Poor Things
Alasdair GrayPuan
7.810 üzerinden
Alasdair Gray Lanark romanıyla yıllar önce tanıdığım bir yazar. Lanark en sevdiğim romanlar arasındaydı. Öyle bir roman ki tek bir cümle söylesem romanı okurken keşfedeceklerinizden mahrum kalırsınız. Okuyup şaşırmanız gerek.
Poor Things'i Lanark kadar sevemedim belki ama bu romanını da çok sevdim. Daha fazla romanını okumak istediğim bir yazar. Ama hâlâ okumadıysanız Poor Things'i değil Lanark'ı okuyun.
Sıra dışı bir zihnin ürünü olduğu aşikar, farklı ve bir o kadar da müthiş bir roman Zavallılar.
Yirminci yüzyıl Glasgow’unda, bir müze görevlisinin eline tesadüfen geçen ve önceki yüzyılda anılarını kaleme almış bir doktorun kitabından bahseden bir mektupla başlıyor kitap. Bu mektuptan hareketle, “Bir İskoç Hükümet Tabibinin Eski Yaşamından Sahneler İsimli” mevzu bahis kitabı okuyoruz aslında, Alasdair Gray da bu kitabın editörü olarak çıkıyor okurun karşısına (Unamuno’nun Sis’ini anımsattı bana bu kısım). En başından oyunlu bir metin olduğunu belli ettikten sonra, fantastik ve bilimkurgu kategorilerine dahil edebileceğimiz, doktor McCandless’ın anılarına geçiyor ve Frankesteinvari bir hikaye okuyoruz; bir tıp öğrencisinin nehir kenarında bulduğu gebe bir kadın cesedini bebeğinin beyniyle yeniden hayata döndürmesi etrafında şekilleniyor bu kurgu da.
Viktoryen bir bilimkurgu romanı okuyacağınızı zannederken birden çok daha derinlikli ve katmanlı bir romanla karşılaşıyorsunuz. Öncelikli olarak, sıfırdan hayata başlamış, herhangi bir eğitimden geçmediği, ortak kabulleri, sosyal kodları, dayatılan normları miras almadığı için bunlarla bir kalıba girmemiş karakterle beraber doğal yasalar, kurallar olarak kabullendiklerimizle zaman ve mekan algımızı sorgularak başlıyor Gray, ki bu kısmı da bana Caspar Hauser’i anımsattı. Sonrasında oldukça cesur ve ince bir kara mizah anlayışıyla emperyalizm ve kapitalist sistem eleştirisi sunuyor: Sanayi Devrimi sonrası pazar yarışından başlıyor, neden bir kesim fakir kalmalı, düzenin çarkları nasıl işliyor, tarih, politika, din, eğitim sistemi ve tıp bile nasıl bu düzene hizmet ediyor, savaşlar neden var olmaya devam etmek zorunda gibi pek çok açıdan oldukça güçlü bir sistem eleştirisi paylaşıyor. Fakat Gray, en muhteşem fikirlerini
Puan vermedi·312 syf.·
2023 10. kitabı
DİPÇE :
Zavallılar; Mary Shelley’nin Frankenstein'ine nazire niteliği taşıyan özgün bir uyarlamadır.
İskoçyalı bir doktor olan McCandless anılarında, yine doktor olan Godwin Baxter'in hayat hikayesini anlatır.
Godwin Baxter, suda boğulan hamile bir kadın cesedinden Bella adında bir kadın yaratır ve bebeğin beynini de yeni yarattığı kadına nakleder. Böylece güzel çekici bir kadını bir çocuk hafızasıyla birleştirerek süreç içinde sosyal yaşama katar.
Bu kısım belki de Frankenstein'in yaratığının çirkin bir eş talebine; güzel, çekici bir kadın yaratımıyla kişisel bir cevap taşımaktadır.
Eseri sadece bu yönüyle okumak dahi değişik bir yolculuk vadediyor ama Alasdair Gray'in çok katmanlı bu yapıtına gizlenmiş politik yön, mizahın arasına serpiştirilmiş ifadelerle Britanya bünyesindeki İskoçya'nın uğradığı zararlara dikkat çekiliyor. Bu yönüyle Frankenstein'e muadil bir bilim adamının yaratımı, bir ulusun eriyip giden hafızasına atıfta bulunmakla fantastikten sıyrılıp daha güçlü bir zemine oturuyor.
