Yazar:
Pyotr Kropotkin
Çevirmen:
Sinan Altıparmak
Tahmini Okuma Süresi:
11 sa. 44 dk.
Sayfa Sayısı:
414
Basım Tarihi:
Ocak 2007
Yayınevi:
Öteki Yayınevi
ISBN:
9789944294010
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Kropotkin’in Yarım Kalan "Etik" İnşası
Puan vermedi·414 syf.·
2025 36. kitabı
İnsanlık tarihi boyunca "ahlak" mefhumu, ekseriyetle iki büyük otoriteye dayandırılmıştır: Ya semavi dinlerin "metafizik emirlerine" ya da devletin cezalandırıcı "pozitif hukukuna". Rus düşünür Pyotr Kropotkin, tamamlayamadan hayata veda ettiği Etik eserinde, bu yerleşik kabullere meydan okuyarak ahlakın kaynağını gökyüzünde veya mahkeme salonlarında değil, doğrudan evrimin ve biyolojinin içinde arar.
Kropotkin, Darwinci evrim teorisinin o dönemde popüler olan "güçlünün zayıfı ezdiği gladyatör arenası" şeklindeki gaddar yorumuna (Sosyal Darwinizm) itiraz eder. Ona göre doğadaki asıl baskın faktör çatışma değil, karşılıklı yardımlaşmadır. Eser, ahlakı mistik bir erdem olmaktan çıkarıp, türün devamını sağlayan bir "hayatta kalma içgüdüsü" ve biyolojik bir zorunluluk olarak temellendirme çabasıdır. Yani ona göre fedakârlık, insana dışarıdan öğretilen bir ders değil, karınca yuvasından insan toplumuna kadar uzanan genetik bir mirastır.
Ancak meseleye bir hukuk felsefesi perspektifiyle ve objektif yaklaşmak gerekirse; Kropotkin’in bu natüralist (doğalcı) yaklaşımı, insan ahlakının karmaşık yapısını açıklamakta zaman zaman yetersiz kalır. İnsanın etik değerlerini sadece "hayvanlardaki sosyal içgüdülere" indirgemek, insan bilincinin, kültürün ve rasyonel aklın "iyiyi seçme" iradesini göz ardı etme riski taşır. Kitap, ahlakı seküler ve bilimsel bir zemine oturtma noktasında muazzam bir entelektüel çaba olsa da, "olan" (doğa) ile "olması gereken" (ahlak) arasındaki o derin felsefi boşluğu tam manasıyla dolduramamıştır.
Hülasa Etik; bitmemiş bir senfoni gibidir. Kropotkin, vicdanı bilimsel veriyle izah etmeye çalışmış, ahlakı ilahi olandan koparıp tabiata iade etmiştir. Bu yönüyle eser, modern insanın "Tanrı veya devlet olmadan nasıl iyi olabilirim?" sorusuna verilmiş,
Puan vermedi·414 syf.·
2017 130. kitabı
İncelemeyi Öteki Yayınevi, 2016, Sinan Altıparmak çevirisi üzerine yapıyorum. Baskıdaki "Rus Editör'ün Önsözü," ve "İngilizce'ye Çevirenin Önsözü" adlı giriş metinlerini kaynak alarak eserin amacını, gelişimini ve Kropotkin profiline yine eser bazında kısaca değindikten sonra eserin içeriğinden bölüm bölüm bahsetmeye çalışıcam.
