TARİH TEKERRÜRDEN Mİ İBARETTİR?
Puan vermedi
İnceleme yazısına başlamadan önce kitap yayıncılarına bir çift sözüm olacak. 1961'de ilk baskısı yapılan bu kitabı 1990 yılından sonra doğanların nasıl okuyabileceğini düşündünüz mü? Kitabın 17.baskısı 2012 yılında yapılmış ve içinde birçok Arapça, Farsça ve Fransızca kelimeler mevcut. Kitabı okurken TDK nın sözlüğünün mobil uygulaması sürekli elindeydi. Yaşım itibariyle bir çok kelimenin anlamını bilsem de günümüzde bu kelimeler kullanılmıyor. Bu nedenle sadeleştirilmiş bir dil ile yeni baskıları yapılarak değerli kitaplardan herkesin özellikle genç neslin yararlanması sağlanmalıdır.
Tarihi tekerrür diye tarif ediyorlar;
Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?
Mehmet Akif Ersoy
demiş milli şairimiz. 1961 de yazılan kitabı 2026 da okuduğumda hiçbir şeyin değişmediği ve bu zihniyet ile değişmeyeceğini fark ediyorsunuz. Ne acıdır ki Hayrı İrdal ve Halit Ayarcı benzerleri sürekli hayatımızın içinde olacaklar.
Yazarın doğu batı veya gelenekçi modern toplum eleştirisi, bizim Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne geldiğimiz noktayı çok net biçimde ortaya koymaktadır. Kitabı ön yargılarım ile okumaya başladım okuma sırasında Tanpınar'ın hayatı ve eserleri hakkında makaleleri okuyunca eser sizi içine çekiyor kimi zaman Hayri İrdal kimi zaman da Halit Ayarcı kişiliklerinin günümüzde ki karşılıkları gözönüne geliyor. Kitabı keyifli şekilde okudum. Okumanızı tavsiye ederim.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Doğu ile Batı, geleneksel ile modern değerler arasında sıkışıp kalmış Türk toplumunun trajikomik bocalamasını, ironik bir kurumlaşma hikayesi üzerinden anlatır. Ahmet Hamdi Tanpınar, hayatı boyunca dikiş tutturamamış, saf ve edilgen bir karakter olan Hayri İrdal ile modernitenin, paranın ve bürokrasinin sembolü olan pragmatist Halit Ayarcı'nın yollarını kesiştirir. Kurdukları absürt ve işlevsiz enstitü üzerinden zaman bilincini, toplumsal hafızayı, modernleşme adı altında yapılan şekilcilikleri ve bireyin toplum içindeki yabancılaşmasını muazzam bir mizah ve derin bir felsefeyle gözler önüne serer.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Altmışlı yaşlarını sürmekte olan Hayri İrdal, enstitüyü birlikte kurduğu ve yakın bir zamanda kaybettiği dostu Halit Ayarcı'nın hatırasını yaşatmak amacıyla hayatını kaleme almaya karar verir. Kendi hayatından başlayarak Saatleri Ayarlama Enstitüsünün kuruluşunu anlatır bizlere.
Hayri İrdal, Halit Ayarcı'nın hayatında adeta bir milattır. Onun hayatını Halit'ten önce ve Halit'ten sonra diye nitelendirebiliriz.
Türkiye'deki modernleşme sürecini ve Batı özentisini mizahi bir dille eleştiren kitapta öyle yerinde dokundurmalar var ki...
Yazar, enstitü aracılığıyla bürokrasideki aksaklıkları, kayırmacılığı ve liyakatsizliği gözümüze sokar adeta. Kendimizi ağlanacak halimize gülerken buluveririz. Yazarın eleştirdiği hususlarsa hâlâ Türkiye'nin sorunu olmaya devam ediyor. İşte tam da bu nedenle Saatleri Ayarlama Enstitüsü için zamanın ötesinde bir kitap, diyebiliriz.
"Hayri Beyefendi, bizim Hayri, dalgın Hayri... Ne kadar çok Hayri var. N'olur birkaçını yolda eksek. Herkes gibi ben de bir tek insan, kendim olsam." diyen Hayri 'nin bu sözleri kendi olamamasının şikayeti değil de nedir!
Ahmet Hamdi, Türk edebiyatının çok güçlü kalemlerinden biri. Bu kitabı da çok güzeldi ama herkese hitap edeceğini düşünmüyorum. Zira kolay bir okuma değildi. Ben Mahur Beste'yle yazardan okumaya devam edeceğim. Kitabı Türk edebiyatına ilgi duyan herkese tavsiye ederim.
Kitaplı günler.
Lahana kitap
"Kâinat lahana gibi; yaprak yaprak, kat kat."
Kitaptan aldığım bu alıntı tam da kitabın kendisini anlatıyor gibi. Bu müthiş kurgu da tıpkı bir lahana gibi; her katmanı soydukça içinden yeni anlamlar çıkıyor
Daha önce birden fazla kez başlayıp da bıraktığım, ne anlatıyor bu kitap dediğim ve devam edemediğim kitabı, 
Saatleri Ayarlama Enstitüsü sonunda tamamen kendimi vererek okudum ve kitaba tek kelimeyle BA-YIL-DIM.
O kadar zekice kurgulanmış bir kitap ki, ironi var , abzürdizm var, hiciv var, doğu- batı karmaşası var, toplumsal eleştiri, varoluş sancıları var , zaman kavramı var, özetle ; varoğlu var .