Viktorya dönemi İskoçyası ile modern zaman İskoçyası kültürel sosyal ve politik yönden iç içe geçmiş bir hesaplaşmaya tutuşuyor.
Dolayısıyla bilim kurgu düzleminde; sanat, seks ahlak vb. birçok dinamiğin sesi olan bir yapıya bürünüyor eser.
Yazarın giriş bölümünde kurgu ve gerçek arasında kafa karıştırıcı ifadeleri, romanın sonunda ekler bölümünde de devam ediyor. Kavramların silikleşmesi eseri postmodern zeminde yükseltirken okurun geçmişe bakışını ve onu yorumlayış biçimini mini bir teste tabi tutuyor.
Bu tutum Victorya dönemiyle biçimlenen İskoç politikasını; karakterlerin kişisel tarihi üzerinden ülkenin tarihine göndermeleriyle yeniden gözden geçirilmeye davet ediyor.
Frankenstein de olduğu gibi mektuplarla kurulan bağla Victorya döneminin biçemine sahip çıkarken
9/10
2025 83. kitabı
Filmden kitaba gelmiş biri olarak tercih tabi ki eser, film uyarlamasını fena bulmasam da eser tam bir edebiyat laboratuvarı diyebilirim. Yazımı ve yapısıyla adeta bir Frankenstein romanı gibi parça parça inşa edilmiş; yeri geldiğinde dönemin siyasi ikliminden, yeri geldiğinde kadim etik tartışmalardan, kimi zaman da edebiyatın bizatihi kendisinden kesilip dikilmiş bir bütün şeklinde. Gray, bu metni kaleme alırken yalnızca bir hikâye anlatmayı değil, hikâyeyi anlatma biçimini de hikâyenin bir parçası hâline getirmeyi seçmiş.
Kitabın yazım süreci, anlatının içeriği kadar kurmacasal oyunlarla bezeli. Yazar, kendi editoryal kimliğini kitabın içine sokarak, kurgu ile gerçek arasında okuru sürekli yerinden eden bir yöntem izliyor. Kitabın ana gövdesi, Dr. Archibald McCandless’ın anılarını içeriyor gibi görünse de, girişte ve sonsözde yer alan “editör” Alasdair Gray’in, hatta McCandless’ın karısı Victoria’nın açıklamaları, okurun bu anlatıya ne kadar güvenebileceğini de diri tutuyor.
Yapı itibariyle Mary Shelley'nin Frankenstein'ı açıkça merkezde duruyor: bedenin yeniden inşası, Tanrı'ya meydan okuma ve ahlaki sorumluluk meseleleriyle. Bu eser ayrıca Angela Carter’ın Kanlı Odasına benzer biçimde kadın bedeni üzerinden anlatıyı ters yüz etmesiyle dikkat çekerken; Jeanette Winterson’ın Tutku Kitabı veya Bedene Yazılan gibi romanlarıyla paylaştığı feminist bilinçle de aynı damarda ilerliyor. Zavallılar, yalnızca Shelley'den değil, dönemin politik metinlerinden de besleniyor; örneğin William Morris’in ütopyacı yaklaşımı, bu kitabın sınıf ve kapitalizm eleştirisinin fonunda yankılanır.
Yazar romanında kadın bedenini yalnızca bir anlatı unsuru değil, bizzat hikâyenin merkezinde yer alan bir fikir olarak karşımıza çıkarıyor. Bella yalnızca yaşama döndürülen bir kadın değildir;
Ay yok! 3 günde okudum ama nasıl okudum bir de bana sorun.. Yazarın kesinlikle normal biri olmadığını düşünüyorum. Daha önce bu tarz bir kitap hiç okumamıştım. Normal bir zihinden çıkabilecek bir kurgu değil bence. Seveni de mutlaka çoktur ama ben çok bunaldım okurken bilhassa uzun uzun süren, bitmek bilmeyen siyasetten. Bella Baxter benim ömrümü yedi adeta. Filmini izlemeden kitabını okuyayım dedim ama filmini de izlemeyeceğim, eminim. Başlarda çok heyecanlandırdı konusu itibariyle ama ilerleyince tamamen değişti bütün fikrim. Bana olmadı bu kitap açıkçası .. Bir de mektupların yazı stili gözlerimi çok yordu ; kitabın yarısının mektuplardan oluşuyor olması da bambaşka bir konu ..