Yazar:
Ali Smith
Çevirmen:
Seda Çıngay Mellor
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Mevsimler Dörtlemesi’nin üçüncü kitabı İlkbahar, seride şimdiye kadar en çok sevdiğim kitap oldu. Bunda seriyle kurduğum bağın ilerledikçe güçlenmesinin de payı olabilir ancak Smith’in siyasi sorunları ve eleştirilerini bu kadar şiirsel bir dille, sanatın farklı dallarından eserlerle de bağ kurarak, kâh sayıklamalar, sanrılar kâh doğadan betimlemelerle araya serpiştirdiği sembollerle bezeyerek, ironik ve iğneleyici bir üslupla işlemesi bence takdire şayan.
Ali Smith’in Dickens sevgisinin yanında Emile Zola’ya olan hayranlığını da görüyoruz bu kitapta ve Smith, Zola’nın başyapıtlarından Germinal için “umutsuz umut” ifadesini kullanıyor. Bence İlkbahar’ın ruhu da tam olarak bu: umutsuz umut.
İlkbahar’da mülteciler ve sığınmacılar konusuna eğiliyor yazar; yapılan insanlık dışı muameleyi, sözde insan hakları ve demokrasi savunucularının ikiyüzlü ve çelişkili tavrını gözler önüne seriyor. İlaveten dijital çağın çok güzel bir eleştirisini sunuyor yine kendine has şiirsel dili ve ironik üslubuyla; hayatı kolaylaştırması beklenen teknolojinin insanı kayıt altına alınan bir sayıya indirgemesinden ve gelinen noktada tüm bu depolanan bilgilerin nasıl yine siyasi gücün elinde insana karşı kullanıldığından bahsediyor. Ana tema sınırlar ve mülteciler olunca bu kez tarihten bugüne Britanya’nın İrlanda ve İskoçya meselelerinin gölgesi düşüyor.
Dört karakter etrafında şekillenen bir kurgusu var İlkbahar’ın: Yakın zamanda uzun yıllar beraber çalıştığı senarist dostunu kaybeden bir yönetmen Richard, senarist dostu Paddy, yasadışı mültecileri geri göndermek üzere gözaltına alan bir kurumda çalışan Brittany (evet isim manidar) ve Brittany’nin bir gün aniden karşılaşıp mülteci bir ailenin çocuğu olduğu için peşine düştüğü on iki yaşındaki kız çocuğu Florence. Yolu kesişen bu dört
Ama artık bu nedir!! Her kitap güzelliğini katlayıp ötekine devrediyor sanki. Bayıldım Ilkbahar’a.
Yönetmen Richard’ın tanımadığı bir yerde, bir peronda durup muhteşem bir dağın yamacına bakışıyla açılıyor kitap. Peronda durmuş, kendi yokluğunu, kaybolmuşluğunu, tozunu hikayeleştiriyor orada. Trenin altına uzanmış son yolculuğunu beklerken tanışıyor Brit ve Florence’yle. Bir mülteci gözetim merkezinde adeta makineleşmiş gibi çalışan Brit, yani Britanya ve 12 yaşındaki Florence’in karşılaşması da yine bir peronda olmuştu. Her peronda bir vagon ekliyor sanki hikayeye yazar.
Florence sanırım bir göçmen, ya da bir melek, ama onun kim olduğundan, ve hatta var olup olmadığından bile emin değiliz. Öyle güzel ve gerçeküstü yaratmış ki kızı Smith, hayran kalıyorsunuz. Ama var olduğuna inanmak da istiyorsunuz bir yandan, çünkü Florence olmasa, onun gibiler olmasa, nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa ve kim gösterir insanlara makine gibi yaşadığını. Son makine kırıcı, canım.
İlk iki kitaptan daha kalabalık burası. Mansfield, Rilke, Shakespeare, Chaplin ve Dickens da burda. Başrolü çalmadan, kalabalık etmeden, kimsenin lafını bölmeden burdalar. Ve yine, bambaşka bir yerde bambaşka bir hikayeyi okurken ilk kitaptan tanıdığımız birine de denk geliyoruz.
Smith’in yazma biçimini nasıl tarif edeceğimi bilmiyorum. Kalem kağıdın üstünde dans ediyor olmalı o yazarken. Bir adım ileri, iki adım geri, kendi etrafında tam dönüş, kollarını açıp süzül, olduğun yerde kal, sallan, ve şimdi kendine sarıl, işte şimdi, burada ayaklar yerden kesilecek, süzül havada, kağıda dokunma ama izini bırak, diye buyuruyor olmalı. Öyle hayal ediyorum.
