Poor Things
Alasdair GrayYazar:
Alasdair Gray
Tahmini Okuma Süresi:
9 sa. 31 dk.
Sayfa Sayısı:
336
Basım Tarihi:
Kasım 2002
İlk Yayın Tarihi:
Ocak 2012
Yayınevi:
Bloomsbury Publishing PLC
Orijinal Adı:
Poor Things
ISBN:
9780747562283
Dil:
İngilizce
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Alasdair Gray Lanark romanıyla yıllar önce tanıdığım bir yazar. Lanark en sevdiğim romanlar arasındaydı. Öyle bir roman ki tek bir cümle söylesem romanı okurken keşfedeceklerinizden mahrum kalırsınız. Okuyup şaşırmanız gerek.
Poor Things'i Lanark kadar sevemedim belki ama bu romanını da çok sevdim. Daha fazla romanını okumak istediğim bir yazar. Ama hâlâ okumadıysanız Poor Things'i değil Lanark'ı okuyun.
Sıra dışı bir zihnin ürünü olduğu aşikar, farklı ve bir o kadar da müthiş bir roman Zavallılar.
Yirminci yüzyıl Glasgow’unda, bir müze görevlisinin eline tesadüfen geçen ve önceki yüzyılda anılarını kaleme almış bir doktorun kitabından bahseden bir mektupla başlıyor kitap. Bu mektuptan hareketle, “Bir İskoç Hükümet Tabibinin Eski Yaşamından Sahneler İsimli” mevzu bahis kitabı okuyoruz aslında, Alasdair Gray da bu kitabın editörü olarak çıkıyor okurun karşısına (Unamuno’nun Sis’ini anımsattı bana bu kısım). En başından oyunlu bir metin olduğunu belli ettikten sonra, fantastik ve bilimkurgu kategorilerine dahil edebileceğimiz, doktor McCandless’ın anılarına geçiyor ve Frankesteinvari bir hikaye okuyoruz; bir tıp öğrencisinin nehir kenarında bulduğu gebe bir kadın cesedini bebeğinin beyniyle yeniden hayata döndürmesi etrafında şekilleniyor bu kurgu da.
Viktoryen bir bilimkurgu romanı okuyacağınızı zannederken birden çok daha derinlikli ve katmanlı bir romanla karşılaşıyorsunuz. Öncelikli olarak, sıfırdan hayata başlamış, herhangi bir eğitimden geçmediği, ortak kabulleri, sosyal kodları, dayatılan normları miras almadığı için bunlarla bir kalıba girmemiş karakterle beraber doğal yasalar, kurallar olarak kabullendiklerimizle zaman ve mekan algımızı sorgularak başlıyor Gray, ki bu kısmı da bana Caspar Hauser’i anımsattı. Sonrasında oldukça cesur ve ince bir kara mizah anlayışıyla emperyalizm ve kapitalist sistem eleştirisi sunuyor: Sanayi Devrimi sonrası pazar yarışından başlıyor, neden bir kesim fakir kalmalı, düzenin çarkları nasıl işliyor, tarih, politika, din, eğitim sistemi ve tıp bile nasıl bu düzene hizmet ediyor, savaşlar neden var olmaya devam etmek zorunda gibi pek çok açıdan oldukça güçlü bir sistem eleştirisi paylaşıyor. Fakat Gray, en muhteşem fikirlerini
Puan vermedi·312 syf.·
2023 10. kitabı
DİPÇE :
Zavallılar; Mary Shelley’nin Frankenstein'ine nazire niteliği taşıyan özgün bir uyarlamadır.
İskoçyalı bir doktor olan McCandless anılarında, yine doktor olan Godwin Baxter'in hayat hikayesini anlatır.
Godwin Baxter, suda boğulan hamile bir kadın cesedinden Bella adında bir kadın yaratır ve bebeğin beynini de yeni yarattığı kadına nakleder. Böylece güzel çekici bir kadını bir çocuk hafızasıyla birleştirerek süreç içinde sosyal yaşama katar.
Bu kısım belki de Frankenstein'in yaratığının çirkin bir eş talebine; güzel, çekici bir kadın yaratımıyla kişisel bir cevap taşımaktadır.
