Yazar:
Əzizə Cəfərzadə
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 39 dk.
Sayfa Sayısı:
376
Basım Tarihi:
2015
İlk Yayın Tarihi:
1981
Yayınevi:
Kitab Klubu
Orijinal Adı:
Bakı 1501
ISBN:
9789952803266
Ülke:
Türkiye
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
8/10
Ünlü yazar Azize Caferzade`nin 3 parça olan bu romanı XVI yüzyılın başında, coğrafi açıdan mevcut komşu bölgelerde meydana gelen savaşların ve dini çekişmelerin, Azerbaycan'da Safevi devletinin yaşamını, qızılbaşların ve Şah İsmail Hatai'nin kral, kumandan, şair gibi yaşamı hakkındadır.
Puan vermedi
“Bakı 1501” Əzizə Cəfərzadənin 1980-ci illərdə 40.000 tirajla satılmış olan ən məhşur romanıdır.
İlk öncə onu deyim ki romanın dili o qədər axıcı və sadədir ki, həm tez bir zamanda bitirmək olur,həm də hər bir obrazla doğmalaşmaq.
Kitabda XVI əsrin əvvəllərində Səfəvilər dövlətinin qüdrətlənməsindən, həmin dövrdə baş verən dini çəkişmələrdən,qızılbaşların Bakıya və Şamaxıya hücumlarından, Şah İsmayılın bir padşah,sərkərdə və şair kimi mürəkkəb həyatından bəhs edir.
Tariximizin bu dövrü mənim üçün çox maraqlı olub. Necə olur ki, Xətai kimi poeziyaya,şeirə sənətə qiymət verən bir insan sırf təriqət uğrunda öz millətinin qanına girir, minlərlə günahsız insanın ölümünə fərman çəkir. Dövlət və dövlətçilik uğrundaki mübarizəsi nə qədər təqdirə layiqdirsə,təriqəti üçün öz soydaşlarına qıyması da bir o qədər dəhşətdir. Düşünürəm ki, o da həmin dövrdə cahilliyin bir növ təsiri altında olmuş, gənc yaşında ətrafındaki insanların təsiri altına düşmüş olar.Çünki əsər boyu Xətainin şair ruhu ilə sərkərdə qüdrəti daima təzad təşkil edir, özü də öz etdiyinin doğruluğunu sorğulayır. O,həm öz xalqı ilə, həm düşmən ölkələrlə,həm də özü-özü ilə savaşır.
Əgər tarixi faktları tarixdən deyil də mənim ki tarixi romanlardan oxumağı sevirsinizsə mütləq bu kitaba üz tutun,peşman olmazsınız
Əzizə Cəfərzadə - Bakı-1501
Bu kitab Əzizə xanımın qələmindən oxuduğum üçüncü kitab oldu. Hər 3 kitabda tarixi şəxsiyyətlərin həyat yolunu roman şəklində təsvir edib Əzizə xanım və düşünürəm ki, tarixi prosesləri bu üslübda izah etmək daha yaddaqalan edir oxunulan məlumatları.
Əzizə Cəfərzadənin romanlarında diqqət etdiyim bir məqam da hadisələri dərin detallara kimi izah etməsidir. Təsviri elə verib ki, hadisələri göz önündə canlandırmaq üçün əlavə bir cəhd göstərməyə ehtiyac qalmır, sanki. Bir də hansısa personajın həyatında baş vermiş bir hadisəni izah etmək üçün illərlə əvvələ qayıdıb, izah etdiyi zamanla əlaqələndirməni çox gözəl qurub Əzizə xanım. Başqa bir məsələ isə, personajları bir qədər çox tərifləməsidir. Bilmirəm, bəlkə də həqiqətən təriflənəsi hissələri seçib, amma mənə bir az şişirdilmiş kimi gəlir bəzi təriflər. Öz bucağımdan baxsam, təsvirin həddən çox olması və təriflərin şişirdilmişliyi yorurdu məni bəzən. Amma, bu, hamı üçün belə olmaya bilər, həmçinin, mənim əsəri oxumaqdan yayındıran amil olmadı.
