Puan
8.110 üzerinden
Karl Kerényi, Klasik Filoloji alanında eğitim görmüş; Antikçağ, Dinler Tarihi ve Mitoloji konularında bolca eser vermiş, saygın bir Macar bilgin. Başlangıçta Alman filolog Wilamowitz'in etkisiyle mitlerin filolojik tahlil yöntemini benimsese de 1929'da karşılaştığı Walter F. Otto sayesinde “mitlerin psikolojik yönden açımlanması” daha çok ilgisini çekmiş ve bu minvalde eserler vermiştir. Her ne kadar ömrünün sonlarına doğru kültürel antropolojiyi merkeze almaya başlamışa da, Prometheus kitabı, onun mitlere özellikle Carl Gustav Jung’un fikirlerinden etkilenerek yaklaştığı döneme aittir. Kitabın alt başlığı olan “İnsan Varoluşunun Arketip İmgesi” ifadesi de bunu kanıtlar nitelikte.
Kerényi kitapta mitolojiyi anlamlandırmak için, onu ele almış, işlemiş şairler üzerinden ilerliyor. Günümüze en yakın olanın bizim için daha anlaşılır olacağını düşünerek ilkin Goethe’nin Prometheus şiirini tahlile girişir. Bu bölümde görüyoruz ki Goethe, Prometheus’un özellikle “akıldan dolayı acı çeken” yönünü ön plana çıkarmakta ve onu kendisi ile özdeşleştirmektedir. Goethe kendisinin de giriştiği şiir yorumuna şu sözlerle başlar: "İnsanoğlunun ortak kaderine ait, hepimizin katlanması gereken yükün en büyük ağırlığı, entelektüel güçleri erken ve hızlı yayılanların üzerinde olmalı." Prometheus, Zeus'a denk entelektüel gücü ve ona boyun eğmeyişi yüzünden en büyük yüklerden birisine maruz kalmıştır. Goethe de içinde bulunduğu çağda kendisini böyle hissediyor olmalı. Bunun yanı sıra Prometheus, Zeus’un göklerdeki dünyasına karşılık bu dünyayı kutsayan, insanla, çamurla iç içe yaşamayı tercih etmiş bir titandır. Bu Nietzscheci anlamda, öte dünyayı hor görmek, “İnsanca, Pek İnsanca” bir biçimde yaşamayı öğrenmek, buradaki acıyı da sevinci de olumlamak anlamına gelir. Goethe’nin tercih ettiği
İsyancı Titan Prometheus'un hikayesi Zeus'un, babasının tahtını ele geçirmesine yardım etmesiyle başlar.Bu sebeple Titanları sevmeyen Zeus,Promethus'a dokunmaz.
Prometheus yarı tanrıdır,Olimpos'da Tanrıların arasında kendini pek rahat hissedemez insanları belkide bu yüzden sever.Zeus insanları kendi hallerine bırakmıştır,hayvanlardan farksız hatta zayıf hayvanlardan farksız bir yaşam sürüyorlarmış.
Prometheus, insana duvar örmeyi,iletişim kurmayı öğretmiş.Son olorak Olimpos'dan ateşi çalmış ve asasında taşıyarak insanlara getirmiş
İnsanlar ateşi öğrenmişler ve yavaş yavaş gelişmeye başlamışlar kurtarıcıları Prometheus'a dua ederek.
Ateşin çalınması Zeus için bardağı taşıran son damla olur.Prometheus'u dünyanın bir ucunda yalnız başına zincire vurdurtur.Yüzyıllar boyunca bu işkence devam eder.Bir kartal üç günde bir gelerek Titanın böğrünü deşer.
Titanın bir kehaneti vardır, Zeusun evliliğinden doğacak olan çocuk babasından daha güçlü olacaktır ve babasını tahttan indirecektir.Zeus bu evliliğin kiminle olacağını öğrenmek için haberci Hermesi gönderir.Ama Titan hiçbir şey söylemez.Zeus öfkesinden yıldırımlarını Titanın üzerine savurur dağlar, kayalar yıkılır ve gururlu Prometheus gözden kaybolur.
Kitap burada bitiyor.Devamını başka bir kitapta okuduğum şekliyle aktarıyorum.
Prometheus başka bir dağa zincirlenir.İşkenceler devam ederken annesinin sesini duyar.Oğlum der; yeter bu çektiklerin , Zeus seni serbest bırakacağına söz versin sende karşılığında onun için uğursuz olan evliliği bildir.Prometheus bu teklifi kim sunsa reddecektir ama annesinin üzülmesine dayanamaz ve kabul eder.
Hermes yanında Herkül ile gelir.Bilgi karşılığında zincirlerinden kurtulacağını bildirir.Zeus'un aşık olduğu deniz tanrıçası Thetis ile evlenmesinden doğacak olan çocuktur
Reklam
Meraklısı için Yunan dinlerinin mitolojik yönleri diyebilir miyiz? Diyebiliriz. Bunları ben fazladan bir kültür tarihi olarak görüyorum. Zaten kısa kısa ve oldukça öze indirgenmeye çalışılan bilgilerle karşılaşacaksınız.
Şimdi burada hazır yeri gelmişken bir konuya değineceğim. İslam Dini ile alakalı kitap eklediğimizde genellikle Mitoloji seçeneğini de seçiyoruz. Buna bir tepki geliyor. Hani ekletenler bunun UYDURMA olduğuna asla inanmıyor. Tabi burada da tepki vermenize gerek yok. Siyeri Nebi gibi kitaplardan bahsetmiyorum. Anlaşılmıştır sanırım. Mitoloji; Yunanca Mythologia yani dilimizdeki anlamıyla Hikayecilik demektir ve herhangi bir din ile alakalı hikaye yazıldığında bu seçeneği işaretlemek en doğrusu olacaktır. Gelip de burada bir Peygamber dönemi savaşlarını Din-Tarih; yapılacak ibadetler ve sünnet kitaplarını Din-Kültür ile ilişkilendirmeyi zaten yapıyoruz. Tabi insanımız kendi mantığının en uygun olduğunu düşündüğünden bu konuyu anlatmakta da sıkıntı çektiğimiz doğru ve böyle bir açıklama getirmenin uygun olduğu kanaatindeyim hazır yeri gelmişken.
Güzel bir Goethe yorumuyla başlıyoruz. Ardından Titanlar, Tanrılar falan derken sevdiğim bir konuya geliyoruz. “Theogonia” yani dünyanın yaratıcısı yerine (Yunan Mitlerinde bunun olmadığını göreceksiniz); Tanrıların doğum hikayelerinden bahsedilir. Tabi bunun eğlencesi de özellikle tek tanrılı dinlere inanırken çok tanrılı dinlerin tanrılarına küfreden insanlar için çıkıyor.
Prometheus nereden geliyor? Güzel soru ve büyük Spoiler! Zeus’un titanları hapsetmesi; titanlarının 2 soyu (Kronos ve Iapetos) olması. Kronos’un yükselen; Iapetos’un daha alçakta kalan bir soy olması ve Prometheus’un Iapetos’un soyundan gelmesi. Oldukça hoş bir bağlantı.
Tabi burada Zeus’un ‘Kadını’ yaratarak insanı cezalandırmasında aslında