Eseri sadece bu yönüyle okumak dahi değişik bir yolculuk vadediyor ama Alasdair Gray'in çok katmanlı bu yapıtına gizlenmiş politik yön, mizahın arasına serpiştirilmiş ifadelerle Britanya bünyesindeki İskoçya'nın uğradığı zararlara dikkat çekiliyor. Bu yönüyle Frankenstein'e muadil bir bilim adamının yaratımı, bir ulusun eriyip giden hafızasına atıfta bulunmakla fantastikten sıyrılıp daha güçlü bir zemine oturuyor.
Viktorya dönemi İskoçyası ile modern zaman İskoçyası kültürel sosyal ve politik yönden iç içe geçmiş bir hesaplaşmaya tutuşuyor.
Dolayısıyla bilim kurgu düzleminde; sanat, seks ahlak vb. birçok dinamiğin sesi olan bir yapıya bürünüyor eser.
Yazarın giriş bölümünde kurgu ve gerçek arasında kafa karıştırıcı ifadeleri, romanın sonunda ekler bölümünde de devam ediyor. Kavramların silikleşmesi eseri postmodern zeminde yükseltirken okurun geçmişe bakışını ve onu yorumlayış biçimini mini bir teste tabi tutuyor.
Bu tutum Victorya dönemiyle biçimlenen İskoç politikasını; karakterlerin kişisel tarihi üzerinden ülkenin tarihine göndermeleriyle yeniden gözden geçirilmeye davet ediyor.
Frankenstein de olduğu gibi mektuplarla kurulan bağla Victorya döneminin biçemine sahip çıkarken
9/10
2025 83. kitabı
Filmden kitaba gelmiş biri olarak tercih tabi ki eser, film uyarlamasını fena bulmasam da eser tam bir edebiyat laboratuvarı diyebilirim. Yazımı ve yapısıyla adeta bir Frankenstein romanı gibi parça parça inşa edilmiş; yeri geldiğinde dönemin siyasi ikliminden, yeri geldiğinde kadim etik tartışmalardan, kimi zaman da edebiyatın bizatihi kendisinden kesilip dikilmiş bir bütün şeklinde. Gray, bu metni kaleme alırken yalnızca bir hikâye anlatmayı değil, hikâyeyi anlatma biçimini de hikâyenin bir parçası hâline getirmeyi seçmiş.
Kitabın yazım süreci, anlatının içeriği kadar kurmacasal oyunlarla bezeli. Yazar, kendi editoryal kimliğini kitabın içine sokarak, kurgu ile gerçek arasında okuru sürekli yerinden eden bir yöntem izliyor. Kitabın ana gövdesi, Dr. Archibald McCandless’ın anılarını içeriyor gibi görünse de, girişte ve sonsözde yer alan “editör” Alasdair Gray’in, hatta McCandless’ın karısı Victoria’nın açıklamaları, okurun bu anlatıya ne kadar güvenebileceğini de diri tutuyor.
Yapı itibariyle Mary Shelley'nin Frankenstein'ı açıkça merkezde duruyor: bedenin yeniden inşası, Tanrı'ya meydan okuma ve ahlaki sorumluluk meseleleriyle. Bu eser ayrıca Angela Carter’ın Kanlı Odasına benzer biçimde kadın bedeni üzerinden anlatıyı ters yüz etmesiyle dikkat çekerken; Jeanette Winterson’ın Tutku Kitabı veya Bedene Yazılan gibi romanlarıyla paylaştığı feminist bilinçle de aynı damarda ilerliyor. Zavallılar, yalnızca Shelley'den değil, dönemin politik metinlerinden de besleniyor; örneğin William Morris’in ütopyacı yaklaşımı, bu kitabın sınıf ve kapitalizm eleştirisinin fonunda yankılanır.
