Levent Göven
@lgoven
639 okur puanı
Ocak 2017 tarihinde katıldı
Suat Derviş'in (Hatice Saadet) pek çok takma adından biri olan Filiz Hataylı ismiyle 1966 yılında gazetede tefrika hâlinde yayımlanan romanı. Şöhret ve sahne hayatı için küçük yaştaki kızını terk ederek müzik dünyasına atılan bir kadınla karısını öldürmekle suçlanan, aslında masum, nakli sırasında bulunduğu trenin kaza yapmasıyla kaçan bir adamın karşılaşmalarıyla başlayan bir macera. Kadın çocuğunun ölüm haberini alınca intihar etmek üzere yazlık evine gider. Bu sırada kaçak adam da saklanmak için bu eve girmiştir. Adam kadını intihar fikrinden vazgeçirmeye çalışırken kızınınkine karşılık kendi hayatını kurtarması için kadından yardım ister. Adam suçsuzluğunu ispatlamak için gerçek katilleri bulmak zorundadır. Ünlü şarkıcı yardım etmeyi kabul ederek canına kıymayı olay çözülünceye kadar erteler. Böylece olay başlar. Bu kişilere tesadüfen katılan bir kadın ve bir erkek daha işin içine girer. Sonrasında sürükleyici, maceralı bir polisiye roman beklentisi boşa çıkıyor. Hiç de heyecanlı, polisiye sayılabilecek bir anlatı ortaya çıkmıyor. Hikâye kahramanlarının trajedisi üzerine kurulu dramatik bir öykü de ortaya konmamış. Kişilerin yaşadıkları korkunç olaylar birbirlerine anlatmaları ya da kendi hatırlamaları ile okuyucuya bildiriliyor ancak yaşatamıyor. Bana hissetiremedi, sadece bildirdi. Sonuçta işler kolayca halledilip roman bitiverdi. Ne macera, heyecan ne de kahramanlara acıtan, onları büyüten bir anlatı ortaya çıkmış. Zayıf bir anlatımı var. Belki yayımına başlandığında tamamlanmamıştı ve gazeteye her gün bir bölüm yetiştirebilmek için çarçabuk, özensiz yazıldı, bilmiyorum. Kötü ya da basit bir dili ve üslubu yok ama edebî bir dil de değil. İçeriğe uygun sayılır, daha iyi olabilirdi. Bazı cümle kurulumları, ifadeler sorunlu ancak bu teknik kaynaklı olabilir.
Reklam
Küçük yaşta ebeveyninin ayrılması sebebiyle babasız kalmış bir oğul. Yıllarca doğru düzgün babalık yapamamış bir baba. Oğulun çocukluğundan beri çektiği hastalığın bir aşamasında, tedavisi için çok önemli bir zamanda, kısmen zorunlu, kısmen istekli, baba oğulun birlikte geçirmek zorunda kaldıkları, oğulun hiç uyumaması gereken kırk sekiz saat. İtalyan olay kişileri bu kırk sekiz saati Marsilya'da geçirir. Bu sürede baba oğul birlikte bir şeyler yaparlar, oğul uyumasın diye. Yıllardır konuşmadıkları kadar sohbet ederler çeşitli konularda. Bazı meseleleri tartışırlar. Geçmişi sorgular/anlatırlar. İçlerini döker, hesap sorar, hesap verirler. Birbirlerini tanır, keşfederler. Soğuk, mesafeli başlayan temaslarında giderek yakınlaşır, birbirlerini anlamaya, affetmeye başlarlar.
Konusu, içeriği için yeterli, uygun bir dil ve üslupla yazılmış. Tabiî çeviriye göre söylüyorum. Sıkılmadan, keyif alarak okudum. Kırk sekiz saati anlattığını düşününce ideal uzunlukta bir anlatı. Kıvamında bitiyor. Pek sürükleyici, maceralı değil. Ancak kimsenin sıkılacağını da sanmam.
Osmanlı tarihinden konusunu alan kurgu bir roman. Belli bir tarih ya da gerçek kişiler yok. Tabiî isim verilmese de olaylardan bazı padişahların dönemine veya yaşamına atfedilebilir. Kurgu olsa da yazarın yaratıcılığının verimi denir mi emin değilim. Kimi tarihten alınan, kimi rivayet denebilecek bildiğimiz saray entrikalarına dayanan bir hikâye. Afrika'dan getirilmiş siyahî bir harem ağasının gözünden/anlatımından Topkapı Sarayı'nda geçen bazı iktidar oyunları. Oğullarını padişah yapmak için türlü valide sultan oyunları. Tarihte örneği çok görülen tahttan indirmeler, kardeş katilleri, hapsedilen şehzadeler vb. Konu ettiği olaylar için kısa sayılabilecek bir metin, hızlandırılmış dizi gibi. Sürprizi yok, şaşırtmıyor.
