Hûrgilî 1
Puan vermedi·184 syf.··
Beğendi
·2026 83. kitabı
·21 günde okudu
·Okunma: 26 Mayıs 2026 10:05
"min hest pê kir ku trên dê her tim wek alaveke biyanî û bidestneketî bo me bimîne" (170).
Weşanxaneya ciwan Pall Weşan, ji roja ewil ta îro karekî pak û paqij kiriye, gelek berhemên bi qîmet çap kiriye. Li gel çîrok, roman, helbest, rojnivîsk û teoriyê îcar dest bi çapkirina xebatên kolektîf kiriye, di bin navê "Hûrgilî"yê da. Heta niha bi vî awayî du heb berhem çap kirine, edîtorê weşanxaneyê wer tîne ziman ku ew dixwazin ji pirtûkên bi vî rengî koleksîyonekî çêbikin, Trêna li Stasyona Xwe Digere berhema ewil a vê koleksîyonê ye.
Ji navê xwe jî diyar e, mijara pirtûkê "trên" e. Ji bo vê xebatê 17 nivîskaran zendên xwe badane, her yekî li ser "trên"ê metneke serkeftî amade kiriye. Nivîs giş ne yek cure ne, teorî heye, bîranîn heye, çîrokên hûnandî hene.. û li gel zaravayê kurmancî, bi zaravayê soranî û zazakî jî du metnan di berhemê da cihê xwe girtine. Bi vî awayî hem ji aliyê naverokê ve hem jî ji aliyê teşeyê ve xebateke têr û tije derketiye holê.
Heta çûyîna zanîngehê jî min qet ne trên ne jî rêya hesinî dîtibû. Behsa trênê her tim du tişt dianî bîra min: fîlmên Yilmaz Guney û pirtûka Antranik Dzarugyan. Wekî din wateyeke wê tune bû bo min. Lêbelê vê berhemê wisa kir ku ez bi çavekî din li trênê binêrim, bi awayekî cidî li ser vê alava hesinî û li ser hebûna wê ya li welatê xwe bifikirim.
Di destpêka berhemê da em bîranîneke Nûredîn Zaza dixwînin ku ew çawa ji trênê reviyaye. Piştre Rohat Alakom ji me ra behsa xeta trênê ya li Kurdistanê dike ku ji aliyê Skandînaviyan ve hatiye çêkirin. Ev nivîs agahiyên balkêş dide mirov, ji bo min metneke sûdwer bû ya rastî. Nivîsa sêyem jî ya mamoste Serdar Şengul e. Ji ber ku ez mamoste nas dikim û xebatên wî ji nêz ve dişopînim, min bi meraq dest pê kir û bi kêfxweşî qedand metna wî û gelekî jê hez kir. Mamoste Serdar behsa
Ev roman, bi zimanekî zelal û xweş hatiye nivîsandin û çîroka malbateke kurd a welatparêz û têkoşer vedibêje. Di nav romanê de jiyana civakî, dîrok, rihê kurdî û nirxên kevneşopî bi awayekî hestyar hatine nîşandan. Nivîskar bi peyv û hevokên xwe kesayetî, êş, hêvî û xebata gelê kurd bi awayekî xurt dide xuyakirin.
Dema mirov pirtûk ê dixwîne, hinek caran xwe di nav çîrokan de dibîne û bi karakteran re hest dike. Wekî ku ji vê romanê tê fêmkirin, dîrok, welat û mirovatî tiştên ku nayên jibîrkirin in. Her rûpelê wê hestekî taybet dihêle û mirov dixwaze herî zêde di nav çîrokê de bimîne…
Reklam
Edebiyata Kurdî bi berhemên xurt tije ye ku hest û jiyana mirovan bi awayekî kûr nîşan didin. Pirtûka helbestan a “Jan Yekta Xem” jî yek ji wan mînakên balkêş ên vê kevneşopiyê ye. Ev pirtûk ne tenê bi helbestan xwendevan re têkiliyê dike, lê her weha ew rêwîtiyek e ku mirovekê dibe nav cîhana hundirîn a mirovan.
Di helbestên pirtûkê de hestên wekî xem, bîranîn, tenêbûn û hêvî bi awayekî xurt têne hîs kirin. Helbestvan bi zimanekî sade lê bandorbar kar dike û dikare dilê xwendevanan bigire. Her helbest wekî dengê hestên bêdeng ên di dilê mirovan de ye. Dema mirov dixwîne, carinan parçek ji jiyana xwe tê de dibîne û carinan jî bi hestên ku berê belkî nizanibû re rû bi rû dibe.
