hedeflerimden biri de Tanpınar ve Yahya Kemal ile ilgilenmek. Bu yüzden bu ismi de iyice araştırıp öğrenmek gerekli. İnceleme için teşekkürler.
Emin K.
Gönderi Sahibi
Umarım hedefleriniz konusunda güzel adımlar atarsınız Kübra Hanım, vakit ayırdığınız için ben teşekkür ediyorum :)
Hocam çok teşekkürler. Üçüncü kitaba başlamadan Proust'a daha yakın mercekle bakabilmek için birçok alternatif kitap yığdım listeye, bu eseri de dahil edince serinin kitap sayısını geçti:) Ön bilgi niteliğinde çok iyi açıklamışsınız Bergson ve geçmiş zaman kuramını. Referans sağlam ve listeye alıyorum. Elinize sağlık.
Emin K.
Gönderi Sahibi
Benzer arayışa giren biri olarak sizi anlıyorum :) Bu kitabın, Bergson üzerine keyifli ve anlaşılır bir başlangıç kitabı olduğunu düşünüyorum. Bundan sonra da Bergson'un uzay-zaman-madde üzerine verdiği derslerden oluşan 
Metafizik Dersleri kitabı faydalı olabilir. Henüz okumadım ama, yakın zamanda okuyacağım inşallah.
Rica ederim, incelemenin faydasının olmasına sevindim çünkü benzer çabaya girenler faydalansın, haberdar olsun diye yazmıştım :)
Metafizik Dersleri kitabı faydalı olabilir. Henüz okumadım ama, yakın zamanda okuyacağım inşallah.
Rica ederim, incelemenin faydasının olmasına sevindim çünkü benzer çabaya girenler faydalansın, haberdar olsun diye yazmıştım :)