Bu dansı seyretmeye doyamıyorum. Bir sonraki adımı görmek, müziği duymak, ritmi yakalamak istiyorum. Aşığı gibi okuyorum kadını.
Ali Smith’in İlkbahar romanı, Brexit sonrası İngiltere’nin toplumsal dönüşümünü ele alan bir eser olarak karşımıza çıkıyor. Yazarımız, serinin bu kitabında da hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir yolculuk sunarak karakterlerinin içsel çatışmalarını, ülkenin politik durumu ile iç içe bir şekilde anlatıyor.
Romanın baş karakterlerinden olan Richard Lease, yakın dostu Paddy’nin kaybının ardından hayatının anlamını sorgulayan bir yönetmendir. Richard, Katherine Mansfield ile Rainer Maria Rilke arasında kurgusal bir ilişki hayal ettiği bir proje üzerinde düşünmektedir. Bu nedenle de eserde edebi referanslara rastlamak mümkündür. Richard’ın süreç içerisinde yollarının kesiştiği Brittany ise (Sembolik olarak çok şey anlatmakta), bir göçmenlik merkezinde çalışmaktadır. Diğer bir deyişle Brit, yasadışı gelen göçmenleri göz altına alıp geri göndermektedir. Dolayısıyla işinin getirdiği zorluklar nedeniyle insani duygularını kaybetmiş bir karakterdir. Ancak Florence adında mülteci bir kız çocuğu ile tanışmasıyla birlikte farklı bir bakış açısı kazanır ve gelişim gösterir.
Serinin ilk iki kitabında da etkisini gördüğümüz Brexit’in yarattığı göçmenlik krizi, İlkbahar’da da kendini gözler önüne serer. Ancak yazarımız bu sefer yeniden doğuşun mümkün olabileceğinin sinyallerini verir. Bunun için karakterler arası diyalogun önemini vurgulayarak farklı dünyalar arasında köprüler kurmaya çalışır. Örneğin Florence’in mültecilerin sesi olması, Brit için mültecilik sorunun boyutlarını görmesine yardımcı olur. Diğer yandan eserde yer verilen kollektif sesler, sosyal medyanın bir yansımasıdır. Yazarımız, bu anlatım tekniğiyle sosyal medyanın toplum üzerinde nasıl bir manipülasyon gücüne sahip olduğunu gösterir.
Oldukça zevkli bir Ali Smith kitabına daha veda ederken benim için artık
kül ve kemikEdebiyat
Bir adam tren istasyonunda durmaktadır. Richard. Ve çok sevdiği Paddy'nin ölümünün ardından aklında iki kelime "Kül ve Kemik" Henüz hayatta olmasına rağmen kendisinin de kül ve kemik olduğunu düşünür. Yanından geçen kanlı canlı insanların da. Sevdiğin birinin ölümü insana tam olarak bunu yapar işte. Algıladığın dünyayı parçalar, her şeyin ama her şeyin kül ve kemikten başka bir şey olmadığını hatırlamanı sağlar. Henüz sevdiği birini kaybetmemiş şanslı insanların bilmediği bir duygudur bu ve umarım çok ama çok geç tanışırlar. Ölümle karşılaşmak yeni bir gözlük takmak gibidir, kurşuni bir gözlük. Artık her şeye onun ardından bakarsın, o parlak canlı renkler daha uçucu renkler dönüşür, her an solup yiteceğini bildiğin renklere. Richard'ın kül ve kemiğe dair düşüncelerini okurken şunu düşündüm, eğer sevdiğim birini kaybetmemiş olsaydım (keşke) onun hissettiklerini bu kadar iyi anlamam mümkün olur muydu? Okuduklarımızı ne kadar iyi anladığımız ya da daha derinden hissedebilmemiz zeka ile değil daha çok yaşadığımız tecrübelerle ilişkili gibi geliyor bana. Aynı yoldan geçmediysen yol sana tanıdık gelir mi?
Bence kitapların bazı bölümleri, kitabın bütününden daha fazla etki yaratıyor üzerimizde. İlkbahar'ın beni etkileyen bölümü de yukarıda sözünü ettiğim Richard'ın Paddy'i kaybetmesi üzerine hissettiklerine dair olan bölümdü. Kitap çok daha büyük meselelere kafa yoruyor elbette ama bizi o aralar çokça meşgul eden meseleden büyük meselemiz var mıdır ki bu büyük meseleler büyük mesele olsun?
