Dalâletten Kurtuluş
İmam GazaliPuan
9.410 üzerinden
Şüphe ve Hakikat ArayışıDuygu ve Düşünce
Gazali'nin sıra dışı hayatı bu kitabı merak edip okumamda en büyük etkiye sahip olmuştur. Bu nedenle biraz Gazali'den bahsetmek gerekir.
Gazali 33 yaşında hayatının en üst noktasındaydı. Nizamiye medreselerinin baş müderrisi, aynı zamanda Selçuklu Devleti'nde en çok akıl danışılan kişilerden biriydi. Gazali'nin 33 yaşında bulunduğu mevkiyi hafife almamak gerekir çünkü Nizamiye medreseleri o dönemin dünyasındaki en prestijli, en gelişmiş ve "uluslararası" kabul gören eğitim kurumuydu. Burada baş müderris olmak demek Selçuklu'nun o günkü konumu düşünüldüğünde günümüzde Oxford veya Harvard üniversitesinde rektör olmak gibi bir şeydir.
Sonra bir anda bildiklerinden şüpheye düştü. Bildiklerinin "yakîn" (kesin bilgi) olup olmadığını sorgulamaya başladı. Bu şüphe süreci öyle bir noktaya geldi ki konuşma yetisini kaybetti ve ders anlatamaz hale geldi. 1095 yılında tüm makamlarını bıraktı. Ailesine yetecek kadar mal ayırıp geri kalanını dağıtarak sessizce Bağdat’tan ayrıldı. Ona karşı çıkmasınlar diye hacca gidiyormuş gibi bir izlenim oluşturdu.
Şam, Kudüs ve Hicaz arasında yaklaşık 11 yıl sürecek bir yalnızlık dönemi başladı. Şam Emevi Camii'nin minaresinde tek başına yaşadı, cami süpürerek nefsini terbiye etti ve tasavvuf yolunda derinleşti. Kesin bilgiye nasıl ulaşabileceğini anladı.
Daha sonra Selçuklu veziri Fahrülmülk’ün ısrarı ve toplumsal bozulmaya karşı duyduğu sorumlulukla kısa bir süreliğine Nişabur Nizamiye Medresesi’nde tekrar ders vermeye başladı. Ders vermeye başlamasında tasavvuf ehlinin de büyük bir etkisi olmuştur. Ancak bu kez eski "şöhretli hoca" değil, ruhsal olgunluğa erişmiş bir arifti. Eski Gazali öğrencilerine "İnsanı makam, mevki sahibi yapan ilim." verirdi. Yeni Gazali ise tam tersini, yani "İnsanı makam ve mevkiden uzaklaştıran ilim." öğretmeye
Gazalinin fikri yolculuğuFelsefe
El-Munkız, İmam Gazâlî’nin bir talebesinin kendisine yönelttiği soruya cevap olarak kaleme aldığı, tasavvufa yönelişinin entelektüel ve manevi serüvenini anlattığı önemli bir eserdir. İslam dünyasında “Hüccetü’l-İslam”, yani “İslam’ın Delili” unvanıyla tanınan Gazâlî, ilim hayatının zirvesine ulaşmış, dönemin en itibarlı eğitim kurumları olan Nizamiye Medreselerinin baş müderrisliği makamına kadar yükselmiştir. Ancak elde ettiği ilmî şöhret, makam ve itibar, onun hakikati arayışını sona erdirmemiş; aksine zihninde ve ruhunda derin bir sorgulama sürecini başlatmıştır.
Bu iç hesaplaşmanın neticesinde Gazâlî, bütün görevlerinden ayrılarak inzivayı tercih eder. Uzun süren manevi arayışının ardından doğduğu şehir olan Tus’a döner ve burada talebelerine yeniden ders vermeye başlar. Dışarıdan bakıldığında büyük bir başarı hikâyesinin tam ortasında bulunan bir âlimin, sahip olduğu makamı terk ederek farklı bir hayatı seçmesi elbette dikkatleri üzerine çekmiştir. Bu sebeple kendisine sıkça yöneltilen “Neden?” sorusuna Gazâlî, El-Munkız adlı eserinde bizzat cevap verir.