“Jan Yekta Xem” ne tenê pirtûkek helbestan e; di heman demê de cîhanek hestan e ku êş, hêvî û têkoşîna jiyanê ya mirovan vedibêje. Peyvên helbestvan xwendevanan dikin ku kûrtir bifikirin û her rûpelê wateyeke nû derdikeve holê.
Dema ku mirov vê pirtûkê dixwîne, dikare dewlemendiya edebiyata Kurdî û awayê ku helbest dikare dil û ruhê mirovan bi dest bixe bibîne. “Jan Yekta Xem” ji bo kesên ku hez ji helbestê dikin, xwendinek hêstyar û bi fikir e ku nirxek taybet heye.
Kürt edebiyatı, duyguların ve yaşamın derin izlerini taşıyan güçlü eserlerle doludur. “Jan Yekta Xem” adlı şiir kitabı da bu geleneğin etkileyici örneklerinden biridir. Bu kitap, okuyucuyu yalnızca şiirlerle değil; aynı zamanda insanın iç dünyasına yapılan bir yolculukla karşılar.
Kitaptaki şiirlerde hüzün, özlem, yalnızlık ve umut gibi duygular güçlü bir şekilde hissedilir. Şair, sade ama etkileyici bir dil kullanarak okuyucunun kalbine dokunmayı başarır. Her şiir, adeta insanın içindeki sessiz duygulara ses verir. Okurken insan bazen kendi hayatından parçalar bulur, bazen de daha önce fark etmediği duygularla karşılaşır.
“Jan
Mahmut Baksi, bi awayekî zindî û bê xemgînî, jiyana gundekî rastîn ê Kurdistanê (Gundikê Dono, li Xerzanê nêzî Batmanê) di nîvê sedsala 20'an de vedibêje. Di bin serdestiya axa û şêxên feodal de, gundî rojê xwe bi karê erdê, pez û çêlekê derbas dikin, lê her tişt di bin kontrola zordestiyê de ye: bacên giran, erdên girtî, namûsên kevnare yên ku ciwanan diêşînin, û tirsa mezinan ji axayan.
Lê belê di nav vê tarîtiyê de ronahiyek jî heye: ciwanên gund, yên mîna Filîto, Bedo û hevalên wan, dest bi hişyarbûnê dikin. Ew naxwazin wekî kal û pîrên xwe di bin zilmê de bimînin. Dixwazin xwendinê, fêm bikin ka çima ev pergala kevn hê li ser piyan e, û li dijî axayên hov (mîna Zibeyrê Ehmê an Hacı Zorav) radibin. Ev ne tenê têkoşînek kesane ye; ew destpêka guherîneke mezin e di civaka Kurdî de - di navbera kevn û nû, di navbera zordestî û berxwedanê de.
Baksi bi zimanekî sade, rojane û car caran bi tinaziyê li ser axayan dinivîse, ku ev yek pirtûkê ji xemgîniyeke giran xilas dike û wê dike xwendinek hêsan lê kûr. Ev ne çîroka fantastîk e; ev belgeya jiyana rast a gelek gundên Kurdistanê ye di wê serdemê de. Evînên astengdar, pevçûnên malbatî, hêviyên piçûk û êşên mezin hemû bi awayekî xwezayî têne vegotin.
Di edebiyata Kurdî de, Gundikê Dono yek ji baştirîn nimûneyên "romana gundan" e Pirtûkek piçûk e, lê bandora wê mezin e; dilê mirov diêşîne, hişyar dike û car caran jî bi kenê piçûk dide bîranîn ku mirov di bin her zilmê de jî hêvî digire.
Eger tu dixwazî rastiya Kurdî ya feodal, têkoşîna ciwanan û veguherîna civakî nas bikî, ev pirtûk bê guman divê bê xwendin.
Bê xwendin nemîne.
Rêwîtiyeke Kurt-mancî li Welatê Pirpirokan
Mihteşşşem!
Piştî Mehmet Dicle, cara ewil e ez ji ziman û uslûba nivîskarekî hewqas hez dikim. Rûbar Elî, kekê ezîz, Xwedê yeke te bike hezarî û lingê te li keviran nexe.