Yazar romanında kadın bedenini yalnızca bir anlatı unsuru değil, bizzat hikâyenin merkezinde yer alan bir fikir olarak karşımıza çıkarıyor. Bella yalnızca yaşama döndürülen bir kadın değildir;
Ay yok! 3 günde okudum ama nasıl okudum bir de bana sorun.. Yazarın kesinlikle normal biri olmadığını düşünüyorum. Daha önce bu tarz bir kitap hiç okumamıştım. Normal bir zihinden çıkabilecek bir kurgu değil bence. Seveni de mutlaka çoktur ama ben çok bunaldım okurken bilhassa uzun uzun süren, bitmek bilmeyen siyasetten. Bella Baxter benim ömrümü yedi adeta. Filmini izlemeden kitabını okuyayım dedim ama filmini de izlemeyeceğim, eminim. Başlarda çok heyecanlandırdı konusu itibariyle ama ilerleyince tamamen değişti bütün fikrim. Bana olmadı bu kitap açıkçası .. Bir de mektupların yazı stili gözlerimi çok yordu ; kitabın yarısının mektuplardan oluşuyor olması da bambaşka bir konu ..
Yorgos Lanthimos'un son zamanlarda vizyona giren filmi Poor Things'i izlemeden önce Alasdair Gray'in romanını okumak daha cazip geldi ve iyi ki okudum! Gray'in erkek egemen topluma karşıtlığı ve eleştirisi, feminist anlatısı oldukça cesur. Bella Baxter'ın dünyayı ve cinselliği keşfedişi, Dr. Hooker ve Bay Astley arasında geçen entelektüel ve derin diyaloglar, kitabı hiç sıkılmadan sonuna kadar okumamda yardımcı oldu. Filmi izleyeceğim için sabırsızlıkla okuduğumu inkar etmeyeceğim.
Frankenstein anlatısı olması da kitabı daha okunur kılıyor, Gray klasik bilim-kurgunun ötesinde yaratıcı-özgün bir anlatıya sahip.. Kitapta uzun uzun mektuplar okuyor ve kapitalist- otoriter sistemi kara mizah eşliğinde anlamlandırmaya çalışıyoruz, Gray Viktorya dönemini hicvederken başarı sağlamış ve bu çok katmanlı anlatım kitabın akıcılığını bozmadı.
Gray'in feminizm üzerine notları da bu noktada çok değerli. Eğitim, din, politika, tıp, hukuk, istihdam alanında kadınların katılımı ve ön planda olması üzerine göndermeleri tatmin ediciydi. Dr. Hooker'ın egemen erkek otoritesine karşıt olarak Bay Astley'in feminizmi savunuşu güçlü diyaloglarla aktarılmıştı.
-"Siyaset lağım çukurlarının doldurulması ve boşaltılması gibi pis bir iştir ve kadınların bundan uzak tutulması gerekir."
+"Birleşik Devletler' de biz kadınların entelektüelliğine ve eğitimine çok önem veririz."
Ayrıca kitabın 16. bölümünde evrensel konu başlıklarının yer alması yazarın sadece kurgu yaratmadığını aynı zamanda okura farkındalık oluşturmak ve toplumsal mesaj vermek gerektiğini vurguluyor. Mesela sosyalizm, komünizm, serbest ticaret ve kölelik hakkındaki görüşleri okurlar tarafından eleştiriye açık hâle gelmiş.
"Herkes kendini sıcak tutacak bir dış kabuk bulmak zorunda, ceplerinde para bulunan iyi bir palto gibi. Ben
Bir fantastik kurgunun içindesiniz, sıkı tutunun...Edebiyat
Ters köşe romanlardan hoşlanıyorsanız buyurun biraz Zavallılar okuyun. Son sahneye kadar sizi şaşırtmaya devam edeceğini temin ediyorum. Bazen sesli bir şekilde "yok artık" diye bağırıyorsunuz. Kurgusal denklem mükemmel, alışılmışın dışında bir eser okurken biraz sosyalizm, komünizm falan da öğreniyorsunuz. Walter Scott, Tolstoy, Shakespeare gibi yazarlarla metinlerarasılık kullanılmış. Rusya'dan, Fransa'ya oradan Afrika'ya uzanıyorsunuz. Bu toplumların kültürlerini aktarmazmış gibi her sınıftan insanı da size tanıtıyor. Ah Bella... Yazar bir kadını yeniden yaratıyor ve onu büyütüyor. Hem de başarılı bir ebeveyn olduğu söylenebilir. Tıptan geneleve uzanan üniversitelerdeki şarlatanlıklar da dahil her taşın altını yoklayan bir eser olmuş. Godwin adındaki tevriye hoşuma gitti. Kurgu içinde kurgu olması matruşka bebekleri anımsattı. Merak duygusunu önplana çıkaran entrik unsurlar yoğundu. Bu sebeple elinizden bırakamıyorsunuz. Kesinlikle okuyun...