Hayri İrdal, Halit Ayarcı hepsi ve hepsi çok güzel düşünülmüş, karakterlerin her biri bu geçiş dönemindeki isimleriyle ve taşıdıkları anlama kadar düşünülmüş birer semboller. Gerçekten harika kurgulanmış. Çok derin felsefik anlamlar içeren katman katman bir kitap. Çok çok çok beğendim.
Puanım : 10/10
Saatleri Ayarlama Enstitüsü sonunda tamamen kendimi vererek okudum ve kitaba tek kelimeyle BA-YIL-DIM.
O kadar zekice kurgulanmış bir kitap ki, ironi var , abzürdizm var, hiciv var, doğu- batı karmaşası var, toplumsal eleştiri, varoluş sancıları var , zaman kavramı var, özetle ; varoğlu var .
Hayri İrdal, Halit Ayarcı hepsi ve hepsi çok güzel düşünülmüş, karakterlerin her biri bu geçiş dönemindeki isimleriyle ve taşıdıkları anlama kadar düşünülmüş birer semboller. Gerçekten harika kurgulanmış. Çok derin felsefik anlamlar içeren katman katman bir kitap. Çok çok çok beğendim.
Puanım : 10/10Değişime ve yeniliklere direnmek ne kadar mümkün? Saat işledikçe!·382 syf.·İnceleme
10/10
2026 85. kitabı
Kaç defa sildim, kaç defa baştan yazdım, bilmiyorum. Nöbetin gece yarısından sonra kalemim neye yettiyse, kelimeler ne kadar döndüyse artık... Bazen sizi gülümsetiyor, bazen de o gülümsemenin boğazınızda düğümlendiğini hissediyorsunuz okuma boyunca. Aslında güldüğünüz şeyin bir toplumun çürümesi, insanın kendine yabancılaşması ve modern dünyanın o sinsi ruhu olduğunu fark ediyorsanız eğer... Önce güldürüyor, sonra yüzleştiriyor. Hiciv de bu demek değil mi zaten? Anlayana!
Kitaba yalnızca “bürokrasi hicvi” demek eksik kalıyor. “Modernleşme eleştirisi” demek de yetmiyor. İkisi arası bir yerde. Çünkü Tanpınar burada sadece kurumları değil, insan ruhunun dönüşümünü, daha doğrusu insanın; konfor, şöhret, aidiyet ve düzen uğruna kendinden nasıl vazgeçebildiğini müthiş ironiyle, mizahla, ince zekâyla anlatıyor.
Roman boyunca acayip karakteristik şahsiyetlere rastlıyoruz. Kuşkusuz en çarpıcı figürlerden biri Halit Ayarcı. Onu sadece uyanık bir adam gibi okumak bana yetersiz geliyor. Sanki modernize olmuş bir şeytan. Eski çağların karanlık kötücüllüğüne sahip değil; aksine zarif, vizyoner, ikna edici ve baştan çıkarıcı. Bir nevi ünlü sanayici Oskar Schindler (Schindler'in Listesi filminden tanırsınız). İnsan ruhunu korkutarak değil, dünyevi zevkler sunarak ele geçiriyor. Hareket hissiyle, başarıyla, görünürlükle, modern dünyanın o bitmek bilmeyen meşguliyet haliyle…
Belki de Hayri İrdal’ı da tam bu yüzden dönüştürebiliyor. Çünkü Hayri kötü biri değil. Zaten trajedi de tam olarak burada: Kötü insanlar değil; yorulmuş, savrulmuş, yönünü kaybetmiş insanlar sisteme teslim oluyor. Çarkın dişlileri arasında ezilenler... Hayri’nin en sonunda yaşadığı şey de tam olarak bu: Ruhunu kaybetmiş bir insanın geç kalmış fark edişi. Fark etsek ne değişiyor sanki; dişli güçlü, çark
Yalanları ayarlama enstitüsü
Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilanına ve sonrasındaki modernleşme çabalarına kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsayan bu eser, bu süreci bir tarih kitabı gibi değil, zihniyet değişimi üzerinden ele alır. Hikâye; absürtlük ve ironi ile Doğu ve Batı yaşam tarzı arasında sıkışmışlığın sembolüdür. Hayri İrdal; Osmanlı sonu ile yeni Cumhuriyet dönemi arasında sıkışmış bir karakterdir. Eski zamanda her şeyin bir anlamı ve ruhu varken, yeni gelen zaman ile modernleşme, ruhsuzluk ve bürokrasi hâkim olmuştur. Batılılaşma yenilik için gereklidir ama eser, halkın gerçeklerinden kopuk yürütülen bazı modernleşme adımlarının bir eleştirisidir. Enstitü, aslında hiçbir işe yaramayan bir kurumdur; çünkü zaten şehirdeki tüm saatlerin aynı olması imkânsızdır. Buna rağmen devasa bir bina tutulur, müdürler atanır ve halktan "ayar vergisi" toplanır.
Romanın dört bölümü, Türkiye'nin değişim evrelerini temsil eder:
Büyük Ümitler: Hayri’nin çocukluğu ve eski İstanbul.
Küçük Hakikatler: Hayri’nin işsizliği, sefaleti ve "ayarsızlığı."
Sabah Yürüyüşleri: Halit Ayarcı ile tanışma ve enstitünün "yalan" üzerine inşası.
Her Mevsimin Bir Sonu Vardır: Enstitünün tasfiyesi ve gerçekle yüzleşme