Ev berhema li ber destê me, Welatê Pirpirokan, çend meh berê ji weşanxaneya Nûbiharê derket. Berhem ji 9 çîrokan pêk tê û li ser hev 78 rûpel e. Hemû çîrok pişta xwe dispêrin rastî û pirsgirêkên civakî. Nivîskar van pirsgirêkan ji nû ve honandiye û bi zimanekî helbestkî, bi helwesteke henûn, bi hûrik hûrik vegotiye. Ev berhema wî ya duduyan e, ya ewil Spêle (herçî nexwendine hûn li hêviya çi ne?!:) jî kêm zêde wiha baş û serkeftî bû. Lê dikarim bibêjim ku Rûbar Elî xwe ji aliyê vegotinê ve gelekî pêş xistiye. Gelek nivîskar hene tu dibînî bi dehan pirtûkan dinivîsin lê tu di wan de pêşketinekî an jî guherîneke erênî nabînî. Ji cihekî şûn da ev dibe dubarekirin û ji tehmê derdikeve. Lê Rûbar Elî berê xwe daye pêşketinê..
Piştî xwendina herdu berhemên wî, baş serwext bûm ku Rûbar Elî çavdêrekî gewre ye û bala wî tim li ser hûrgilîyan e. Ya ku berhemên wî ewqas serkeftî dikin ne mijara çîrokan e, lewra mijar pirr nas û ji nava me ne, tiştekî efsûnî jî tune ye di çîrokên wî de, hemû ji rastiyê ne û bi nêrîneke realîst hatine nivîsandin; bellam gelek caran tişta muhîm ne "çi" ye, ew "çawa" ye. Yanî mebestim çi ye? Eve ye: Rûbar Elî wekî gelek nivîskarên kurd, ji bîra miletê xwe avê vedixwe, dibe şahidê pirsgirêk û rasteqîniya miletê xwe, piştre tê van tiştên ku şahidiya wan kiriye ji nû ve lê bi şêwazeke derasayî dihûne, vedibêje. Ango beriya ku em li ser sekeftîbûna vê berhemê rawestin, divê em vê pirsê ji xwe bikin, ka gelo vî nivîskarî van çîrok û bûyerên tê da "çawa" vegotiye, bi şêwazeke çawa? bi zimanekî çawa? bi nêrîneke çawa? Bersivên van pirsan dikin ku em li ser serkeftîbûna berhemê çend tiştan
Orhan Kemal’in ağlayarak yazdığı bu kitabı okurken kitabın sonuna kadar sinirleriniz atarken hüznün içinde kaybolacaksınız . Hacer öyle bir kaynana ki yaptıklarına çok şaşırdım . Ağzı var dili yok gelini Nazan ‘ a hep Süleymaniye’nin yarım pabuçlusu , evimize geldin de gün gördün diyor. Kendini, geçmişi saraya dayanan bir kadın gibi gösteriyor ama kendi geldiği yer bu günlere gelene kadar yaşadığı hayat hepten beter . Oğlunu gelinine karşı doldurup aralarını bozmak istiyor . Kadın huzursuzluktan mutlu oluyor resmen. Oğlu karısına biraz ilgi gösterdi diye “ bu kadın sana esek dili yedirmis , sana büyüler yapmıs “ deyip yine aralarını bozuyor ve mazhar annesinin huyunu bildiği halde karısına hiçbir şey sormadan hep annesinin sözüyle hareket ediyor . Nazan kocasının aldığı elmas taşlı yüzüğe bile kaynanası laf edecek diye takamayıp sandığa saklıyor . Ama o ne kaynana , ne düzenbaz bir kadın ki o yuzugu buluyor ve ne düzenbazlıklar yapıyor. Oğlunu gelinden soğutmak onları ayırmak için yapmadığı kalmıyor . Ortada küçük bir çocuk var oysa , ona bile acımıyor . Nazan bunların hiçbirini hak etmiyor öyle sessiz öyle çekingen bir hayat yaşıyor kendi içinde ama yok o Hacer’in gözünde Nazan çok kötü . Ne oyunlar etti , oğlunu doldurdu kızı gönderdi , Mazhar da bir kez olsun karısına hiçbir şey sormadı annesinin lafına gitti . Nazan’ın başına çaresizliğigi ve parmağındaki yüzük yüzünden neler geldi de o yuzuge sahip çıktı . Bir yüzüğü kalmıştı kocasından geriye . Çok kötü bir hayat yaşadı , mazhar’ın hiçbir şeyden haberi olmadı .
Kendi hayatını yeniden kurdu olan Nazan’ a oldu.
O küçük çocuğa oldu 
Reklam
Reklam