Yazar:
Wael B. Hallaq
Çevirmen:
Aziz Hikmet
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 57 dk.
Sayfa Sayısı:
316
Basım Tarihi:
Mayıs 2019
İlk Yayın Tarihi:
20 Kasım 2012
Yayınevi:
Babil Kitap
ISBN:
9786058086623
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Wael B. Hallaq - İmkansız DevletSiyaset
Bir İslam devleti mümkün müdür? Yazar,bunu sorgulayarak işe başlıyor. Yazmaya başlamadan önce şunları diyeyim, vaktiniz varsa ve kitabın konusunu merak ediyorsanız okuyun derim. Ayrıca kitabın ana argümanlarını neredeyse ifşa ettim, yoğun bir şekilde spoiler verdim. İnceleme yaparken mümkün olduğunca objektif olmaya gayret ettim. Hazırsanız başlayalım:
Bir İslam devleti mümkün müdür? Yazar Hallaq, içinde yaşadığımız modern çağda, bir İslami yönetimin kurulamayacağını, kurulsa bile, sürdürülebilir olmayacağını söylüyor. Yazar, İslami yönetimin imkansızlığını "İslam'ın kendisinden değil", modernitenin kendisinden kaynaklandığını savunuyor. Yazara göre, pozitivizm temeli üzerine kurulan modern devletin halka bakış açısı ile, İslam'ın halka bakış açısının farklı olduğunu söylüyor. Mesela, modern devletlerde askere çağrıldığında gitmek zorunluyken, İslamiyette böyle bir uygulama görülmez. Modern devletin vatandaşı da kendisi de narsist-hedonist iken, İslam ahlakı üzerine kurulan devlette böyle bir felsefe bulunmaz diyor. Yani modern devlet, kerameti kendinden bilir, İslam ise Allah'tan. Modern devlette son otorite, yine modern devlet iken, İslamiyet'te son otoritenin Allah olması, modern devletin metafiziğine ve kuruluş felsefesine ters düşeceğini vurguluyor. Modern devlet, pozitivizm üzerine kuruludur. Yani olan üzerine kuruludur, olması gerekeni düşünmez. Olması gerekeni savunmaz. Dolayısıyla, "ahlak"ı veri almayan bir devlettir modern devlet. İslam ise, ahlakı veri aldığından, İslami bir modern devlet mümkün değildir diyor. Yani yapısı gereği ahlaki normları kabul etmeyen modern devlete ahlaki bir görev yüklenemez, diyor. Hegel'in "etik devlet/ahlak bekçisi olan devlet" teorisinin çabucak unutulmasının sebebi de budur. Modern devlet, daima kendi varlığını referans alır.
Objektif Bir Din
Yazar çağdaş dünya da neden bir İslam’i devletin olmadığın sorguluyor. Bir yabancı yazarın gözünde bir İslam’i devleti sorgulamak hem sevinç verici hem de yeni bir düşünme arayışlarına sevk ediyor. Peygamber dönemi ve Kur’an eksenli hukuk normları yeniden gözden geçirmesi ve objektif bir ahlaki inşaanın Kur’an ve Sünnet çerçevesinde çağa model olması gerektiğin sorguluyor...
Batılı bakış açısıyla tanımlanmış hatta icat edilmiş "modern devlet" tanımı ile temel islami yaklaşımların uyumsuzluklarını, bunların sebeplerini ve mevcut hali oldukça derinlikli ve detaylı ele almış. Akademik bir bakış açısıyla yazılmış olduğundan zaman zaman zorlayıcı bölümleri var. Konu ile ilgilenenler için ufuk açıcı ve faydalı bir eser.