Mary Shelley'nin yazarlığından ve yapıtlarından etkilenen, buradan aldığı ilhamı çok daha üst bir seviyeye çıkaran yazar Alasdair Gray, İskoçya'nın en önemli edebi kişilerinin başında gelmektedir. Sıradışı kurguları, çok katmanlı metinleri, tükenmeyen hayal gücü ve kuvvetli kalemi onun bana göre öne çıkan yönleri olarak dikkat çekiyor. Yalın bir üslup tercih ettiği metinlerinde, okuyucuyu kurgunun içine çekmeyi seviyor. Kendimizi olayların tam içinde hissediyoruz ve sürükleyicilik eserlerin sonuna kadar devam ediyor. "Zavallılar" adlı romanında da tüm bu anlattıklarım geçerli ve kendini hemen gösteriyor. Viktoryen Devri'ne bakış açısını romanın ana kahramanı Bella üzerinden gösteren Alasdair Gray, eleştirilerini kara mizahtan sonuna dek faydalanarak yapıyor. "Zavallılar"da dönemin katı ve mide bulandırıcı ataerkilliğine yine ana karakteri Bella ile müthiş bir ters köşe yapıyor. Kapitalist sisteme, Sanayi Devrimi'ne, dönemin politik anlayışına yönelik göndermelerde bulunuyor. Feminist özellikleri yoğun olan bir karakteri var Alasdair Gray'in, bunu romanda fazlasıyla anlıyorsunuz. Çünkü metinde kadınların eğitim, tıp, siyaset, din vb pek çok alanda kadınların ön planda olmasına yönelik görüşlerini okuyorsunuz. Bununla da kalmıyor, Bella'yı tıp alanında oldukça ileri bir seviyeye getirerek düşüncelerini kurguya döküyor. Bu açıdan da oldukça beğendim ve Alasdair Gray'i çok tebrik etmek gerekiyor. Beğendiğim diğer bir nokta ise, yazarın Bella karakteriyle "postmodern bir Frankenstein" yaratması oldu. Gray, her şekilde çok iyi bir iş çıkarıyor romanında... Tabii biraz daha uzun olsa, bence alacağımız keyif çok daha artardı. Tüm bunlara ek olarak yazarımız, Zavallılar romanıyla "Whitbread Ödülü"nü ve "Guardian Kurgu Ödülü"nü kazandı.
Godwin Baxter, babasından aldığı genlerle
İlginç bir metin, metin içinde metin, katmanlı bir kitap, merak uyandırıcı, keyifli bir anlatım. Aslında okumak planlarım arasında şimdilik yoktu ama tatlı, şirin,sevimli bir öğrencim kitabını benimle paylaşmaya gönüllü olunca okumak farz oldu. Dolu dolu, kaliteli ve ilginç bir okuma oldu. Nasıl anlatacağımı pek bilemedim ama.
Eser Frankenstein'dan esinlenerek yazılmış, Mary Shelley'e selam olsun.
