Temize Havale
Juli ZehYazar:
Juli Zeh
Çevirmen:
Sevinç Altınçekiç
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Distopik Totaliter YÖNTEM·192 syf.·Distopya
10/10
2021 14. kitabı
Herkes için geçerli "genel iyi" diye bir şey var mıdır? Kitap bu sorunun cevabını olumlu olarak veren bir distopik(bakışa göre ütopik de olabilir) devletteki olaylar örgüsünden oluşuyor. YÖNTEM adı verilen bu devlet/ düzen temizlik ve hijyen üzerine kurulu. İnsanlar hastalıktan ölmüyor. Her an her türlü yiyip içip yaptıkları ve hareketleri devlet tarafından yönlendirilip kaydediliyor. Günlük spor yükümlülüğünü yerine getirmeyen, sigara içen ya da nehirde serbest yüzen bir balığı tutup yemek isteyen insanlar engellenip cezalandırılıyorlar. Çünkü EN YÜCE VE TARTIŞILMAZ DEĞER insan sağlığı. Kime göre? Neye göre? Toplumun belki %80-90'ının kesinlikle yararına ve mutluluğuna hizmet eden bir sistem meşru mudur? Benzeri pek çok soruyu kendimize sormamızı sağlayarak, bilişsel dünyamızı zenginleştiriyor Juli Zeh.
Mia ve Moritz Holl kardeşler, bu devletin işleyişinde kendilerini gerçekleştiremiyorlar. Hastalanmak pahasına da olsa özgürce doğaya karışmak ve hatta sağlıklarına zararı olacak şeyleri de özgürce yapmak istiyorlar. Moritz YÖNTEM baskısı sonucu intihar edince mücadelesi ablasına kalıyor. Bunlar kendince masum bir şekilde özgür yaşamak isteyenler. Bir de örgütlü topluluk var H.O.H.(Hasta Olma Hakkı). Bu örgüt de YÖNTEM'e karşı sistematik saldırılarda bulunuyor ve masum insanları kullanıyor (!).
Yazar tüm bunları kurgularken, hukukçu kimligini bize göstermekten de geri durmuyor. Zira ismi Temize Havale olan bu eserde olaylar Mia Holl'ün yargılanması süreciyle başlıyor ve yargılamanın nihai karara varması ile de son buluyor. Aslında bir yargılama süreci izliyoruz kitap boyunca. Tabii bir yargılama süreci boyunca tüm devlet, medya, avukatlık, yargıçlık ve insanlık hallerine de şahit oluyoruz.
Çok UZAK bir YÖNTEM'de hem kendimizi kaybedip hem de buluyoruz
Okunmazsa çok şey kaybedilmiş sayılır mı?
Hayır
Yazarın dilinden mi, çevirmenden mi kaynaklanıyor bilemedim ama sayfalar arasında bi akamadım gitti...
Kendini ispatlamış okunması gereken onca yazar ve kitap varken...:)
Alman hukukçu-yazar Juli Zeh’in 2009 yılında yazdığı Temize Havale romanı 2050’lerde bilmediğimiz bir ülkede geçen bir distopya. Sağlıklı yaşam konusunda faşist baskılara dayanan bir yönetim altındaki bir toplum düzeni anlatılıyor. Öyle ki bütün vatandaşların birincil önceliği sağlıklı yaşam kurallarına dikkat etmek; evlerdeki koşu bandında her gün belli bir mesafenin kat edilmesi zorunlu, düzenli kan ve idrar tahlilleri ile “toplum düzeni” sağlanıyor, kafeinin olası zararları yüzünden kahve içmek bile yasaklanmış. “Yöntem” adı verilen yönetim sistemi sayesinde bütün bulaşıcı hastalıklar ve bağışıklık sistemine yönelik tehditler alt edilmiş; herkes çok “sağlıklı”. Ama romandaki toplum öyle örgütlenmiş ki sağlıklı olmak her zaman mutluluğu getirmiyor ve bireylerin bu gerçekle başa çıkması bekleniyor. Hiç kimsenin hasta olmadığı bir yaşam kulağa ütopya gibi geliyor ancak günün birinde birilerinin canını fena halde yakan bir hata yapılıyor. O kişilerden biri genç bir kadın ve bu sisteme karşı çıkmayı başarabilecek mi acaba?
Hemen hemen bütün distopyalarda yaşadığım kurguya gerektiği kadar dahil olamama sorununu bu kitapta da yaşadım. Bunda sanırım biraz da yazarın kullandığı mesafeli dilin etkisi var. Bir hukukçu olarak çok önemli toplumsal çatışmaları sunmuş yazar ama kurguda çok steril bir yaklaşımın içinde kalmış bu detaylar. Öte yandan, anlatımda kullandığı teknikler, özellikle zaman değişimlerini ustalıklı bir şimdiki zaman kullanımıyla çok iyi yansıtmış. Kısacası, konu itibariyle hukuksal ilgileri olanlara ilginç gelebilme ihtimali ile birlikte, tarz itibariyle ise distopya okumayı özellikle seven okurlar için cazip bir roman Temize Havale.