Eser Rus Anarko-komünist Kropotkin'in cevaplamaya çalıştığı iki temel sorunun ürünüdür;(1) İnsanın ahlaki anlayışları nereden kaynaklanır? ve (2)Ahlaki standartların hedefi nedir? Kropotkin tasarladığı eserin, ilk cildinde etiğin tarihsel gelişimini ikinci cildinde ise "gerçekçi etiğin temelleri ve amaçlarını" ele almayı istemişken sağlık problemleri nedeniyle ikinci cilde başlayamadan ölmüştür. Hatta kimi bölümler müsvedde olarak kalmış, birinci cildin sonunu da getirilememiştir. Etik'de Kropotkin anarşist bireyciliğe karşı olarak toplumsal ahlak ve dayanışma etiğini yaratmaya çalışır. Ona göre insanoğlunun ilerlemesi toplumsal yaşama çözülemez bağlarla bağlıdır. Toplum hayatı insanlarda ve hayvanlarda kaçınılmaz olarak toplumsalllık, karşılıklı yardımlaşma içgüdüleri doğurur;bunlar insanlarda daha ileri aşamalarda iyilikseverlik, duygudaşlık ve sevgi duygularına dönüşür ve onun teorisine göre ahlakın üç öğesi, karşılıklı yardımlaşma, adalet ve kendini feda etmedir. Kropotkin ahlakın, din ve metafizik ile bağlantısını reddederek onu doğalcı temeller üzerinde kurmaya çalışır. Eser ilk defa Rusça'da 1922'de, İngilizce(US) 'de 1924'te basılır.
1.Bölüm - Ahlakın Temellerini Belirlemeye Yönelik Mevcut İhtiyaç
İnsan doğasına karşı hakim olan kötümser bakış açısının yanılgısını, filozofların ve doğa bilimcilerinin görüş ve teorileri bağlamında göstermeye çalışarak, toplumdaki ahlaki ilerlemeye duyulan eğilimi, ihtiyacı gösterir. 19. yüzyılın pozitif
Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor.
Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor.
Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor.
Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor. Bitmiyor.
Fakat etik ve dinler tarihi araştırmaları için okunması gereken bir kitap. Bitmiyor.
Yazar Hakkında
Pyotr KropotkinYazar · 20 kitap
Hayatı
9 Aralık 1842’da Moskova’da doğdu. Babası Prens Aleksei Kropotkin; annesi ise Yekaterina Nikolaevna'dır. 1846'da anneleri veremden ölünce, Peter ve kardeşleri daha katı olan babaları tarafından büyütülür.
Kropotkin Ağustos 1857’de onbeş yaşındayken St. Petersburg’daki Pages Taburuna katılır. Bu taburda çoğunluğu soylu sınıfından 150 genç eğitim görmektedir. Kropotkin sınıf arkadaşları ile ilişkilerini geliştirmekte zorlanır; taburdan ayrıldığı 1862’ye kadar zamanının büyük bir bölümünü kitap okumaya, mektup yazmaya ve dergi çıkarmaya ayırır.
Pages Taburu mezunlarının Rus ordusunda istedikleri yerde göreve gitme hakları bulunmaktaydı. 1862’de mezun olan Kropotkin iseSibirya’yı tercih etti. Böylece on yıl sürecek bir gezginlik dönemi başlamış oldu. Sibirya’da aldığı görevler Kropotkin’de hükümete karşı bir hayalkırıklığı oluşmasına neden oldu.
1864’de işinden istifa etmeyi düşündüğü bir sırada, kendisine Mançurya'nın coğrafik araştırmasına katılması teklif edildi. Teklifi kabul eden Kropotkin 1865 yılında kendisini tamamen bu coğrafi araştırmaya adadı.
Kropotkin 1867 Nisan'da nihayet ordudan ayrıldı; ve Irkutsk'u terk ederek St. Petersburg'a döndü. Burada Merkezi İstatistik Komitesi’nde çalışmaya başladı. Bir taraftan da Coğrafya Topluluğu için yaptığı çalışmalara devam ediyordu. Üniversiteye kayıt yaptırdı, ama mali sorunlar yüzünden mezun olamadı. 1868-1870 yıllarında zamanını tamamiyle coğrafya çalışmalarına ayırdı.