İskoçya (Glasgow)'da bir müze görevlisinin eline geçen anıları okuyoruz aslında.Godwin Baxter adlı doktorun, kendini suya atmak suretiyle intihar eden Bella adını vereceği kadın cesedini diriltip ona sıfırdan bir beyin nakletmesi ile başlıyor her şey. 30'una gelmemiş genç, güzel bir kadın olan Bella sahip olduğu yeni zihne istinaden bildiğimiz bakış açılarının dışında, içinde bulunduğu toplumun tüm kalıplarını kıran bir düşünce şekline sahiptir. Önce nişanlanan sonra başka biriyle uzun bir seyahate çıkan Bella'nın dünyayı, yaşamı, politikayı keşfet mesi ile kendimizi birçok gerçeğin ve sorgunun içinde buluyoruz. Kapitalizmi, emperyalizmi, sömürgeciliği, talanı, iki yüzlü siyasetçileri ve her daim dünyanın ağrısını yüreğinde taşıyan, dayatmalarla baskılar ile kuşatılmış kadın olma gerçeğini bir kez daha anlamlandırıp onların yükleri ile eziliyoruz.Yazar sosyalizm, anarşizm gibi kavramlara da değinmeyi unutmuyor.Aslında biz Bella ile ülkeden ülkeye giderken onun gelişen zihni ile her kavramı yeniden salt gerçekliği ile algılıyoruz. Fikir anlamında da dopdolu ve katmanlı bir metin okuyoruz.
Eserin son sayfalarında Bella 'ya kulak veriyoruz ve onun satırları hakikat algımızı kırıyor, zihnimizi alt üst ediyor ve bizi bambaşka bir gerçekliğe fırlatıyor .
Kısaca ilginç, özgün bir eser efendim, katmanlı, sürprizli,keyifli...
Bu sene çekilen sinema uyarlaması büyük ses getirdi. Filmi izlemediğim için bilmiyorum ama kitabı hakikaten çok etkileyiciydi. Arka kapakta "Frankenstein'ın özgün versiyonu" yazısını gördüğümden beri (Frankenstein benim en sevdiğim kitaptır) heyecan duyduğum bir kitaptı zaten.
Bu kitabı spoiler vermeden anlatmak zor. Kitabın ilk kısmı müthiş akıcı ve gerçekten bir Frankenstein uyarlaması gibiyken son çeyrekte karşılaştığınız hikâye bambaşka. Bu kitap için "postmodern" tanımını kullanmak ne kadar doğru bilmiyorum çünkü hikayesinden, Viktoryen dönemi yazılmış romantik gotik eserlerden aldığınız tadı alıyorsunuz. Ama yazarın son kısımdaki hamlesine postmodern bir oyun diyeceksek ben edebiyatta böyle oyunları severim. Son 50 sayfayı okuduktan sonra kitabı dönüp baştan okuma isteği uyandı bende.
Kitaba getireceğim tek eleştiri, "Frankenstein'ın yaratığının kadın ve aktivist versiyonu" diye tanıtılan karakterinin yaptıklarından özet geçilir gibi çok kısa bahsedilmesi. Muhtelif yerlerde tartışmaların daha uzun sürmesini istedim. Biri sosyalizmin; ötekisi Batı'nın sömürgeciliğinin ve dolaylı yoldan Kapitalizm'in savunucusu olan iki karakterin, mantıklı ve sağlam zemine dayanan argümanlarla tartıştığı bir bölüm vardı mesela, sayfalarca sürsün isterdim. Aynı zamanda din konusunu da tartışmışlardı. Bu diyalog yazar tarafından biraz daha derinleştirilseydi çok daha doyurucu bir kitap olacaktı benim için.Ama background'ı sağlam bir okur için bu metin ziyadesiyle tatmin edici gelecektir. Bahsettiğim konularla ilgili derin bir bilgiye ve kavrayışa sahibi olmak için bir romandan medet ummak abes olur zaten. Söz konusu roman ne kadar iyi yazılmış olursa olsun.
Yazar Hakkında
Alasdair GrayYazar · 2 kitap
Alasdair Gray (28 Aralık 1934 - 29 Aralık 2019), Glasgow doğumlu İskoç yazar ve sanatçı.
1934 yılında Glasgow doğumlu İskoç yazar ve sanatçı. Whitehill Lisesi’ndeki eğitimini bitirdikten sonra 1952-57 yılları arasında Glasgow Sanat Okulu’nda çizim ve resim eğitimi gördü. 1958-62 arasında aynı okulda eğitmenlik yapmıştır. Mezuniyetinin ardından komisyon hesabı üzerinden portreler ve duvar resimleri yaptı. Bu süre boyunca kısa hikâyelerin yanı sıra yirmi seneden uzun bir süre zarfında yazdığı birkaç taslağın değişip gelişmesiyle ortaya çıkan yarı-otobiyografik bir roman olan Lanark’ı kaleme aldı.