Çok sanatsal, edebî bir dil ve üslup yok. Basit de değil tabiî, üzerinde emek verilmiş. İçerikle uyumlu, yeterli. Okumasaydım kayıp saymazdım. Okumakla da zaman kaybettim saymam.
Yazıldığı dönem için (1970) sıra dışı bir eser. Distopik, hayalî bir dünya kurmuş yazar. Kişi adlarından Türkiye' de olduğunu varsayabileceğimiz adı verilmeyen kurgu bir şehirde/ülkede geçiyor roman. Bu şehirde tam bir kaos, kargaşa ortamı var. Kısa adıyla AYOT (Asayişi Yerleştirme Olağanüstü Teşkilatı) idaresinde yaşamaya, hayatta kalmaya çalışan insanların yaşamları üzerinden bir takım olaylar anlatılıyor. Bu olaylar da absürt, distopik bir dünyada olabilecek olaylar. Kitabın ilk bölümünde sıradan, basit insanların beklentisiyle başlıyor anlatı. Sonra ağırlıklı olarak sanatçılardan oluşan bir grup insanın yaşadıklarına geçiyor ve baştaki kişi ve olaylara dönmüyor. Hikâye ağırlıklı olarak kişilerin diyalogları, karşılıklı konuşmalarıyla ilerliyor. Dış anlatıma az yer verilmiş. Dış bakış açısıyla, üçüncü kişi bir anlatıcı var. Çok diyalog olması bir canlılık katmış esere ve olayları yaşayanların gözünden, onların duygu ve düşünceleri üzerinden veriyor. Bol diyalog bence eseri tiyatroya uyarlamayı kolaylaştırır. Karakterler özel olarak irdelenmemiş. Diyaloglar yoluyla kişilikleri verilmeye çalışılmış. Meslekleri, uğraştıkları sanat dallarıyla uyumlu gösterilmeye uğraşıldığını sanıyorum. Roman kişileri şehirdeki kaotik ortam sebebiyle zor ve karmaşık, günü birlik bir hayat yaşamak zorunda. Şehirde çok asayiş sorunu var. İnsanların can ve mal güvenliği yok. AYOT denen teşkilat da işleri idare etmesi gerekirken büsbütün karıştırıyor. Hikâyenin başındaki insanların da, devamında dahil olan sanatçı grubunun da beklediği bir gizli emir var. Bu gizli emirle her şeyin yoluna girmesi, tüm sorunların hallolması, düzenli, güvenli, güzel bir hayatın başlaması beklentisiyle yaşıyor herkes. Sürekli bir gizli emir bekleme durumu var. Bana Godot' yu hatırlattı bu, meçhulü bekleme
Mario Levi' den eski kitaplarını hatırlatan, onlardan biraz da uzak bir roman. Yine geçmiş hesaplaşmaları, eskileri anarak anlatılan hikâyeler. İlk kitaplarında daha toplumsal, bir grup insanın ortak hikâyeleri anlatılırdı. Bu daha çok kahramanların bireysel yaşamları. Roman kişileri ilk eserlerinde kendi cemaatindendi, bunda değil. Bu roman kişileri anlatının başında birbirini tanımayan, birbirinden ayrı insanlar. Olaylar, biraz da tesadüfler öykülerini birleştiriyor. Hatta pek birleşmeyip kapakta belirtildiği gibi teğet geçiyorlar birbirlerinden. Üst sınıf, eğitimli, iyi kazanan, profesyonel meslek sahibi insanların bugünkü hayatlarına sokup, yavaş yavaş trajik olaylarla dolu zor hayatlarını anlatıyor. Bir tür doyuma ulaşmış, günümüz şehirli, ne yapacağını artık bilemeyen, tatmin olmayan, sıkıntılı insanlar.
Bunu yaparken de bir tür alt/üst metinsellik tekniğine başvurulmuş. Levi bir kurmaca yazar yaratmış anlatısı için. Bu kurmaca yazar hem romanın hikâyesini, hem de bu romanı nasıl yazdığını, roman kişilerinin hayatlarına nasıl dahil olduğunu anlatıyor okura. Anlatırken hem anlattığının içinde, hem de dışarıdan bakan, hâkim bakış açısını kullanarak anlatmış. Bu dışarıdan anlatım biraz uzak tutuyor okuru. Bir de hep dış anlatım, çok az diyalog var ki o da aktarım yoluyla. Biraz sıkıcı gelebilir Levi kitaplarını sevmeyenler için. Mario Levi kendini de kurgu yazarın anlatımı üzerinden romana dahil etmiş. Hikâyenin içine yerleştirmiş. Bu tekniği başarıyla uygulamış. Aksayan, mantıksız, anlaşılmayan bir yanı gözüme çarpmadı.
Dilinde ilk kitaplarına nazaran edebîlik adına bir geri gidiş var pek çok yazarda olduğu gibi. İlk kitaplarından aldığım okuma zevkini almadım. Çok "ama" ile biten cümle var. Sadece konuşma dilinde değil anlatım kısımlarında da. Böyle cümleler
Reklam