Atticus ve Sistem SorunuEdebiyat
Bir çocuk perspektifinin nahifliğiyle yazılmış olan romanı okurken de olaylara bir çocuk gibi bakmak gerekir. Bu konuda Scout Finch bize oldukça yardımcı oluyor. Okura kolayca geçen durumları bir çocuğun gözleriyle yorumluyor ve çocuk tepkileri veriyor. Roman içinde karakterlerin farkındalık zannettiği pek çok an oluyor ve adeta bir sonraki sahnelerle bu farkındalıklar sürekli kırılıyor.
Çocukluğun en güçlü terimi oyun'dur. Oyun esasen hayatımız boyunca devam eden bir süreç. Birisi cübbesini giyiyor ve avukat bey oluyor, bir diğeri copunu alıyor ve polis oluyor. Diğeri size iğne yapıyor ve ona hemşire diyoruz. Bizler de oyunda üzerimize düşen görevi üstleniyoruz ve oyunu bozmadığımız sürece ceza almıyoruz.
İnceleme içinde bazı spoiler kısımlar olabilir. Bu sebeple kitabı okuduktan sonra buraya dönmeniz daha sağlıklı olur.
Hikayemiz 1930'lar Amerika'sında güneyde geçiyor ancak bugün bile güneyde Amerikalılar benzer perspektiflere sahiptir (İkinci ağız ve dünya haberleri üzerinden bir fikir). Karakter karakter ele almaktansa tema tema ele almayı deneyeceğim. Dolayısıyla kronolojik atlamalar yapabilirim.
BÜLBÜL:
"Bülbüller bizi eğlendirmek için şarkı söylemek dışında bir şey yapmaz. İnsanların bahçelerindeki bitkileri yemezler, mısır ambarlarına yuvalanmazlar, tek yaptıkları iş bize içlerini dökmektir/şarkı söylemektir. İşte bu yüzden bülbülleri öldürmek günahtır."
Kitabın arka kapağında ve ilgili yerde yazan bülbül meselesi işte bu. Bülbül basitçe kendinde varoluştur ve masumiyeti temsil eder. Roman özelinde bunu iki karakterde cisimleştiriyoruz. İlki birinci kısmın çocuklar üzerinde durduğu Arthur Radley -çocukların deyimiyle Öcü Radley- ve ikincisi de kitabın ikinci kısmının ana ekseni olan Tom Robinson.
Öcü Radley basitçe çocukken yaptığı yaramazlıklar
Her Devir Kendi Bülbülünü Öldürüyor
Bülbülü Öldürmek kitabı yalnızca bir dönemin tanıklığı olarak görmek bana eksik geliyor. Harper Lee, belli bir coğrafyayı anlatırken aslında daha geniş bir sorunun etrafında dolaşıyor: Adalet dediğimiz şey, kâğıt üzerinde mi vardır, yoksa insanın durduğu yerde mi başlar?
Romanı okurken beni ilk yakalayan şey, anlatının gösterişten bilinçli biçimde uzak durması oldu. Büyük cümleler yok, yüksek sesli hükümler yok. Alabama’nın Maycomb kasabası, sıradanlığıyla kurulmuş bir sahne. Tam da bu yüzden sarsıcı. Çünkü burada yaşananlar, “olağanüstü” olmaktan ziyade tam tersine, alışıldık. Asıl mesele de burada başlıyor. Harper Lee, kötülüğü bir canavar gibi sunmuyor; onu sıradan insanların suskunluklarında, kabullerinde ve kaçamak bakışlarında görünür kılıyor.
Atticus Finch’i okurken kendime ait insan hakları, hak, hukuk, adalet duygularımı yeniden tartmak zorunda kaldım. Onu ideal bir kahraman olarak görmek kolay; ama metin buna tam izin vermiyor. Atticus’un duruşu, romantik bir iyilik gösterisinden öte farklılıklar içeriyor. O, kazanamayacağını bildiği bir davada ısrar ederken, sonucu değil yöntemi önemseyen bir anlayışı temsil ediyor. Hukuku, güçlü olanın kalkanı hâline getirmiyor. Benim için Atticus, “doğru”yu savunmanın her zaman alkışla karşılanmadığını, hatta çoğu zaman bedel gerektirdiğini hatırlatan bir figür oldu.