Açıkçası daha teolojik ve İslam merkezli bir kitap bekliyordum. Ancak Hallaq belirli konularda Avrupa’dan etkilenerek ve onlara da bir şeyler kanıtlamak istercesine bir eser yaratmış. ⠀
⠀
Modernite kavramının İslam ile kullanılmasının çelişkili olduğundan bahseden Hallaq, Şeriat’ın hukuk/ulus devleti’nden neden ayrı tutulması gerektiğini anlatıyor. Ancak ilginçtir ki bu savını hukuki düzlemde Carl Schmitt’ten, teknolojik olarak da Michel Foucault merkezli bir perspektiften savunuyor. Özellikle Foucault’nun İslami bir penceresini yaratmakta ısrarlı bir tavrı varmış gibi hissettiriyor. Benlik teknolojilerinin yegane öncü ismi olarak Foucault’nun kullanılması gayet doğal tabii ki. ⠀
⠀
Modern Batılı devletlerin Tanrı merkezli ahlaki yapıdan sıyrılıp hukuk merkezli seküler devlete geçişi, Hallaq’ın tezinin merkezinde yer alıyor ve oldukça da mantıklı. Osmanlı şer’i hukukundan da önemli alıntılar yapması, Şeriat savını Arap merkezli olmaktan kurtarmakla kalmıyor; Şer’i hukukun en yüksek mertebesini temsil eden Osmanlı adalet sistemine de itibarını teslim etmiş oluyor. ⠀
⠀
Kitaba dair bahsedilebilecek çok şey var. Pratikten ziyade teorik olarak konuları ele alması işini kolaylaştırıyor. Ancak özellikle Gazzali merkezli dini yaklaşımı bende olumsuz bir etki bıraktı. Ayrıca şeriatın kendi içinde oldukça barışçıl görüntüsü sunması “fazlasıyla” abartılı gibi geldi. Yine de baştan sona neredeyse tutarlı, çalışılmış değerli bir eser meydana getirilmiş. Alan ile ilgili herkesin okuması gerekir.
4/10
2026 14. kitabı
Sanırım kitap bana öngördüğümden daha fazlasını katmadı. Türkiye'de öğrenim görmüş her hukuk öğrencisi Roma hukuku geleneğiyle İslam hukuku arasındaki ve modern hukuku çok iyi bilir ve kavrar. Bundan ötürü İslam hukukunun neden modern döneme uygulanamayacağına dair en basit seviye girizgahı okumuş oldum kendisinden. Aman aman iyi bir eser değil. Sosyolojik ve tarihi olarak İslam hukukunun günümüze uyarlanamama sebebi aslında ölçütlerinin belirsiz olması. İslam'ın iyi bir hukuk olduğu kısmına zaten girmemiş, o kısım bizi normatif olarak gerçekten bağlamıyor hukukçular olarak, ama böylelikle Nazi hukukuna da iyi bir hukuk düzeni demek mümkün olurdu. Sadece forma bakmak dünyanın en yanıltıcı işi. Kimi neye göre cezalandıracağımız sorusu, hangi İslam sorusu vs. bunlar yanıtlanabilen sorular değil. O yüzden de İslam'ın yönetim şekli olması pek de mümkün değil. Daha öncesinde kurulan Müslüman çoğunluklu devletlerde de bu iş örfi hukukla ve çoklu hukuk sistemiyle çözümleniyordu. Ve bu çoklu hukukun şeriatı bazen İslam devletlerinde dahi uygulanmıyordu, çünkü her hırsızlık yapanın eli kesilse hemen her gün Osmanlı Devleti gibi büyük imparatorluklarda kan gövdeyi götürürdü. Zayıf bir eser olmuş. Yine de konuya dair hiçbir eğitimi olmayan için iyi bir başlangıç seviyesi sayılabilir belki. Wael B. Hallaq 
İmkansız Devlet
Wael B. Hallaq İmkansız Devlet
Puan vermedi
Wael B. Hallaq’ın kaleme aldığı İmkansız Devlet kitabı, “İslam devleti mümkün mü?” sorusunu ters yüz ediyor. Yazarın temel tezi: Modern devlet, yapısı gereği İslami olamaz çünkü modern devlet ile İslam’ın ahlaki-hukuki paradigması birbirine tamamen zıttır.
Egemenlik, yani yasama tekeli devlettir. Pozitif hukuk, yani kanun ahlaktan bağımsızdır ve devletin iradesiyle konur. Bürokrasi, yani vatandaşı nesneleştiren tektipleştiren devasa idari aygıt. Ulus, yani cemaat yerine yapay millet kurgusu. Şiddet tekeli, yani meşru şiddet kullanma hakkı bir tek devlete aittir. Hallaq'a göre modern devlet bunlardan oluşur.
