İncelemeye başlamadan şunu söyleyeyim: “tarafsız” kalmam çok zor. Yüzüklerin Efendisi’ne gömülerek büyümüş biri olarak, İthaki’nin bastığı Númenor’un Düşüşü elime geçtiği anda kendimi yine Orta-dünya takvimine göre yaşamaya başlamış buldum. Uzun bir aradan sonra Tolkien okumak… evet, yeniden nefes almak gibi. Ve bu kitap tam da o havayı veriyor: İkinci Çağ’ı tek bir roman gibi değil, Tolkien’in farklı dönemlerde yazdığı metinleri bir araya getiren, kronolojiye oturtulmuş, resimli bir “büyük panorama” gibi okuyoruz. Brian Sibley’nin editörlüğünde, Yüzüklerin Efendisi Ekleri’ndeki “Yılların Öyküsü” omurgası üzerine dizilmiş metinler; Alan Lee’nin yeni ve seçme illüstrasyonlarıyla nefes alıyor. Bu çerçeve ve illüstrasyon bilgileri kitap projesinin kalbini anlatıyor zaten.
İthaki edisyonunun somut halleriyle başlayayım: Türkçe baskı Haziran 2023’te yayımlandı; çeviri Kemal Baran Özbek’e ait; 418 sayfa; ISBN 9786052651889. Bu bilgiler “kütüphane fişi” gibi görünebilir ama bence bu kitapta çok anlamlı; çünkü hem sayfa düzeni hem de görsel/ek metin dengesi, okuru “ansiklopedik” bir zeminden ziyade anlatının içine çekiyor.
Peki içeride ne var? Númenor’un kuruluşundan yükselişine, Valar’ın armağan ettiği uzun ömrün nasıl bir ulusal gurura ve kırılmaya dönüştüğüne; Sauron’un bu kırılganlığı nasıl manipüle ettiğine ve nihayet o büyük çöküşe kadar akan bir hat var. Fakat Sibley bunu düz bir hikâye gibi yazmıyor; Silmarillion, Bitmemiş Öyküler, The Lost Road and Other Writings, The Peoples of Middle-earth ve LOTR Ekleri’nden parçaları kronolojik bir zincire oturtuyor. Yani okur, bir “tarih yıllığı” içinde gezerken birden Aldarion ve Erendis’in evlilik çatlağının Númenor siyasetindeki fay hatlarını nasıl tetiklediğini görüyor; sonra yüzüklerin dövülüşü, Eregion’un düşüşü,