Bakı-1501 romanına gəlsək, Şah İsmayıl Xətainin həyatından bəhs olunur əsərdə. İsmayılın uşaqlığından qüdrətli hökmdar, şair olmasına, Çaldıran döyüşündəki məğlubiyyətinə kimi proseslər təsvir olunur romanda. Bununla yanaşı hadisələrə 3 personajın – İsmayıl, Aytəkin və İbrahimin – həyat başlarından keçən proseslər timsalında baxılır və bu üç personajın həyatlarının kəsişməsi istiqamətində irəliləyir.
Əsərdə (həmçinin, İsmayılın həyatında) ən çox bəyəndiyim məqam doğma dilin əhəmiyyətinin vurğulanması oldu. Şah İsmayılın doğma dilini dövlət dili elan etməsi, diplomatik yazışmaları doğma dildə aparması, hətta dini ibadətin belə bütün insanların doğma dilində aparılmasının doğruluğunun vurğulanması təqdirəlayiqdir.
Şah İsmayılın hakimiyyətində Azərbaycan tarixinin ən geniş torpaq
Əzizə Cəfərzadə yazardan oxuduğum ilk roman idi. Romanın dili sadə və axıcıdır. Müəllif qələmi güclüdür. Bəzi obrazlarda bu gücü hiss etmək olur. Mənim romanda ən çox xoşuma gələn hadisələr Aytəkin, Sultanım xanım kimi Azərbaycan qadınlarını güclü, vətənpərvər ruhda göstərməkdir. Ümumiyyətlə roman tarixi-roman janrında yazılan əsərlərdən seçilir. Bu isə müəllifin qələminin gücünü göstərir.
Bakı 1501Edebiyat & Roman
Çox yox cəmi üç hissədən ibarət olan bu roman Şah İsmayılın həyatını, qərarlarını, şəxsiyyətinin formalaşmasını anlamaq üçün olduqca dəyərli mənbədir. Şahın qərarları ilə şair ürəyinin təzadlarını ortaya qoymuşdur. Əslində elə mənim vermək istədiyim sualları obrazların dilindən şaha ünvanlamışdır, hərçənd ki, istədiyim cavabları ala bilmədim. Güman ki, yazıçının özü də yanlış cavablamaqdan çəkinir. Bəsit görünən hadisələrin arxasında duran mürəkkəb, təlatümlü yaşantıların olduğunu göstərir.
Yazar Hakkında
Əzizə CəfərzadəYazar · 12 kitap
29 Aralık 1921 tarihinde Bakû’da doğan Caferzade, ilk ve orta öğrenimini tamamladıktan sonra, Azerbaycan Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesinde öğrenim görmüştür.
Azize Caferzade sırasıyla şu görevlerde bulunmuştur; 1944-1946 yıllarında Cafer Cabbarlı adına Azerbaycan film sinemasının senaryo şubesinin reisi; 1947-1949 yıllarında Tiyatro Okulunun müdürü; 1950-1956 yıllarında Pedagoji enstitüsünde doçent, 1957 – 1974 yıllarında İlimler Akademisinin elyazmalar şubesinde baş işçi ve şube müdürü olarak çalışmış, 1974 yılında da Bakû Devlet Üniversitesi’nde profesör olmuştur. 1974- 1989 yılları arasında Azerbaycan Devlet Üniversitesi Azerbaycan Tarihi bölümü ve Filoloji Fakültesi Folklor bölümünde çalışmıştır.
Azerbaycan Edebiyatı’nın tanınmış yazarlarından olan Caferzade’nin XX. Yüzyıl Azerbaycan edebiyatında kendine mahsus özellikleri ve yeri vardır. O, Azerbaycan halkının yüzyıllar boyu oluşturduğu millî ve manevî değerlerin korunması, kendilerine mahsus âdet, gelenek ve göreneklerin yaşatılması için ömrünün nerede ise tamamına yakın bir devrinde b u hususlar üzerine yazmıştır. Azerbaycan tarihinin farklı zamanlarda yaşadığı hâdiseleri, Azerbaycanlıların hafızalarında iz bırakan şahsiyetlere dair yazıları ve bu şahısların bıraktıkları eserlere yaklaşımı, yazarın çağdaş gençliğin hayatından bahseden roman ve hikâyeleri okuyucular tarafından alâka ile takip edilmesini sağlamıştır.
Azize Caferzade, aynı zamanda iyi bir tetkikatçıdır. Çünkü, onun kaleme aldığı klâsik Azerbaycan edebiyatının, özellikle sözlü edebiyatın öğrenilmesi hususundaki çabaları bu sahaya da merak uyandırmıştır.