İslam hukuku = Şeriat ise tam tersidir: Hukukun kaynağı vahiy ve içtihattır, merkezi otorite değil. Egemenlik Allah’a aittir. Ahlak ile hukuk iç içedir. Toplum cemaat esaslıdır. Kadı, devlet memuru değil, toplumsal bir hakemdir. Hallaq bu yüzden “İslam devleti” söyleminin bir oksimoron olduğunu söyler. Modern devletin elbisesini İslam’a giydirmeye çalışmak, iki farklı paradigmaya tecavüz etmektir.
Hallaq, 19. yüzyılda Avrupa’nın İslam dünyasını işgal ederken sadece toprağı değil, hukuku da işgal ettiğini anlatıyor.
Şeriat, kadılar, müftüler, vakıflar ağı ile yaşayan, yerelden beslenen bir sistemdi. Kolonyal yönetim, şeriatı “aile hukuku”na hapsetti. Ceza, ticaret, anayasa hukukunu Batı’dan ithal kodlarla değiştirdi. Böylece şeriat, hayatın bütününü düzenleyen ahlaki bir çerçeve olmaktan çıkıp, nikah-talaktan ibaret bir “müzelik” alana dönüştü. Bugün “İslam devleti kuracağız” diyenler, aslında kolonyalizmin parçaladığı bu yapıyı, yine modern devletin araçlarıyla diriltmeye çalışıyor. Bu da Hallaq’a göre imkansız.
modern devlete salvolar, islami yönetime umutsuzluk aşısı
Kitabı bir modern devlet eleştirisi olarak ele alırsak kusursuz bir eser. Fakat kitabın ana teması modern devlette İslami bir yönetimin neden var olamayacağını anlatacak izlenimi veriyor. Evet birçok yerde bunu görebiliyoruz fakat bunu İslami yönetimin gözünden değil modern devletin gözünden görüyoruz. Bu bile yazarın temel bakış açısını, temel amacını ortaya koyuyor.
İslami yönetimin gerçekleşmesi gerçekleşmemesi yazarın umrunda değil; yazarın istediği modern devleti eleştirmek. Ki bunun da hakkını veriyor. Fakat bakış açısı İslami yönetimi ikinci plana attığında yazarın samimiyeti sorgulanmalı. Nitekim yazar, oryantalist bir yazar ve İslam hukuku profesörü. Buna rağmen kavramları kullanım şekli, kavramlara yüklediği anlam müslüman olmayan birinin İslamı en fazla ne kadar anlayabileceğini bize gösteriyor. Bu İslam hukuku profesörü olsa bile. Örneğin İslamın beş şartını için "ritüel" kavramını kullanması fecaat. Belki de çevirmen tercihidir -ki çeviri de maalesef kötü düzeydeydi-. Namaz ve Hac ibadetleri için belli rükunları olması sebebiyle ritüel kavramı kullanılabilse de Kelime-i Şehadet, Oruç ve Zekat için nasıl ritüel denebilir, çok anlaşılabilir değil. Yine şeriat yaklaşımı geniş bir perspektif sunsa da yazarın durumu tam kavrayamadığı, basit durumları bile sanki ilk kez görüyormuş gibi ortaya koyması enteresan. Kitabın Amerika'da yayımlanması belki bu durum açısından açıklayıcı olabilir.
Yazarın neden modern devlette İslami yönetim olmaz yaklaşımı doğru bulunabilir. Ahlaki yaklaşımı, modern devletin ve İslamın insana atfettiği değer, hukuk ve ekonomik yaklaşımlar bunu doğruluyor. Fakat yazar burada yine batılı yazar ve kavramlarla durumu açıklama çabasına girişiyor. Burada yine bakılan göz İslamın ve Müslümanların içerisinden değil bir yabancı göz oluyor. İslami
Yazar Hakkında
Wael B. HallaqYazar · 6 kitap
Wael B. Hallaq, İslam hukuku ve İslam entelektüel tarihi bilginidir. Halen, Columbia Üniversitesi'nde, Orta Doğu, Güney Asya ve Afrika Çalışmaları Bölümü'nde, Beşeri Bilimler Bölümünde Avalon Vakfı Profesörüdür.
