José Saramago, *Görmek* adlı bu sarsıcı siyasi hiciv romanında (*Körlük* kitabının devamı niteliğindedir), bir ülkenin genel seçimlerinde halkın büyük çoğunluğunun hiçbir açıklama yapmadan beyaz oy (boş oy) kullanarak hükümete ve yerleşik düzene karşı başlattığı barışçıl ama sarsıcı sivil itaatsizliği konu alır. Yazar; devlet mekanizmasının, politikacıların ve medyanın bu öngörülemez demokratik tepki karşısında nasıl paniğe kapıldığını, totaliterleştiğini ve komplo teorilerine sığındığını absürt ve iğneleyici bir dille sorgularken demokrasi kavramının özünü masaya yatırır.
"Aslında körlük umudun tükendiği bir dünyada yaşamaktı"
Körlük bulaşıcı olabilir mi? Peki ya herkesin kör olduğu bir dünyada kör olmasanız ne yapardınız, bunu başkalarına söyler miydiniz?
Körlük, körlüğün bulaşıcı bir hastalık olarak yayıldığı evrende insanların yaşamlarını konu alıyor. İnsanların görmediği bir evrende neler yapabileceklerine ne kadar ileri gidebileceklerine dair tespitleri oldukça ilgi çekicidir.
Aşk Uykusu
"Aşk uykusu", kişinin sevdiği insanı olduğundan çok daha kusursuz, özel ve ulaşılmaz görmesi; karşı tarafın ilgisizliğini, sevgisizliğini veya ilişkinin gerçek durumunu fark edememesi hâlidir. Yani bir tür duygusal körlük diyebiliriz.
Bu durumda kişi:
Karşı tarafın olumsuz davranışlarını sürekli mazur görür.
Açık ilgisizlik işaretlerini görmezden gelir.
"Aslında beni seviyor ama gösteremiyor." gibi açıklamalar üretir.
Sevdiği kişiyi idealize eder, onu gözünde büyütür.
İlişkinin gerçekliğinden çok, kafasında kurduğu ihtimallere bağlanır.
Çevresindekilerin uyarılarını kabul etmekte zorlanır.
Psikolojide buna yakın kavramlar idealizasyon, duygusal bağımlılık ve bazen de limerence olarak adlandırılır. Özellikle limerence, karşı taraftan gelecek küçük bir ilgi kırıntısına büyük anlam yükleyip yoğun bir karşılık beklentisi içinde olmayı ifade eder.
Bu nedenle "aşk uykusundan uyanmak" denildiğinde, kişinin şu gerçeği kabul etmeye başlaması kastedilir:
"Ben bu insanı olduğu gibi değil, olmasını istediğim gibi görmüşüm. Onun bana gerçekten nasıl davrandığına bakmam gerekiyor.
Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş
Kitaptaki temel fikrin, ölümün yokluğunun bir kurtuluş değil, insanı hayatın anlamı ve sınırlarıyla yeniden yüzleştiren bir paradoks olduğu şeklinde yorumlanıyor.
Bunun haricinde roman bizleri “ölmeyi öğrenmenin, yaşamayı öğrenmek olduğu” fikrine yaklaştırıyor.
Alegorik bir anlatımı yeğleyen bu eseri, her ne kadar verilmek istenen mesajlar yönünden başarılı bulsam da biçemsel anlamda “Körlük” romanı kadar başarılı bulmadım.
Nitekim yersiz detaylar, bağlamdan kopuk ifadeler ve konu geçişlerindeki tutarsızlıklar zaman zaman kitabı okurken farklı dehlizlere sürükledi beni. Muhteva yönünden beğendiğim, biçem yönünden olumsuz olarak değerlendirdiğim bir eser oldu benim için.
Jose Saramago’nun Körlük romanı, aslında bir hastalıktan ziyade insanların bencilliğini ve toplumun ne kadar çabuk bozulabileceğini gösteren çok sert bir eleştiri. Yazar, aniden herkesi kör eden gizemli bir salgın üzerinden, düzen ve ahlak dediğimiz şeylerin aslında ne kadar geçici olduğunu gözler önüne seriyor. Karakterlerin hiçbirinin adının olmaması bence çok iyi bir detay; çünkü bu sayede hikaye her devirde ve her toplumda yaşanabilecek evrensel bir boyut kazanıyor. Ve aslında herkesin aynı insan olduğunu arada fark bulunmadığını yaptığımız ve yapacağımız şeylere göre isim ve yer kazandığımızı anlamamızı sağlıyor. Kitaptaki tek gören kişi olan doktorun karısının yaşadığı psikolojik yük ise görmenin bazen bir ödül değil, etraftaki vahşete tanık olmak zorunda kalındığı için en büyük bedel olduğunu kanıtlar nitelikte. Saramago’nun neredeyse hiç noktalama işareti kullanmayan, diyalogları düz yazı gibi akıtan tarzı ilk başta okumayı biraz zorlaştırsa da, olayın yarattığı o kaosu ve panik havasını okuyucuya hissettirmek için harika bir teknik tercih olmuş. Sonuç olarak roman, "biz zaten gördüğü halde etrafındaki haksızlıklara gözünü yuman körlerdik" mesajıyla hepimizi kendi içimizdeki duyarsızlıkla yüzleştiren çok başarılı bir eser.
Körlük – José Saramago
“Ya bir gün herkes kör olsaydı?”
Nobel ödüllü yazar José Saramago, Körlük romanında gizemli bir salgınla görme yetisini kaybeden insanların hikayesini anlatır. Ancak bu eser yalnızca fiziksel körlüğü değil, insanların vicdanlarını, ahlaklarını ve toplumsal duyarlılıklarını da sorgular. Toplum düzeninin çöküşüyle birlikte insan doğasının en karanlık ve en aydınlık yönleri ortaya çıkar.
Kitaptan çıkarılabilecek en güçlü mesajlardan biri:
“Asıl körlük, gözlerin değil, insanın gördüğü halde fark edemediği şeylerin körlüğüdür.” Roman, insanlığın ne kadar kırılgan olduğunu ve dayanışmanın zor zamanlardaki önemini etkileyici bir şekilde gözler önüne serer.
Uzun süre etkisinden çıkamayacağınız güçlü bir distopya..