Puan
8.210 üzerinden
Ahmet Mithad'ın Çingenesi·108 syf.·Edebiyat
8/10
2021 77. kitabı
Çingene kelimesinin günümüzde bazen tahkir sıfatı olarak kullanıldığı malum... Çingenelerin sosyal yapıdaki yerleri düşünüldüğünde fazlasıyla ötekileştirildikleri de pek gizli saklı değil. İşin garibi yaklaşık yüz yıl önceki sosyal temaslar esnasında benzer tutumların ortaya çıkması... Osmanlı münevver sınıfının çingeneye bakış açısını yansıtması bakımında Ahmet Mithat Efendi'nin bu uzun hikayesi çok şey anlatmaktadır. Özellikle insana özde saygı motiflerinin dünyada fırtınalar estirdiği bir dönemin sonrasında Osmanlı aydınının yorumunu eserde görmek mümkündür. Çünkü Çingene olarak vasıflandırılan başka bir dünyaya aitmiş gibi sunulan karakterin başkalaşımı sınıflar arası geçişin bütün insanlığın hakkı olduğunu kanıtlar niteliktedir. İnsanın şeklen fikren değişebileceği bunun olağan olduğu temasını işleyen eserin devrinde ses getirdiğini yadsıyamayız. Hatta günümüz de dahi Çingene sınıfına yapılan eleştirilerin insan payesinin hesaba katılarak yapılmasının elzem olduğu iyi bir ders olarak öne çıkabilir. Mesele içindeki cevheri taşıyan bedenin kendini nasıl geliştirebileceği yoksa adının Çingene olması dahi bazı şeyleri değiştirdiğini düşünmek sadece fikir mesabesinde kalmaktadır. Ahmet Mithat Efendi ustalığıyla çok şey anlatıyor. Bize de okumak düştü :)
Ahmet Mithat Efendi bu kitapta toplumun önyargılarını; önyargılardan kaçmaya, sıyrılmaya çalışan kahramanımızın birer birer çevresindeki insanlarla mücadelesini, tartışmalarını ve sonunda yenilişini mükemmel bir şekilde işlemiş.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
''Bir hatayı daha büyük bir hatayla düzeltmeye kalkışmak o hatadan daha korkunç neticelere yol açar.''
Boşuna dememişler Ahmet Mithat döneminde halkının öğretmeni... Her bir anlatısında görüldüğü üzere kıssadan hisse burada da mevcut. ''Milletin ağzı torba değil ki büzesin.''
Ah üstad ne ileri görüşlü bir aydınsın... şu sözlere bakar mısınız: ''... Çünkü o zamanlar (bugünler) insanoğlu tümüyle yeknesak bir medeniyete tabi olacak ve insanlar arasında ne kavmiyetçe, ne medeniyetçe hiçbir fark kalmayacak kadar medeniyet yaygınlaşacaktır. Dünya bir insan memleketi ve insan da bir medeni aileden sayılacaktır!'' Değerli arkadaşlarım bu sözler takriben 150 yıl önce söyleniyor, 150 yıl önce cağını aşan temaları seçip adeta toplumun gözüne soka soka dillendirmiş.
Türk kültür hazinelerinden biri olan Ahmet Mithat Efendi okunmalı, analiz edilmeli...
Bu Bir Aşk Hikâyesi Mi, Yoksa…
Çingene, yüzeyde bir aşk hikâyesi gibi görünse de asıl derdini klasik bir yasak aşk ya da zengin–fakir çatışmasından ziyade, toplumun “öteki” olarak gördüğü bir kimlik üzerinden kuruyor. Hikâye, Kağıthane tasvirleriyle açılıyor; hatta bu giriş biraz uzun tutulmuş, bir noktada “ne zaman asıl meseleye girecek?” diye bekliyorsunuz. Sayfa sayısı kısa olmasına rağmen bu yavaş giriş, romanın başında ritmi düşürüyor. Ardından Şems Hikmet Bey ile Çingene Ziba arasındaki ilişki devreye giriyor ve roman, aşkı bireysel bir mesele olmaktan çıkarıp toplumsal bir tartışma alanına taşıyor.
Ahmet Mithat’ın en ilginç taraflarından biri, anlatı sırasında sık sık okurla konuşması. Bunu okurken aklıma ister istemez Deadpool’un dönüp seyirciye göz kırptığı anlar geldi; yer yer de Funny Games’te olduğu gibi, okuru hikâyenin pasif izleyicisi olmaktan çıkarıp rahatsız etmeyi amaçlayan bilinçli bir anlatıcı tavrını hatırlattı. Bu tercih yer yer dikkat çekici ve taze hissettiriyor; ancak bazı okurlar için hikâyenin içine tam olarak girmeyi zorlaştırabilir. Zaten roman boyunca karakterlerin çoğu derinleşmekten çok, bir fikri taşımak için var gibiler. Özellikle Ziba, bir karakterden çok bir fikrin taşıyıcısı gibi duruyor. Yazarın asıl önemsediği şey karakterlerin iç dünyası değil, savunduğu düşüncenin kendisi.
Şems Hikmet Bey’in Ziba’ya duyduğu aşk bana oldukça doğal geldi. Aşk zaten her zaman tehlikelidir; din, dil, ırk ayırt etmez. Onun verdiği mücadele de bu yüzden kıymetli. Ancak çevresindekilerin onu vazgeçirmeye çalışması bütünüyle kötü niyetli değil. O dönemin şartlarında, farklı bir kültürden gelen biriyle evlilik fikrinin yaratacağı uyumsuzluk endişesi anlaşılır. Buradaki asıl soru şu: Uyarı ile baskı arasındaki çizgi nerede başlıyor? Hikmet Bey’in her şeyin eğitimle ve iyi niyetle
Çingene
Bu kitap sadece ama sadece 96 sayfa olmasına rağmen o kadar uzun sürdü ki benim için. Kitabın giriş bölümlerinde eski Kağıthane'nin güzelliği betimleniyor. Sayfalarca...
Bu kısımları okumak benim için zordu odaklanmak açısından. Kendimi 300 sayfalık bir roman okumuş gibi hissediyorum.
Konak Beylerinden birisi bir gün eğlencede Çingene kızını görür. Onu sever, evine hanım yapmak ister. Ancak halk inanışları, sınıf farklılıkları gibi nedenler bu ikilinin yakasını bırakmaz. Beyefendi, bu hanımı daha münasip yapmak için, aldırmadığı ders kalmaz. Musiki, adabımuaşeret, daha bir sürü şey. Hikayenin sonu çarpıcı bitiyor.
Yine de bu kitapta beni cezbeden şey, bu adamın sevdiği istediği hanım için bunca emek, zaman ayırması. Maddi manevi tüm güçlerini bu uğurda seferber etmesi. Takdire şayandı gerçekten... Demek ki bir şey sahiden istenince uğruna aşılmayacak dağ yokmuş.