Azize Caferzade’nin ilk yazısı 1937 senesinde, Edebiyat gazetesinde neşredilen Azrail olmuştur. Bu tarihten itibaren yazıları değişik yayın organlarında yayınlanmaya başladığı gibi, uzun müddet edebiyatın Azrail’i lakabıyla anılmıştır. 1946 yılında yayınladığı ilk kitabı olan Hikâyeler kitabı satışa çıkarılmadan toplattırılmıştır. Bu olaydan sonra da hikâye yazmaktan vazgeçmeyen Caferzade, kitap gibi hikâyeler yazmaya başlamıştır. Bunlar içersinde; Natevan Hakkında Hikâyeler (Bakû, 1963); Kızımın Hikâyeleri (Bakû, 1964); Sahipsiz Ev (Bakû, 1966); Ellerini Mene Ver (Bakû, 1969); Anamın Nağılları (1982); Sensin Ümidim (1985); Çiçeklerim (1988) vb. önemli yer tutmaktadır.
Ancak, Azize Caferzade’nin edebiyat dünyasında adını tekrar çok konuşturan eseri ise, Seyit Azim Şirvanî’nin hayatını romanlaştırdığı Âlemde Sesim Var Menim (1972) adlı eseri olmuştur. Aynı şekilde tarihî romanlar olarak değerlendirebileceğimiz eserleri ise sırası ile şunlar olmuştur: Vatana gayıt (1977); Yad et Meni (1980); Bakû (1981); Celaliyye (1983); Sabir (1989) Elden-ele (1992) gibi eserler kaleme almış, geniş bir okuyucu kitlesi tarafından dikkat ve merakla okunmuş, edebî-tarihî şahsiyetlerin hatırlanmasına vesile olmuştur.
Caferzade, ömrünün son döneminde ise, Gülistan’dan Önce (1996); Zerrintac – Tahire (1996); Bir Sesin Faciası (1997); Işığa Doğru (1998); Belâ (1999); Hazar’ın Göz Yaşları (2002) romanlarında da tarihî konular işlemiştir.
Azize Caferzade’nin ilmî hususlarda kaleme aldığı eserleri ise; Fatma Hanım Kemine (1971); Könül Çırpıntıları (1972); Azerbaycan’ın Âşık ve Şair Kadınları (1974); Şirvan’ın Üç Şairi (1976); Abdulla Padarlı’nın Seçilmiş Şiirleri (1979), Her Budaktan Bir Yaprak (1983). Yazarın, Azerbaycan Poeziyasında Halk Şiiri Üslubu adlı çalışması monografik tetkikatları çağdaş edebiyatşünaslık ve folklorşünaslığın önemli örneklerindendir.
Caferzade, hikâye, roman ve araştırmaları yanında Rus ve Türk dilinden Azerbaycan Türkçesine de tercümeler yapmıştır. O.S. Simirvov’dan Brest Kalesi’ni Rusçadan çevirmiştir. Türkiye Türkçesinden de; Ahmet Kabaklı’dan Ejderha Taşı; Sevinç Çokum’dan Bizim Diyar; Şemsi Belli’den Atatürk’ün Aşk Macerası’nı Azerbaycan Türkçesine aktarmıştır.
Caferzade’nin önemli eserlerinden biri de, Kızıl Sahile Seyahat (1968) adlı eseridir. Burada onun 1965 -1966 yıllarında yaşadığı hatıralar ele alınmıştır.
Azize Caferzade, İkinci Dünya Savaşında savaş pilotu olarak görev yapan Mehmet İbrahimov ile hayatını birleştirmiş ve üç çocuk annesi olmuştur.
Azize Caferzade, vefatından kısa bir süre önce dostlarına şu vasiyette bulunmuştur. Ben öldüğüm zaman ne Cumhurbaşkanlığı Sarayına, ne de Yazıcılar Birliğine haber vermeyin. Ben doğduğum kentte defn olunmak isterim. Yazarın bu vasiyeti üzerine cenazesi, Hacıgabul rayonunun Tağıllı kentinde defn olunmuştur.
Azize Caferzade 4 Eylül 2003 tarihinde hayata gözlerini yummuştur.