Romanın anlatıcısı Scout Finch ise metnin en sahici seslerinden biri. Çocuk bakış açısı, olayları masumlaştırmıyor; aksine, yetişkinlerin kurduğu düzeni daha çıplak hâle getiriyor. Scout’un soruları rahatsız edici sayılabilir. Çünkü bu soruların çoğu, büyüdükçe sormaktan vazgeçtiğimiz türden. Onun dili sade, hatta yer yer sert. Bu sertlik, anlatılan adaletsizliği daha görünür kılıyor. Ben okurken, Scout’un gözünden bakmanın okura bir kaçıştan daha çok bir
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
"Tek bir tür insan var. İnsanların hepsi insan."
Beyaz tenli ya da siyah tenli olmak neyi değiştirir? Aslında çok şeyi.
Bülbülü öldürmek, tarih bakımından çok geride kalmış bir zamanda geçen ırkçılığı konu ediniyor. Amerika'nın güneyinde bulunan, hem beyazların, hem de siyahların yaşadığı Maycomb adında ki kasabada yaşayan Scout (altı yaşında bir kız), olayları gözünden okuduğumuz baş karakterimiz. Kitaba, ağabeyi Jem'in (dokuz-on yaşında) kolunun nasıl kırıldığını anlatmak için üç ila dört yıl öncesine dönmesiyle başlıyoruz. Aile geçmişinin kime dayandığını, soylarının nereden geldiğini anlatırken babaları Atticus'un bir avukat olduğunu, annesinin o iki yaşındayken kalp rahatsızlığından hayatını kaybettiğini ve onların gelişimine katkıda bulunan aşçıları Carpurniya ile beraber kaldıklarını anlatıyor. Her altı yaşında ki çocuklar gibi eğlencesi ve hayatı var. Bir yaz günü teyzesinin yanına gelen Dill (yedi yaşında bir erkek) ile yazları onun için daha eğlenceli hale geliyor. Komşuları Radley'lerin evinde aslında bir öcü olduğu, ve o öcünün de aslında ev sahibinin öz oğlu olduğunu ve nasıl öcüye dönüştüğünü arkadaşları Dill'e anlatarak onu görmeye ve evinden dışarı çıkarmaya çabalıyorlar (Arthur Radley'in -öcü dedikleri kişi- evinin duvarına ilk kim dokunur, evin önüne şekerlerden bir yol çizersek onu evden dışarı çıkarırız, gibi şeyler) Bu şekilde geçen günlerin sonunda Scout birinci sınıfa başlar. Bir gün sınıfında ki bir çocuğun, babası Atticus hakkında 'zenci hayranı, zencileri savunuyor' gibi sözler söylemesi üzerine Atticus'un, siyahi biri olan Tom Robinson'un on dokuz yaşında bir kızın ırzına geçtiği için mahkemede yargılanacağını ve avukatının da Atticus olduğunu babasına sormasıyla öğrenir. Tüm bunlar insanların söz konusu suçlunun suçsuz olduğunu ispatlamaya çalışmasından dolayı Atticus'a karşı hoş olmayan
"Bülbülü Öldürmek", Harper Lee'nin kaleminden çıkan ve günümüzde klasik olarak görülen bir roman... 1960 yılında Pulitzer Ödülü kazanan bu roman, aynı zamanda beyazperdeye de uyarlanmıştır ve film de Oscar Ödülü kazanmıştır. Yazarımız Harper Lee, dokuz yaşındaki küçük bir kız çocuğunu odağına alıyor ve romanı, kurguda yaşanan olayları onun ağzından anlatıyor. Küçük bir çocuk saflığında, onun bakış açısında yazıyor. 1930'lu yıllarda Amerika'nın güneyinde yaşanan ırkçılığı, eşitsizliği ve vicdansızlığı çarpıcı bir biçimde aktarıyor okura... Scout Finch büyürken biz de onun gözünden adalet arayışı, eşitsizlik, ayrımcılık, iyilik ve kötülük gibi temel olguları okuyoruz. Önyargıların bir insanı nasıl değiştirdiğini ve insanların vicdanını nasıl kör hale getirdiğini deneyimliyoruz. Başarılı kalemiyle dönemin toplumunu ve tüm o yozluğu sorgulatıyor okura Harper Lee... Bunu yaparken oldukça yalın ve sürükleyici bir üslup tercih ediyor. Yetişkin bir adamın bir çocuk gözünden yazması tehlikelidir, kantar kayabilir; lakin yazarımız bunu da güzel başarıyor ve o saflığı, o hayatın başında oluşluğu hissettiriyor. Son sayfalar için bir tık daha çarpıcı bir bitiş beklerdim. Ayrıca yıllar sonra kaleme alınan "Tespih Ağacının Gölgesinde" adlı kitabın bu romanın devamı niteliğinde olduğunu hatırlatmalıyım.