1871 Sonbaharında babası ölür. Aynı yıl Kropotkin kamu görevlerinden ayrılır. İmparatorluk Coğrafya Topluluğu ona sekreterlik görevi teklif eder. Bu onun yaşındaki birisi için büyük bir onur sayılan bir görevdir; ancak Kropotkin orada yapacağı kariyeri boşa geçirilmiş olarak değerlendirerek, teklifi reddeder.
Anarşizmle tanışma
1871 Paris Komünü'nün etkisi ile işçi hareketlerine olan ilgisi artar; işçi hareketleri hakkında daha çok şey öğrenmek için yurtdışına seyahat etmeye karar verir. 1872 Şubat'ta Rusya'dan ayrılarak İsviçre'ye hareket eder. Zürih'e varır varmaz hemen Enternasyonal'in yerel şubesine üye olur. Ancak bir süre sonra daha radikal olan Jura Federasyonu'nunNeuchatel'deki merkezini ziyaret eder. Buradaki izlenimleriyle anarşizmi benimser.
Kropotkin 1872 Mayıs'ta Rusya'ya döner; nihilistlerin liderliğindeki Chaikovski Çevresi içinde devrimci görüşlerin yayılmasında önemli bir rol üstlenir.
1873 yılında Peter Kropotkin tutuklanarak hapse atılır; 1876'da İngiltere'ye kaçar. Burada kısa bir süre kaldıktan sonra İsviçre'ye giderek Jura Federasyonuna katılır. 1877'de Paris'e gider; burada sosyalist hareketin başlatılmasına katkıda bulunur. 1878'de İsviçre'ye döner; Jura federasyonunun devrimci gazetesi Le Révolté'ye yazılar yazar.
1881'de, Çar II. Alexander'ın suikaste uğramasından kısa bir süre sonra Kropotkin İsviçre'den sınırdışı edilir. Thonon (Savoy)'da kısa bir süre kaldıktan sonra Londra'ya gider. Burada bir yıl kadar kaldıktan sonra 1882'nin sonlarına doğru tekrar Thonon'a döner. Burada Fransız hükümeti tarafından tutuklanır. Lyon'da yapılan duruşmada Enternasyonal üyesi olduğu gerekçesiyle beş yıl hapis cezasına çarptırılır. 1886'da serbest bırakılınca Londra'ya yerleşir. Aynı yıl Sibirya'ya sürgün edilen kardeşi Alexander intihar eder.
1890larda zamanının çoğunu yazmakla geçirir; kitaplarında anarşist-komünizmi teorisini geliştirmeye çalışır. 1897'de Kanada ve ABD'yi ziyaret eder. Amerikan dergisi Atlantic Monthly anılarını basmayı kabul eder.
1901-1909 yılları arasında daha çok Rusça yazılar yazar. 1905 devriminin başarısızlığa düşmesi hayal kırıklığına uğramasına yol açar.
Savaş ve Devrim
1909'de İsviçre'ye döner; Lena altın madenlerinde 270 işçinin katledilmesi olayının gündeme getirilmesi için çalışır. Ancak bu çabaları I. Dünya Savaşı ile kesintiye uğrar. I. Dünya Savaşı sırasında işçi sınıfına karşı en büyük tehdit olarak gördüğü Alman emperyalizmine karşı devletler arası ittifakı destekleyen bir tavır alır. Bu tavrı birçok kişi tarafından sert şekilde eleştirilir; Errico Malatesta gibi pek çok anarşist bu dönemde Kropotkin'den uzaklaşır. Bu tavır en net biçimiyle Onaltılar Manifestosunda görülebilir. 1917'de Petrograd'a gider; burada Aleksandr Kerenski hükümetine yardımlarda bulunur. Ancak Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle bu çabaları da sona erer. Pyotr Kropotkin 8 Şubat 1921'de ölür.Bolşevik lider Lenin'in kişisel izni ile Novodevichy mezarlığında anarşistler tarafından büyük bir cenaze töreni düzenlenir. Bu, anarşistlerin kitlesel olarak Rusya'daki son biraraya gelişi olur.