Gelecekte bir distopya hikayesi Temize Havale. Merkezine sözde insan sağlığı ve hijyeni koyan YÖNTEM olarak adlandırılan totaliter bir rejim anlatılıyor. Yöntem halkının öncelikli görevi kendine iyi bakmak ve sağlıklı olmaktır. Bunun için de yediği içtiği dahil her şey kontrol altındadır. İnsanlar bağışıklık sistemlerine göre sınıflara ayrılır ve farklı bağışıklık sisteminden insanlar evlenemez bile. Aşk ise ‘immünolojik optimizasyon sürecinin‘ bir ürünüdür. Kollarına takılan çiplerle tüm faaliyetleri gözlenen insanlar düzenli olarak testler yaptırır. Sigara, alkol, kahve gibi maddeler toksik olarak kabul edilir ve yasaktır. Sağlığın normal olarak kabul edildiği bu sistem içinde insanların çoğu sorgulamadan hayatını devam ettirmektedir. Yöntem içinde HOH adı verilen- Hasta olma Hakkını savunan- ve terörist olarak adlandırılan insanlar da vardır.
Romanın kahramanı da yöntem destekçisi bir biyolog olan Mia Hall. Mia son derece iyi bir vatandaştır, muhalif olan erkek kardeşi YÖNTEM tarafından haksızca cezalandırılıp intihar edene kadar. Mia kendi acısını yaşamak isterken sağlığına zarar verdiği gerekçesiyle kendisine dava açılır. Sonrasında ise Mia’nın nasıl bir muhalif haline geldiğini ve YÖNTEM’in baskıcı idaresini gözler önüne sermesini görüyoruz.
Kitaptaki özel isim çevirileri yine bitirdi beni. Bu şekilde türkçeleştirmeye çalışarak kelime oyunu yapılıyor sanırım fakat hikaye ile bütünleşmiyor gereksizce sırıtıyor. Bir karakterin adı Mia Hall iken diğerleri Heinrich Eskici ve Lutz Gülyanak ya da Vızcık olunca beyin hücrelerim zarar görüyor.
Kitap biraz yordu. Konu ve şahıslar sanal bir alemi anlatıyor. Fiziksel hastalıkları denetleyen bir yönetim ve kendinize iyi bakmadığınız için yargılayan mahkeme var. Bütün bunlara karşı çıkan Mia, duygusal ve ruhsal sağlığın insan bedenine verdiği zararı savunarak bir ilk oluyor. Anlatımda mizah olsa da konu yorucu geldi.
" Değişen bir şey yok. Asla bir şey değişmez. Ha bu sistem ha diğeri, hepsi aynı. Ortaçağ bir dönem adı değil, Ortaçağ insan doğasının adı."
Kitap bittikten sonra keyifli bi film izlemiş gibi oluyorum. Filme uyarlansa şahsen seyretmek isterim. Özellikle Mia'nın çipi kolundan çıkarma sahnesini.
Kitabımız tam bir distopya. Üzüntüden, tüm acılardan uzak bir yaşam temin eden YÖNTEM. Ve bu sisteme karşı olan bir ana karakter. Buraya kadar her şey tam bir film konusu. Benim ilgimi esas çekem kısım yazarın kurgu aracılığıyla vermek istediği mesajı bangır bangır savunması. İleti kurgunun içerisine ustalıkla yerleştirilmiş aksi halde slogandan öteye geçmeyen bir kitap olurdu. Kitabın en beğendiğim kısmı ise sonuydu. Okuyucuyu ters köşe yapan son.
Yazarın okuduğum ilk romanı, kitabı beğendim. Nedense Osmanlı saray yaşantısıyla ilgi kurdum. Devletin bekası için yapılan kardeş katli bir yanda, diğer tarafta ise YÖNTEM'in bekası için idam kararı... Özgürlük kavramı hangi dönem olursa olsun insan var olduğu müddetçe kavuşmayı hep istediği ama elde etmesi için fedakarlık isteyen bir olgu.
Tavsiye ederim.