İlkbahar güzel bir kitap, serinin üçüncü kitabı ama hala ilk kitap olan Sonbahar'ın gönlümdeki yerini diğer ikisi tutamadı.
Mevsim Dörtlemesi kitapları yazarla tanışmamı sağladı ve Ali Smith gerçekten çok farklı bir yazar. Bir seri olmasına rağmen her kitap farklı kurguda, farklı lezzette ve farklı düşünsellikte. Ortak noktası ise toplumsal sorunları kitaplara çok iyi yerleştiriyor. Seride ilerledikçe kendine hayran bıraktırıyor.
İlkbahar kitabı serinin 3.kitabı ve bu kitaptan sonra artık sona ulaşacağım. İlkbahar'da aslında birbirinden farklı konumda 3 ayrı karakter var. Bu karakterlerin hayatlarıyla ve iç dünyalarıyla daha birçok karakter ekleniyor. Katherine Mansfield, Charlie Chaplin, Shakespeare, Rilke, Beethoven bu karakterlerin en başında geliyor. Kurguyla hem bu karakterleri bir araya getirirken hem de önceki 2 kitaptan da bazı detayları karşımıza çıkarıyor. Bu yüzden dikkatli okunmasını tavsiye ederim. Yine aslında Brexit eşliğinde tarihler arasında gidip gelerek mülteci sorunu, insanlığın gidişatı, dünyanın durumu gibi birçok sorunu da gözler önünü seriyor. Son kitapta nasıl bir kurgu ve sonuç olacak çok merak ediyorum.
Ne yapıyosun burada? Burada, dünyada ne yapıyorsun? Richard elindeki limona bakarak düşünüyor bu sorunun cevabını siz neye bakarak düşünüyorsunuz ya da düşünüyor musunuz?
Bu soru geçmişteki pek çok ana ve sorgulamaya götürüyor beni. Bugün artık bu sorulara çok takılmadığım için geçmiş diyorum. Çünkü artık ne yaptığıma değil, ne yapmak istediğime ve bana nasıl hissettirdiğine odaklanıyorum.
Mevsimler dörtlemesinin 3.kitabı İlkbahar’ı diğer iki kitap gibi mest olarak okudum.
Ali Smith her kitapta, neden hayat benim karşıma böyle insanlar çıkarmadı ki diye imreneceğim karakterler yaratıyor. Bu kez Paddy kurgunun ortasında kişiliğiyle ışıldıyordu. İş arkadaşı, dostu Richard’la zamanın içinde evrilip duran ilişki biçimleriyle müthiş bir ikiliydiler.
İlk bölümde hikayeyi Richard anlatırken ve aklına, başına onca şey gelirken başrol yine de Paddy’nindi.
Hikayeye dahil olan Katherine Mansfield ve Rilke ise aldığınız keyfi dörde katlıyor.
Paddy senarist Richard’sa yönetmen yıllarca beraber film yapıyorlar.
Hikayenin ikinci bölümünde Florence ve Brit’le tanışıyoruz. Orada da Britanya’daki mülteciler ile ilgili bir hikaye ilerliyor. İskoçlar, Britanya mülteci uygulamalarına dair şeyler okuyorsunuz.
Ali Smith son bölümde Richard, Florence ve Brit’i yan yana getiriyor ve bu yan yana gelişi okura iyi gelen sürprizli bir sona bağlıyor. Dayanışmanıza sağlık Auld Birliği umarım gerçeksinizdir.
Sonlara doğru Paddy’nin sayfalarına notlar yazdığı Katherine Mansfield’in 1948 baskısı Bütün Öyküleri kitabını Richard’a gönderdiğine dair satırları okurken biraz ağlamış olabilirim.
Ali Smith okura ucundan yeşil filizleri belirmiş bir bahar dalı uzatıyor. O hale gelirken geçirdiği zorlukları, mücadeleleri, dayanışmayı da göstererek. Çok güzeldi gerçekten
“Zaman her şeyi değiştirebilir. Sıkıca kapalı görünen ve açılmayacağına inanılan kapılar bir süre sonra kolaylıkla açılır. Bir dönemin imkansız ve düşünülemez olanı, başka bir dönemin olması muhtemeli, hatta sıradanıdır.”
.
Benim gibi seriye uzun ara vermeyin çünkü, o zaman ipuçlarını kaçırıp, araya aldığınız diğer okumalarla aklınız karışıp, kaçırdıklarınızı toparlamak zor olabilir. Bir süredir neden bilmiyorum Ali Smith’in dörtlemesine elim gitmemişti ama İlkbahar’ı okuyunca hız kesmeden Yaz’ı da okudum, seriyi bitirdim, çok sevdim, iyi ki dedim ama ara verdiğim için de pişman oldum.
