selim koç
@grabowski
Kapitalizm aynı zamanda doğası gereği,
temel dinamiğini sürekli kâr arayışının oluşturduğu yayılmacı
bir sistemdir. Kâr güdüsü hâkim olduğu için, üretilen metalarm
hacmi ile onların ortalama kâr oranında satılabilirlikleri
arasında belirgin dengesizlik içeren bir ilişkiler durumu sistem
için kriz kaynağı oluşturur. Kapitalizm insanlık tarihinde
büyük ölçekli aşırı-üretimin mümkün olduğu ilk sistemdir.
Kuşkusuz, bu büyük ölçekli aşırı-üretim kullanım-degerleri
bakımından değil, sadece kapitalist üretimin gereklilikleri bakımından,
degişim-degerleri bakımından aşırı üretimdir: “Satılamayan”
metalardan normalde yararlanılabilir. Fakat yatırımda
yeterli düzeyde getiri sağlanamadığında kapitalizmin işleyişi
bozulmaya başlar. “Büyük bir kitlenin ihtiyaçlarını insani
biçimde karşılayacak yeterlilikte üretilmemesi”ne rağmen,
üretim potansiyeli sınırlı düzeyde kalır.
Kriz aslında üretimin, piyasanın emebileceği ve halen uygun
bir kâr oranı sağlayabileceği düzeyin üzerine çıkmasıdır. Aşırıüretim,
bir kez gerçekleştiğinde, sadece ekonominin bir kesiminde
bile bir tepkimeler kısırdöngüsü başlatabilir. Kâr oranı
düşerken yatırım azalır, işgücünün bir kesimi işten çıkartılır;
bu ise tüketicinin satın alma gücünü zayıflatır ve kâr oranında
bir başka düşüşe yol açar vb.
Reklam
Bir dost anlatıyor:
Bayda sokaklarında arkasından gidiyordum. Bir damın üzerinden
birinin gölgesi üzerine düşünce, Hallac gölgenin sahibini
görmek için başını yukarı kaldırdı. Gölgenin sahibi güzel bir kadındı.
Sonra Hallac bana döndü ve "Bu kısacık an yüzünden başıma
gelecek belaları göreceksin." dedi. Aradan yıllar geçti. Hallac'ı
çarmıha gerdiklerinde, ben de toplanan kalabalığın içindeydim
ve ağlıyordum. Bir ara göz göze geldik. Bana şöyle seslendi:
"Musa, senin de şahit olduğun gibi kim başını göğe kaldırır da caiz
olmayan bir şeye bakarsa, o da böyle benim gibi halkın bakışlarına
maruz kalır."
M. Kemal İstanbul günlerinde Vahdeddin hakkındaki
kanısını şu sözlerde dile getiriyordu:
“ ...bir mecnunla karşı karşıya bulunduğumu hemen
anladım. (...) Bu zavallı yarın Padişah olacaktır, kendisinden
ne beklenebilir?" Vahdeddin hakkındaki güvensizliği
şu sözüyle de açıkça anlaşılır. İkili görüşmelerinde
umduğunu bulamadığı için Padişahı “ Hacı sandığımız kişinin
koynunda haçı çıkmıştı” sözüyle değerlendiriyordu.
Bir ekonomik sistem zenginlik üretmek için vardır ve bunu
mümkünse en az toplumsal, politik ve ekolojik zararla
yapmaya çalışır. Kapitalizm -kusurlarına rağmen ve bazen
de onlar sayesinde- kollektivizmi bu üç açıdan yendi. Nokta.
Ama zenginliğin medeniyet ve hatta insanlık adına kabul
edilebilir bir toplum yaratmaya yeteceği yanılgısına düşmemeliyiz.
Bu nedenle hem hukuka hem de siyasete ihtiyacımız
var. Hukuk ve siyaset de buna yetmeyeceği için ahlaka,
sevgiye, maneviyata ihtiyacımız var. Ekonomiden bunların
yerini tutmasını bekleyemeyiz!
Onun hemen durdurulması ve geriye getirilmesi yolunda bir talimat
gönderildi; ancak, Müttefik İşgal örgütü son derece karmaşık
uluslararası kıskançlıklar yüzünden delik deşik bir haldeydi. Yolcu
gemilerini İngilizler, Fransızlar ve İtalyanlar'ın her biri ayrı ayrı denetlemekteydiler:
Kara ve deniz kuvvetlerinin görevleri son derece
belirsizdi. Emirler önce ertelendi ve sonunda bir kenarda unutuldu.
Mustafa Kemal sadece birkaç saat farkla kurtulmuştu.
Reklam