-Spoiler içerir-
Yine bırakmamak için hatta çöpe atmamak için zor durduğum bir kitap. Bu kitap niye yazılmış? Ne bir konu var, ne bir mantık, ne bir heyecan, ne bir felsefe. Hiçbir şey yok. Hele o Eskici'ye acayip sinirlendim. Böyle ne olduğu belli değil adamın. İyi mi kötü mü, ne yapmaya çalışıyor, Mia ona neden düşkün? Yazan kişinin kafası iyi mi acaba? Bu kitabı basan neden basmış? Kitabın konusu özetle şu:
Gelecekte Yöntem diye bir sistem insanların sağlıklı ve dünyanın sorunsuz olması için nir düzen kurmuş. Düzgün yiyecek içecek yok. Sıcak su içiyorlar. Evde belli aralıklarla kan testi yapmaları şart. Yapmayanlar yargılanıyor. Her gün koşu bandında yapman gereken limit var. Yapmayana ceza. Tuvalet ve diğer giderlerin kontrol ediliyor. Hastalığın var mı vs. Evin pisse ve temizlemezsen ceza. Steril ortam dışına çıkmak, doğada gezinmek suç. Bağışıklık sistemine göre sınıflandırılıyorsun ve sana en uygun sınıftan bir kişiyle evlenmek zorundasın. Onun haricindekilerle evlenmen de suç. Yöntem düşmanlığı suçundan yargılanıyorsun. Mia diye bir kadın var. Doğabilimcisi. Bunun doğaya düşkün, özgür olmak isteyen bir erkek kardeşi var. Bir gün ölü bir kızı ihbar edince, DNA'sından katilin o olduğu bulunuyor ve tutuklanıyor. Adam ısrarla kendisi olmadığını söylüyor ama sistem bilimsel kanıtlara körü körüne inanıyor. Adam sonunda beziyor ve intihar ediyor. Kardeşi Mia, onun suçsuzluğunu kanıtlamak istiyor. Meğerse gerçekten de suçsuzmuş. Dikkat spoiler: Küçükken lösemi olduğu için ilik nakli olmuş. Meğerse ilik nakliyle başkasının Dna'sını da almış. Ve o kişi de o kızı öldüren katilmiş. Mia bunu kanıtlayınca insanlar ayağa kalkıyor, yürüyüş yapıyorlar. Mia bu ayaklanmayı başlattı diye terörist ilan ediliyor. Vs vs vs.
Kurgusunu sevdiğim bir kitap oldu. Fakat çeviri yetersizdi. Kitap takıla takıla gidiyordu, bir türlü akmıyordu. Açıp ingilizcesine de baktım arasıra. Sadece konusu için okunabilir.
Almanya Edebiyatı
Zorla güzellik olur mu? Peki zorla sağlık, temizlik, her türlü mikroptan ve tesadüften arındırılmış steril bir yaşam mümkün mü?
Alman edebiyatının huzursuz ruhu Zeh bir kez daha mikropluk yapıyor: Sadece Almanya'nın değil, topyekûn Batı’nın verdiği gıcır gıcır pozların altındaki kalın tozu kaldırmaya, "değerleri"ni değersizleştirmeye devam ediyor. Zeh, çok fazla aşk ve çok fazla anlayış arasına sıkışıp kalmış Mia Holl gibi unutulmaz bir karakter aracılığıyla, beden deyince suların durduğu, bedenlerin sistemce sahiplenilip denetlendiği, sağlık ve selametlerine ait tasarrufların ibadete vardığı, ruhları sıkıntıdan patlatan, pek yakınımızdaki "tertemiz" ve baskıcı bir sistemden trajikomik haberler veriyor.
İrade ve vicdandan yoksun bir sistem bu: Bize aynı zamanda adaletin bir zanaat olduğunu, bazı tezgâhlarda el maharetiyle her seferinde tekrar dokunduğunu, uyum göstermeyenlerin temize havale edildiğini hatırlatan bir sistem.
(Arka kapaktan)
Güzel kitap ancak bir türlü kitabin içinde hissedemiyorsunuz kendinizi. Her sayfayı çevirdiğiniz de tamam olacak başlayacak diyorsun ancak olmadı. Sanki kopuk kopuk ya da olay örgüsü ve hikaye bir türlü başlamıyor gibi. Ama işlediği konu ve içerik cok güzel.
Yazar Hakkında
Juli ZehYazar · 5 kitap
Juli Zeh 1974'te Bonn'da doğdu, Passau ve Leipzig'de hukuk eğitimini sürdürürken bir yandan da Leipzig'deki Alman Dili ve Edebiyatı Enstitüsü'nde öğrenim gördü. Ayrıca Avrupa Hakları ve İnsan Hakları konularında eğitim aldı, bir süre New York, Krakow, Zagreb ve Saraybosna'da bulundu. Avrupa Topluluğu'nun genişlemesine ilişkin hukuki sorunları konu alan Recht auf Beitritt? Ansprüche von Kandidatenstaaten gegen die Europäische Union (2002), köpek sahipleri için derlediği mizahi bir sözlük olan Kleines Konversationslexikon für Haushunde (2005) ve çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanmış makalelerinden oluşan Alles auf dem Rasen (2006) adlı kitapları vardır. David Finck ve Oskar Ters ile genç Bosnalı yazarların eserlerinden oluşan Ein Hund läuft durch die Republik (2004) adlı bir antoloji de yayımladı. İlk romanı Kartallar ve Melekler (Metis, 2005) pek çok dile çevrildi. Zeh, aralarında Humboldt Üniversitesi Deneme Ödülü (1999), Caroline-Schlegel Deneme Ödülü (2000), Alman En İyi İlk Kitap Ödülü (2002), Ernst-Toller Ödülü (2003) ve Per-Olov-Enquist Ödülü'nün (2005) de bulunduğu çeşitli ödüller kazanmıştır.