Gray 1962’de Inge Sorensen’le evlendi, 1964’te bir oğul sahibi olan çift 1970’te boşandı. The Fall of Kelvin Walker (Kelvin Walker’ın Düşüşü) adlı oyunu 1968’de BBC TV’de yayınlandı. Gray 1970’li yıllarda, Tom Leonard, Liz Lochhead ve James Kelman’ın da aralarında bulunduğu bir grupla birlikte, Glasgow Üniversitesi’nde öğretim görevlisi Philip Hobsbaum’un yaratıcı yazarlık derslerine katıldı. Bu süre boyunca, bazıları sahnelenmiş olan çeşitli radyo ve televizyon oyunları kaleme aldığı gibi, tablo ve duvar resimleri yapmaya devam etti. (Yaptığı duvar resimlerinden bazıları Cumbernauld’daki Palace Rigg parkında, Dunfermline’daki Abbots House yerel tarih müzesinde ve Glasgow’daki Ubiquitous Chip restoranda görülebilir.) Gray’in 1981’de Canongate tarafından yayımlanan ilk romanı Lanark geniş bir çevreden olumlu eleştiriler aldı. Bu romanı, Unlikely Stories, Mostly (1983, Çoğunlukla Pek Muhtemel Olmayan Hikâyeler) adı altında yayımladığı kısa hikâyeler, ikinci büyük romanı 1982 Janine (1984), tiyatro oyunundan romanlaştırdığı The Fall of Kelvin Walker (1985) ve aynı sene yayımlanan (Agnes Owens ve James Kelman’la birlikte kaleme aldığı) Lean Tales (Kısa Masallar) takip etti.
Eserlerinde fantezi ve fabülasyonu gülmece etkisi yaratacak şekilde harmanlayan Gray, modern dünyada yaşanan kişisel, kültürel ve siyasi yabancılaşmanın etkilerine dair daha karanlık ve eleştirel bakışını hiçbir zaman kaybetmez. Kitaplarında üstkurmaca oyunları, tipografik efektler, alaycı bilimsel eklemeler ve kendisine ait karmaşık illüstrasyonlardan serbestçe yararlanır.
Gray’in 1988’de kendi portrelerinden oluşan Saltire Self Portrait (Saltire Kendi Portresi) adlı bir risalesi, 1989’da Old Negatives (Eski Negatifler) adlı bir şiir derlemesi, 1990’da ise (1975’te yazılmış bir oyunun roman versiyonu olan) McGrotty and Ludmilla (McGrotty ile Ludmilla) ve Something Leather (Deri Bir Şey) isimli iki romanı yayımlanmıştır. Yazarın Poor Things (1992, Zavallı Şeyler) isimli romanı Frankenstein temasının bütünüyle özgün bir versiyonudur. Ten Tales True and Tall (1993, Gerçek ve Uzun Boylu On Hikâye) adlı kitap yazarın başka kısa hikâyelerinden oluşan bir derlemedir. A History Maker (1994, Tarih Yapan Biri) ve Mavis Belfrage (1996) yazarın diğer romanlarıdır. Why Scots Should Rule Scotland (İskoçlar İskoçya’yı Neden Yönetmeli) adlı uzun polemik yazısı 1992’de yayımlanmış, 1997’de ise gözden geçirilmiştir. Yazarın en yeni kitapları An Anthology of Prefaces (2000, Bir Önsözler Antolojisi) ve A Short Survey of Classic Scottish Writing’dir (2001, Klasik İskoç Yazınına Kısa ve Genel bir Bakış). Gray’in kurmaca eserleri dünya çapında Litvanca, Lehçe, Çekçe, Japonca, İsveççe ve Sırp-Hırvatça gibi birçok dile tercüme edilmiştir. Gray 29 Aralık 2019'da 85. doğumgününden bir gün sonra ölmüştür.
