selim koç
@grabowski
Yâni ister gelişmiş, ister gelişmemiş ülkeler düzeyinde olsun, ‘Sistem’in elinde değil, ‘yayılmacılık’, ya da kibar adıyla ‘küreselleşme’ tohumunda var; geçen yüzyılda bunu daha kaba, daha açık bir şekilde gerçekleştirmemiş miydi; XIX. yy sonunda Japonya hariç bütün yeryüzü Sistem’in denetimine girmişti; bakmayın Devlet- i Aliyye ile Iran’in bağımsız gibi görünmelerine, onlar da gizli birer sömürgeydiler; başka türlü söylersek, ‘küreselleşme’ o zaman sömürgecilikti, yâni bayat bir numara!
Atatürk devrimi daha başka bir şeydir de ondan.
Bu ağır yanlış, gerçekte, Atatürk'ü, Tanzimat'tan beri süregelen
batıcılık eğilimini sonunda gerçekleştiren adam sanmakla
meydana çıkıyor. Atatürk'ün batıcılığıyla Tanzimat batıcılığı
arasında benzerlik yok, karşıtlık var: Birisi, çok
uluslu bir ümmet imparatorluğunda beliren komprador
batıcılığı, ötekisi uluslaşmış bir ülkede kendini gösteren
bilinçli batıcılık. Başka türlü şöyle de söyleyebiliriz, sanırım, birincisi, batının önerdiği batılılaşmaya evet diyen, ikincisiyse
batılılaşmasını batılı yöntemlerle, ama kendi bildiğince
yapmak isteyen batıcılık. Asıl Atatürk devrimi işte
burada. Osmanlılık din kalıplarına göre yaşayan ve eğitilen bir
toplumdu, biliyorsunuz, bu toplumda batıcılık onu sömürmeye gelen
batılılarla benzeşmek soysuzluğu olarak beliriyordu, zaten benzeşmeye
kalkışanların çoğu batılılar için ülkeyi soyuveren, bu arada
kendileri de birer kemik kapan kompradorlardı. Atatürk dini,
toplum ve eğitim alanından çıkararak, aklı egemen kıldı, laique'lik
temel diye alındı, dinsel eğitim kaldırılıp cartesien kültüre
yol açtı. İşte bu, hem Atatürk'ü Tanzimat batıcılarından ayıran
kesin çizgidir, hem de Atatürkçü batıcılara Türkiye'yi muasır
medeniyet seviyesine çıkarmak için bizzat Atatürk'ün verdiği
anahtar yöntem: Türkiye batılı, fakat Türk bir toplum olacaktır,
çünkü Türk ulusu özgürdür ve bağımsızdır; bu işi
o da batılıların yaptığı gibi akıl ve bilim yoluyla yapacak,
fakat onlara öykünmeyecektir. Çünkü Türk ulusu, kendine
benzer.
Bu olayı niye hatırlıyorum, şundan: O sağcı yazarın sosyalizme
bakışı, soğuk savaş boyunca Amerikan propagandasının
alıştırdığı bakış biçimi; Emperyalist sistem, Rusya’yı kendine
rakip saydığı için sosyalizm sorununu Rusya’ya yandaş ya da
karşıt olmak sorununa indirgemiş, dünyanın öteki ülkelerindeki
sosyalistlerin sosyalistliğine bunu ölçüt olarak ileri sürmüştür.
Ama Amerikalılara yakışacak, ilkel, kestirmeci, bayağı bir
ölçüt. Ne var ki CIA bu propagandayı yayarken geçerliğine
kendisi de inanmıyordu. Onun için önemli olan emperyalist sistem
ve bu sistem içindeki Amerikan hegemonyasıdır. Öyle olmasaydı.
Avrupa Komünizmi’ni benimsemiş, böylece Rusya ile
göbek bağlarını resmen ve fiilen kesmiş batılı Komünist Partiler’in
iktidar olmalarından gocunur muydu?
Hunların Germenleşmesinden ziyade aksine Germenler atlı
göçebe kültüründen birçok şey aktarmışlardır.
Bu nedenle de insan ve toplumdan söz ederken tek
yanlı olmamız olası değildir. Sosyal realite bireyi oluşturmadığı
gibi birey de sosyal realiteyi inşa etmez,
ancak bu cümlelerin ikisi bir arada, birlikte doğrudur.
Birey kendisini ancak sosyo-kültürel çevresinin
etkisi altında kalarak sürekli olarak geliştirir, fakat
bu sözünü ettiğimiz çevre de bireyin gelişmesi esnasında
değişikliklere maruz kalır. Thomas, buna şunu ilave etmiştir: «Bireyin çevre . üzerindeki etkisi nadiren
sosyal olarak hissedilebilir, bu etkinin diğer bireyler
için pek önemi olmayabilir, fakat kendisi için önemlidir.
Daha önce de zikrettiğimiz gibi, bireyin içinde . .
yaşadığı dünya, toplumun veya bilimsel gözlemcilerin
gözlediği gibi bir dünya değil, ama birey nasıl görüp
değerlendiriyorsa o tür bir dünyadır.