Gazâlî, eserinde öncelikle kelam ilmiyle meşgul olduğunu, ancak zamanla kelamın hakikate ulaşma konusunda kendisini tam anlamıyla tatmin etmediğini ifade eder. Kelam ilminin sınırlarını ve eksik yönlerini fark ettikçe yeni arayışlara yönelir. Döneminde büyük bir etki alanına sahip olan felsefeyi anlamak için onu derinlemesine inceler; filozofların görüşlerini dikkatle değerlendirir ve felsefenin güçlü yönlerini teslim etmekle birlikte, hakikate ulaşma noktasındaki yetersizliklerini ortaya koyar.
Ardından, yaşadığı dönemde yaygınlık kazanan Bâtınî (Talimiyye) düşünceyi bütün yönleriyle anlamaya çalışır. Bu düşünce sistemini ayrıntılı biçimde inceleyen Gazâlî, hakikatin ne yalnızca felsefeyle ne de Bâtınîlik
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
İslam düşüncesinin zirve isimlerinden olan İmam Gazzâlî’nin, yüzyıllar boyunca tartışmaların odağında olmuş meşhur eseri el-Münkız Mine’d-Dalâl, kendi çağındaki İslâm düşüncesi fikir ve inanç hareketlerini ele almasının yanı sıra şüpheciliğe dair ortaya koyduğu ve o güne kadar benzeri görülmemiş yorumuyla da İslâm düşünce tarihinin en özgün metinlerinden birisidir. Kısaca el-Münkız olarak bilinen bu meşhur eser, Gazzâlî’nin kendi düşünce dünyasındaki büyük değişim ve gelişimi anlattığı bir tür otobiyografik metindir.
Elinizde tuttuğunuz metin, dünyanın çeşitli kütüphanelerinde çok sayıda yazma nüshası bulunan el-Münkız’ın bilinen en eski nüshası baz alınarak ve diğer nüshalarla karşılaştırılarak hazırlandı.
Gazzâlî’nin hakikat arayışının bir çeşit günlüğü de olan bu büyük eser, erken dönemlerden itibaren hem İslâm dünyasında hem de Batı’da büyük bir ilgiyle karşılanmıştır.
El Munkız Mined Dalal - İmam Gazali1000Kitap
Gazali doğrunun ancak dört grupta olabileceğini belirtip hepsinin ilmine vakıf olduktan sonra yazmış olduğu kritiklerin bulunduğu eser. Kelamcıların, talimiyyecilerin, felsefecilerin ve mutasavvıfların tahlilini yaptığı bu eserde en güzel yaşantının ve doğruya ulaşmada başarılı olacak olanların mutasavvıflar olduğunu açıklıyor. Kıymetli ve okunması gereken bir eser.
“El‑Münkız mine’d‑Dalâl (Delâletten Hidayete)”Din
"El‑Münkız mine’d‑Dalâl" adlı eserinde İmam Gazali akla ve duyulara hitaben bilginin temellerinde şüpheye düşmüş ve durumu "hastalık ve safsata" olarak nitelendirilirmis. Daha sonra Allah'ın kalbine attığı bir nur ile bu durumdan çıkar ve akıl ilkelerinin yeniden güvenilir bir temele oturtur. Gazali bu eserle aynı zamanda Müslüman toplumlar içinde hakikate giden yolu belirlemiştir.
İmam Gazali bilgi kaynağını dört grup üzerine kurduğunu söyler.
1. Kelamcılar 2. Batıniler 3. Filozoflar 4. Sufiler
Peygamberlik ve Filozof Eleştirisi= Bu konu başlığında ise İmam Gazâlî, filozofların peygamberliği sadece akıldan doğan bir tür içsel sezgiye indirgeme eğilimini güçlü biçimde eleştirir. Filozoflara göre peygamberlik bir çeşit entelektüel üstünlüktür; Gazâlî ise bunun ilâhî vahyin ve manevî otoritenin tezahürü olduğunu açıkça söyler ve savunur.