.
İlkbahar’da birbirinden bağımsız gibi görünen ama öylesine ince ipuçları ile bağlı olan karakterler varki, biraz not alarak okumanın faydasını görebilirsiniz. Çok çetin ve aşırı açık fikirli, cesur söylemleriyle etkili bir Brexit romanı Mevsimler Dörtlemesi. Kitaplar, karakterler ve hikayeler arasındaki asıl bağlantının bu olduğunu unutmadan okumanızda fayda var. İlkbahar, 20’lerden 70’lere ve oradan da günümüze uzanan, tarihi bir bakış sergilerken toplumsal dinamiklerin değişimlerini ve etkilerini kusursuz şekilde yansıtıyor. Zamanda yolculuk yaparken, günümüzün şartlarında dünyanın ne kadar da karardığı aşikar derecede göz önünde ama baharın gelmesi her şekilde insanlığın elinde, unutmayalım.
.
Mülteciler, göçmenler, yapılan tercihler, insanların kendilerine göre değerlendirdikleri doğrular, yanlışlar, hayatı kendi bakış açısıyla değerlendiren insanların hatalarının yanında, hepimizin içinde var olan umutlara tutunması gerektiğini vurgulayan tasvirler. Ali Smith’e bir kahin gözüyle bakıyorum. Geçmişten günümüze haykırdıkları, günümüzden de geleceğe taşıyacakları, yarattığı kurguyla hayranlık uyandırıyor. Okuyun, okutturun, keyfini çıkarın, notlarınızı alın, unutmayın. Ali Smith
Ali Smith
İskoç yazar All Smith’in ödüllü Mevsimler Dörtlemesinden okuduğum ilk kitap İlkbahar oldu. Belki de ilk olarak Sonbahar’ı okumalıydım ama maalesef baskısı tükenmiş durumda ve bende yok ve zaten birbirinin devamı kitaplar olmadığından dolayı ve de içinde bulunduğumuz mevsimden ötürü İlkbahar’dan başlamak istedim
Çok farklı bir dili ve kafası olan değişik bir yazar All Smith dolayısıyla kitabın kurgusu da çok enteresan geldi bana. Yakın bir dostunu kaybetmiş ve yas sürecinde olan eski bir film yapımcısı olan Richard, hiç kimsenin olmadığı ve trenlerin de rötar yaptığı bir garda yapayalnız ve anılarına boğulmuş vaziyette beklemektedir. Richard’ın geçmişine ve anılarına dalmışken bir anda kendimizi Birleşik Krallık Göçmen Geri Gönderme Merkezi’nde buluyoruz. Mültecileri göz altında tutan, bu suçsuz insanlara hapis hayatı yaşatan merkezde güvenlik olarak çalışan Brit adlı kadınla, Florence adlı 12 yaşındaki adeta sihirli güçleri olan bir kızın hikayesine dalıyoruz. Richard’ın beklediği tren istasyonundaki kahve kamyonunda çalışan Alda isimli bir kadının da olaylara dahil olmasıyla ve bu dört karakterin enteresan bir şekilde yollarının kesişmesiyle; 272 sene önce İngiliz İskoç savaşı Culloden hatta Outlander dizisi, üstüne Kathreine Mansfield, Rilke, Charlie Chaplin, Shakespeare, Beethoven gibi gibi çok değişik karakter ve konuların kurgunun içinde yerini bulmasıyla; kitap çok farklı bir okuma deneyimi sundu banaOldukça kafa karıştırıcı ama bi o kadar da keyifliydisevdim
Yazar Hakkında
Ali SmithYazar · 14 kitap
1962'de Inverness, İskoçya'da bir işçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Cambridge'de başladığı felsefe doktorasını yarım bıraktı. 2004'te bir dergiye verdiği röportajda bir yıl boyunca çektiği kronik yorgunluk sendromunun onu öğretim üyeliği görevinden ayrılmaya nasıl zorladığından ve asıl yapmak istediği işe; yazmaya nasıl yoğunlaştırdığından söz eder. Yazarın Everest Yayınları'nca yayımlanan kitapları arasında, Whitbread Ödülü'nü kazanan Rastlantısal (2007), Bütün Hikâye ve Diğerleri (2010), Gibi (2011) bulunmaktadır. Yazar halen Cambridge'de yaşamaktadır.
