Puan
710 üzerinden
Dürtme
Richard H. Thaler ve Cass R. Sunstein
Sağlık zenginlik ve mutluluk için alınan kararları geliştirmek üzerine
Seçim mimarı : insanların karar verecekleri konuya ilişkin bağlamı organize etme sorumluluğunu yüklenmiş kişi
Pisuvarlardaki karasinek çıkartmalarının etrafa idrar sıçratma oranını yüzde 80 azalttığı görülmüştür
Seçim özgürlüğü önemlidir
Seçim mimarları, bilinçli olarak, insanları daha iyi bir yaşam düzeyine hareket ettirmek ister. Yani hafifçe dürterler
İnsanların davranışlarını tahmin edebilecek şekilde, seçenekleri yasaklamadan ya da insanların muhatap olduğu ekonomik teşvikleri fazla değiştirmeden yönlendiren seçim mimarisine dürtme diyoruz.
Cinayet haberleri intihar haberlerinden daha çok yaygın ama intihardan ölen insan sayısı daha çok
Eğer büyük bir deprem olayı yaşadıysanız deprem olasılığına, bunu bir gazeteden okuyana göre daha çok inanırsınız
Gerçekçi olmayan iyimserlik insan hayatının yaygın bir özelliğidir
İnsanlara kötü sonuçlanmış bir olay hatırlatılırsa eskisi kadar iyimser olmazlar
İnsan bir şeyi kaybettiğinde, kazandığı zaman hissettiği sevincin iki katı kadar üzülür
Kayıp üzüntüsü kazanç sevincinden daha fazladır
Kredi kartıyla ödemede iki seçenek : 1- kartla ödersen fark ödersin 2- kartla ödersen normal nakit ödersen indirimli
Tasarrufta iki seçenek : 1- tasaaruf ederseniz 350 tl az ödersin 2- tasarruf yapmazsan 350 tl kaybedersin
Uzun süre birlikte yaşayan iki insan birbirlerine benzemeye başlar. Birbirlerine benzeyen çifteler daha mutlu olur
İnsanlar size sandığınızdan daha az dikkat ederler rahat olun
Başka biri ile yemek yemek yalnızken yemekten yüzde 35 daha fazla yemek yedirir
Tavuklarda böyledir tok tavuğun yanına aç tavuk koy ikiside yemek yer
Seçim mimarları başkalarının yaptıklarını söyleyerek sizi dürter
Seçimden bir gün
Davranışsal ekonomi son 25 yılda çok önemli yol kat etti. Özellikle psikolojik araştırmaların her geçen gün daha fazla katkı vermesi ile homo economicus kavramı da daha gerçekçi bir hâl almaya başladı. Bu kitaptaki en önemli fikir "özgürlükçü paternalizm" fikri bence. İnsanların eğitim seviyesi ve hayat tecrübesi ne kadar artarsa artsın sistematik hata yapmaya ve yanış tercihlerde bulunmaya devam ediyoruz.
Ekonomiler büyüse de gelir dağıtılımı adaleti her geçen gün daha da kötüleşiyor. Geri dönüşüm ve sürdürülebilir bir dünya için fikirler ortaya atılsa da doğaya her geçen gün geri dönüşü olmayan zararlar veriliyor. Özgür irade ve özgür seçim yüceltilse de insanoğlu her geçen gün bu özgürlüklerinden kendi isteğiyle feragat ediyor. İnsan yaşamı uzayıp, kalitesi artsa bile obezite gibi pek çok hastalık daha erken yaşlarda insanlarda görülmeye başladı. Büyük Birader kavramı rahatsız etse bile, içten içe insanlar kendilerini rahat ettirecek, refahı arttıracak, düzeni sağlayacak, vermekte zorlandıkları kararları onların yerine alacak bir otoriteye ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden devletin varlığı daha büyük bir önem kazanıyor günümüz dünyasında.
Richard Thaler kitabı yazdığında henüz daha 2008 krizi yaşanmamıştı. Krizden sonra yazılsaydı kitabın içeriği nasıl olurdu bir okuyucu olarak merak etmiyor değilim.
Reklam
HERKESİN "DÜRTÜLMEYE" İHTİYACI VARDIR
Devlet bizi kazalara veya başka belirsizliklere karşı korusun istiyor, ama aynı zamanda onun özgürlüğümüzü kısıtlamasına karşı çıkıyoruz. Uzman kişilerin emir ve talimat vermelerinden hoşlanmıyor, fakat kendimizin veya toplumun yararına olacak birtakım önlemleri almaktan üşeniyoruz. Emeklilik maaşımızın fazla olmasını istiyor, ancak bunun için gerekli tasarrufu yapmaktan uzak duruyoruz... Örnekler çoğaltılabilir. Peki bu çelişkiler nasıl giderilir?
"Dürtme" kitabının Nobel ödüllü yazarları, sözü edilen çelişkilerin giderilmesi için "Paternalist Özgürlük" adını verdikleri bir yaklaşımı savunuyorlar: Seçme özgürlüklerini kısıtlamadan, insanları faydalı kararlar almaya yönlendirmek, yani onları hafifçe "dürtmek".
Davranışsal iktisadın savunduğu gibi, insanların salt akılcı yaratıklar olduğunu söyleyemeyiz ve onların seçimlerini etkileyebilecek küçük, kolaylaştırıcı ve meşru "tuzaklar" ("dürtme"ler veya teşvikler), hem kendileri hem de toplum için daha kârlı ve yararlı olabilir. Örneğin bir dergi aboneliğinin, itiraz etmediğimiz sürece, yıl sonunda otomatik yenilenmesi bir "dürtme"dir. Trafik cezalarını erken ödeyenlerin daha az para kaybetmeleri de bir "dürtme" örneğidir. Organlarını bağışlamak isteyenlerin değil de, istemeyenlerin bir belgeyi imzalamalarını gerektiren, böylece organlarını bağışlayanların sayısını arttıran bir uygulama da öyle...
Kitap, aklımızın nasıl "akılsız" olabileceğini ve kestirme yöntemleri sevdiğini gösteren bazı deneyleri anlatarak, emeklilik, sağlık, vb. kamu politikalarını daha yararlı ve etkili hâle getirebilecek öneriler sunuyor. Paternalist Özgürlük anlayışı çerçevesinde sunduğu önerilerin de demokratik ülkelerin vatandaşlarının seçme özgürlüklerine zarar vermeyeceğini savunuyor.
"Hızlı ve Yavaş Düşünme" kitabı gibi
Kitabın 1. bölümü (ilk 100 sayfa) okumaya değer. Geri kalan bölümler için aynı şeyi söylemek isterdim ama yarıda bırakılmaya aday bir kitap. Yine de ilk bölümü okumak için satın alınacak bir çalışma olduğunu düşünüyorum.
Dallarında ödül almış iki insanın oluşturduğu bir kitabı sert şekilde eleştirmek istemem ama, kitabın çoğunun laf kalabalığı olduğunu da belirtmeden geçemeyeceğim. Kitapta yazılanlar neredeyse hep Amerikan halkına, yasalarına, onların yaşayış biçimlerine göre anlatılmış. Anlatılanları, dürtüleri kendimize göre uyarlamak ayrı bir uzmanlık gerektirir. Tabi bu mümkünse!
Reklam
Reklam