Romanımızın asıl kahramanı Scout, Maycomb adlı bir beldede abisi Jeremy ve babası Atticus ile yaşayan küçük bir kızdır. Babası, her zaman haklının yanında olan ve tüm gücüyle savunan bir avukattır. Aralarında dört yaş olan Scout ve Jem, okul dışında kalan vakitlerini evlerinin etrafında yaramazlıklar yaparak ve oyunlar oynayarak geçirir. Sonra onlara yazları teyzesinin yanına gelen Dill de katılır. Bu üçlünün oyunlar dışında diğer bir eğlencesi, yakınlarında bulunan Radley'lerin
Sıfatları Kaldırırsan Geriye Gerçekler Kalır
Şu cümle üzerinden kitabı yorumlamak istiyorum. "Sıfatları kaldırırsan geriye gerçekler kalır".
Bu kitap dönemin siyah-beyaz ırkçılığını bir çocuğun gözünden anlatmış. Bir çocuğun gözüyle anlatmış olması da kitaba bakış açınızı degistiriyor. Çünkü bir çocuğun sözlüğünde hiçbir zaman insan sıfatlarla açıklanmaz. Bu sebeple olayları en doğru şekilde değerlendirebilecek yetiye sahip olanlardır. Kitap; dönemin sosyal hiyerarşisi, ırk ayrımcılığı ve çocuk yetiştirme gibi olaylarına değinmiş. Bülbülü öldürmek metaforu masum insanların haksızca zarar gördüğü yerlerde ortaya çıkmış.
Scout, boo Radley'i incitmenin bülbülü vurmak gibi birşey olduğunu söyler... Radley ise masumiyetin simgesidir. Bana kalırsa Radleyin Maycomb'dan uzaklaşıp asosyal bir hayat yaşamasının sebebi de insanların iki yüzlü, ayrımcı, gaddar kişiliğinden bıkmış olmasıdır.
Atticus müthiş bir baba figürü. Kendi oğlunun yargılanması konusunda oldukça dürüst davranıp Ewell'in ölümünün aslında kendi oğlundan değil Radleyden kaynaklandığını anlayınca olayı örtbas etmesi de beni ayrıca etkiledi.
Harper Lee'den Bülbülü Öldürmek'i okuyup çok beğenmistim. Bu kitabın bir devaminin olduğunu bilmiyordum halk kütüphanesine kitap almaya giderken tesadüfen gördüm ve hemen alıp okumak istedim.
Scout'u bu kitapta yirmi altı yaşında genç bir kız olarak görüyoruz. Scout yaşanan bazı tatsız olaylardan sonra Maycomb'dan New York'a taşınır. Senelik ziyaretlerinden birine geldiğinde Maycomb'da işlerin hiç de bıraktığı gibi olmadığını ve herkesin bir tuhaf olduğunu fark eder.Babası aslında onun düşündüğü kadar adaletli, hatasız ve mükemmel değil miydi? Genç bir kızın başta babası olmak üzere sevdiği herkesin ikiyüzlü olduklarını düşünmesiyle yaşadığı bu şok, hayal kırıklığı etkileyiciydi. Tabi ki ilk kitap gibi aşırı saran bir konusu yoktu ama yine de okunabilir bir eser olmuş ✓
