Mağara Kinayesi, Sokrates ile Platon’un erkek kardeşi Glaukon arasında bir konuşma olarak geçer. Diyalogda Sokrates, Glaukon’dan yanılsamanın sanki gerçekmiş gibi algılandığı bir dünya tasavvur etmesini ister. Konuya daha bir açıklık kazandırmak için şu örneği kurgular: İçinde bir grup mahkûmun doğduklarından beri kapalı tutuldukları bir mağara vardır. Mahkûmlar hareket edemezler. Boyunları ve bacakları hareket ettiremeyecekleri ya da döndüremeyecekleri şekilde zincirlenmiştir ve ancak önlerinde bulunan bir taş duvara bakabilmektedirler. Mahkûmların arkasında, yüksekte bir yerde yanan bir ateş ve ateş ile mahkûmlar arasında ise birtakım kişilerin başlarında taşıdıkları şeylerle yürüdükleri bir duvar vardır. Ateşin ışığı, mahkûmların önündeki duvara nesnelerin gölgelerini düşürmektedir. Mahkûmların görebildikleri tek şey bu gölgeleridir. İşittikleri sesler sadece mağaranın yankılarından ibarettir.
Dolayısıyla, bu mahkûmlar gerçek nesnelerle hiç karşılaşmadıkları ve tüm yaşamları boyunca yalnızca gölgelere tanık oldukları için, bu gölgeleri gerçekliğin kendisi sanmaktadırlar. Mağaranın yankıları, onlara göre, gölgelerin yarattığı gürültülerdir. Söz gelişi, biri kitabın gölgesi belirecek olsa, bu mahkûmlar kitap gördüklerini iddia ederlerdi. Mahkûmların gerçekliğinde gölge diye bir şey bulunmadığı için, onlar bunun bir kitabın gölgesi olduğunu söylemezlerdi. En sonunda, mahkûmlardan biri bu dünyanın mahiyetini anlar ve bir sonraki gölgenin hangisi olduğunu kestirebilirdi, böylelikle diğer mahkûmların övgüsünü ve takdirini kazanırdı.
Şimdi diyelim ki, mahkûmlardan biri serbest kalır. Birileri o mahkûma gerçek bir kitap gösterecek olsa, mahkûm o nesneyi tanıyamaz. Mahkûmun gözünde kitap, duvara vuran gölgedir. Bir kitabın yansıması, kitabın kendisinden daha gerçek
İnsanlar, ancak korkaklık, ihtiyarlık ya da başka bir yetersizlik yüzünden eğrilik edemedikleri için eğriliği kötülerler. Besbellidir bunun böyle olduğu. Bu çeşit insanlara haksızlık etmek imkanı verilecek olsa, bu imkanı sonuna kadar kullanırlar.
Sayfa 51 - Türkiye İş bankası Kültür Yayınları·Kitabı okuyor