Puan
8.210 üzerinden
Puan vermedi·282 syf.·
2020 82. kitabı
Kim bilir kaçıncı durağıyım bu kitabın. 1965’ten bu yana okunan, 1972 8. basımını bir arkadaşına “Dostlukla...” notu ile armağan edilmiş bir kitap var elimde. Kitabın ilk sahibi yazarın ölümüyle onu anan Oktay Akbal’ın köşe yazısını kesip kitabın içinde saklamış. Nerden baksam 48 yıllık bir kitap. Hediye zinciri ile en sonunda benim elime ulaştı. Hediye edilen kitaplar için de, kitabın kişilerden aldığı izler üzerine beni düşündüren bir kitap oldu.
——spoiler içerir—-
Anadolu’nun sözlü geleneğini ustaca kullanmış, yörenin ağzını tüm samimiyeti ile aktarabilmiş bir destan örneği “Cemo”.
Destanın “Cemo” adını almasının nedeni ile Cemo’nun iç dünyasının çokta olmadığı bir eser. Eser kendini okutuyor. Öyle akıcı, öyle cezbedici ki, elinizden bırakamıyorsunuz. Bunda herkesle hemfikirim. Yalnız Cemo karakterinin Anadolu’da kadın olmanın zorluklarını erkek gibi yetişmesiyle harmanlayan kadını görmedim. Kendini savunacak, dilini sakındırmayan Cemo yoktu. Bir iki yerde kendi olsa da, Cano babasının yiğit kızı, Çamcı Memo kocasının alımlı, cesur, yabani karısı olarak kocası ve babasının yollarını birleştiren kadın olarak var. Güzelliği ile dillere destan, başlıkla değil seçimle koca seçsin diye yetiştirilen bir kadın var.
Toplumun aksak yönleri ile savaşan bir baba, Cano var. Ağaya başkaldıran, cumhuriyeti tanıyan, düşünen Cano var. Sevda da yiğitlik mertebesi ile ağa düzeninde olmazsa olmaz ezilen ve baş kaldıran Cano var. Nasıl sevdiğini anlatan bir Cano var. Sevdiğini tasvir eden bir Cano var. Tek başına evlat yetiştiren, nazlı değil, cenge gidecek bir evlat diye övünen Cano var.
Yetim, öksüz Memo. Akraba elinde oğul olmuş Memo. Sevdaya düşmüş Memo. Devlet tanımış Memo. Ağlayan, üzülen, siyasi olaylarla karşılaşan, ötekileştirilen, insanlığı ve türlüleri ile öne çıkan
Cemo sadece Cemo değilEdebiyat
Keyifli bir şekilde doğu şivesiyle anlatılan, aslında Cemo özelinde birçok yapıyı anlatan kitap. Cemo özelinde o dönemki köy yaşantılarını, yeni yeni var olan hükümet-hür insan ilişkisini, devlete güveni ve güvensizliği, ağalık denilen yapıya İlk başkaldırışlarını, güvene ihaneti, bir kadının kimliğini ve daha birçok şeyi ayrı ayrı fark edebileceğiniz -bence- müthiş bir eser.
Reklam
Puan vermedi
Cumhuriyet'in ilk yılları. Doğu Anadolu'nun yaman coğrafyasında, aman vermez havasında, binbir oyunuyla insanı coşturan, yoran doğasında yaşayan bir söylence Cemo. Kömür gözleri ocak alevi gibi yanan, kara saçları gök ışıltıları taşıyan, çatıldığında hançere dönüşen kaşlarıyla yürek yakan Cemo. Başı eğdirilemeyen, Nuh dedi mi Peygamber demeyen Cemo, insanlarına da, hayatına da dişiyle tırnağıyla sahip çıkan yiğit bir kadın. Doğu Anadolu'da bir masal gibi geçen hayatıyla edebiyatımızın simge isimlerinden biri. Kemal Bilbaşar'ın ağalık düzenindeki insanları, aşiret törelerini, inançlarını, yaşama biçimlerini olanca gerçekliğiyle yansıtan bir dille yazdığı Cemo, unutulmaz roman kahramanları arasında yer almış biri. Bir direnişin romanı. İlk yayınlandığı 1966'dan beri sevilerek okunan bu romanın ikinci bölümü olan Memo ile birlikte şimdi Can Yayınları'nda.
* Cemo *
#kemalbilbaşar
O kadar dili akıcı ve duru ki sanki o mekanlarda hissiyatı verdi o zamanlara götürdü beni bir solukta okudum. Cumhuriyetinin,ilk yıllarında doğuda ve ülkenin köylerinde yaşanan ağa ve şeyh baskısını, sistemdekilerin de buna boyun eğişlerini göz kapayışlarını anlatan harika bir eser.
Törenin adı batsın. Mal yabana gitmesin, deyi anası gibi sevdiği, saydığı kadını, bıyığı yeni terlemiş ere avrat eden töreye töre mi derim ben? Dedesi yaşında, sakalı göbeğinde bir ere, on sekizinde kızı avrat eden töre yere batsın.
Hünerli kişi ne birine kul olur, ne birini kendine kul eder.
Herkes gibi sen de parana değil, yiğitliğine güven.
Ayrılığın günü haftası fark etmez. Acısı, aynı acıdır.
Cesur bir kez ölür, korkak olan her saat ecel teri döker.
Şunu da hiç hatırdan çıkarmayın ki, iyilik parayla pulla satın alınmaz.
Kemal Bilbaşar’ın Cemo romanı,Cumhuriyet’in ilk yıllarında Doğu Anadolu’nun sert coğrafyasında sıkışmış bir toplumun vicdan kaydıdır.Yazar, bireysel kaderle toplumsal yapıyı ustalıkla iç içe geçirerek, feodal düzenin insan ruhunda açtığı yaraları görünür kılar.
Beni en çok etkileyen kuşkusuz romanın merkezindeki Cemo oldu. Cemo,Türk edebiyatında nadir rastlanan ölçüde güçlü bir kadın figürüdür. O, edilgen bir “acı çeken kadın” değil; başkaldıran, direnen ve kendi kaderini savunan bir karakterdir.
Romanın anlatımı ise destansı bir ton taşır. Halk anlatılarından beslenen dil, yer yer masalsı bir hava yaratırken, gerçekliğin sertliğinden asla kopmaz. Özellikle doğa betimlemeleri, Doğu Anadolu’yu yalnızca bir mekân değil, romanın yaşayan bir karakteri hâline getirir.
Kemal Bilbaşar’ın tok ve yer yer sert bir anlatımı var, kitap zaten o yörenin şivesi ile yazılmış.Son iki kitaptır romanlarda kullanılan dil, o dünyanın ruhuyla uyum içinde. Bu da kitabı daha gerçekçi kılıyor. Hatta öyle bir gerçekçilik ki okurken çoğu yeri Cemo değil “Beho”diye okudum. Doğu Anadolu’ya alıştırma turları diyebilir miyiz?
Tam vaktinde okuduğum, okurken etkilendiğim bir roman oldu. Keyifli okumalar
Reklam
Reklam