Nihad Manafov
@nihadmanaf
Şu anda okuduğu kitaplar
ÇÜNKİ POXA ÇEVRİLDİN!Edebiyat
Hər bir azərbaycanlının mütləq oxuması gərəkən kitab! Bu kitabı oxumağım bir təsadüf idi. 2019'un dekabr ayında Xalamoğlundan oxumaq üçün almış, bəzi problemlərə görə yarım qoymuş və əlbəttə ki, yenidən başlayıb, oxumaqda gecikməmişdim. Elə təsadüfə bax ki, müəllif kitabını özü hədiyə etmişdi ona. Kitabı oxuyub, son səhifəsinə gəlib çatanda "Oydaaa!"- deyə a'ları uzadan təkcə mən deyilmişəmmiş. Kitabı sonradan ikinci dəfə oxudum. Yenə eyni ləzzəti aldım. Kitabın məzmuna aşağıda toxunacam, amma "sevimli baş rolumuzda çıxış edən Mirzəni bütün kitab boyu izləmək, hər cümləsdə bir şey qatacaq oxucuya" deməyə də indidən tələsirəm.
Yazar kitabında bizim o əziz, doğma, başına döndüyümüz mentalitetimizi heç çətinlik çəkmədən qaldırıb, qoyur tərsəmayallaq! Yeri gəlmişkən mentalitet məftillərini aşa bilməyənlərin bu kitabdan uzaq durmağı xaiş olunur.
Kitabda hərşey var. İçki, seks, intim səhnələri, söyüş, dini debat, orta statistik azərbaycanlının günlük həyatı, Casper Noe filmlərindəki gördüyümüz səhnələrdən tut hər növ insanın qarşılaşa biləcəyi, qarşılaşdığı, qarşılaşıb inkar elədiyi şeylərə qədər. Bəzi səhnələrdə qəhqəhə atdırır yazar oxucuya. Orijinaldan belə möhtəşəm kitab oxumaq həsrəti ilə yanırdım ki, hələ də oxuduğum andakı zövqünü yaşayıram.
Spoiler? Yox! Yox! Spoiler o zaman olar ki, daha doğrusu o zaman olacaq ki, kitabı oxuyub, özünü tanıdıqdan sonra, hətta oturub üz-üzə özünlə danışacaqsan. Düşünürəm ki, o dialoqda keçmişindən spoiler yeyəcək oxucu. Mediamən'i hər bir azərbaycanlı oxumalıdır. Əlim dağın başına çatsa idi, bu kitabı götürüb qoyardım o dağın başına.
Bu kitab realdır. Azərbaycan mentalitetinin absurd tərəflərini ustalıqla açıqlayır. Ona görə də bütün Pox və Pox olmayanlara tövsiyə edirəm. Ona görə ki, oxuyub, özünüzü tanıya bilərsiniz. Elə
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Gəlin danışaq İsi Məlikzadə'dən.
Tövsiyə üzərinə oxuduğum ilk kitab oldu. Əks təqdirdə bu kitab da həyatım boyunca oxuya bilməyəcəyim tozlu kitabların tozlu rəfində öz yerini qoruyacaqdı. Hətta sadəcə bir-iki kiçik hekayəsini oxumaqla yetinəcəkdim. Bir hekayə, iki hekəyə deyib bir də baxdım povestləri oxumağa başlamışam və beləcə də kitabı bitirməyimə səbəb olan amil bəlkə də uzun müddətdir Azərbaycan ədəbiyyatından ayrı düşməyim idi.
İsi Məlikzadə 60'cı İllər Nəsli Modern Azərbaycan Ədəbiyyatının banilərindəndir. Əsərləri ideallaşdırılmış qəhrəmalardan daha çox reallığa dayanır və 60-90'cı illər Azərbaycan kəndlisinin həyatının mənəvi-əxlaqi predmetləri üzərinə qurulub. Mənim də ən çox sevdiyim bu məqam oldu. Əsasında da əsərlərinin sonluğu – bitiriş, son nöqtəni qoyma üslubu. Özünün də yazdığı kimi: "Xoşbəxtliyə aparan yolda neçə uçurum var..."
Uçurumlara gəlmədən kitabın içindəkiləri əvvəlcə belə qeyd edim:
Povestlər:
– Evin Kişisi
– Küçələrə Su Səpmişəm
– Quyu
– Dədə Palıd
– Gümüşgöl Əfsanəsi
Hekayələr:
– Oğul
– Duz
– Talisman
– Qatarda
– Şehli Çəmənlərin İşığı
Gümüşgöl Əfsanəsi povesti "Bəbək", "Nizami" filmlərinin rejissoru Eldar Quliyevə ithaf olunub. Mənim favoriti hekayəm olan "Qatarda" isə dahi və sevimli aktyorumuz Həsənağa Turabov'a.
İndi uçurumlara gəlsək uzun uzadıya hər bir hekəyəsini, povestini, obrazlarını müzakirə etmək olar. Adətimə və Oblomovluğuma sadiq qalıb, bu incələmədə buna lüzum görmürəm. Bənzətmə olaraq; sanki, bir "Park", "Ölsəm Bağışla", "Güllələnmə Təxirə Salınır" izləyirsən o qədər. O qədər deyirəm, amma inkar olunmazdır ki, bu filmlər Azərbaycan filmləri içində necə böyük dəyərlərə sahibdir. Bu kitabda onlardan biri və bu dəfə o dövrlər ağ-qara lentlərdə yox, rəngli film lentləri kimi xışıldayıb, axıb getdi
Mutlu ölüme kadar söylenecek çok şey vardı. Evet! Konu ölüm olunca mutluluğun da pek değer kazanması gerek diye düşünüyorum. Nasıl yaşanmasını hayatımız boyu her saniyesine kadar düşünüyor – ola ki her saniyesinde olmasa da tüm eylemlerimiz bu yönde – fakat işin ucundaki ölümü, yaşamımız boyunca kazandığımız az çok mutluluğumuzu da elimizden almaya gelen korkunç siyah pelerinli, elinde yeni bilenmiş tırpanlı Azrail olarak görmemiz de ne trajedi ama. Ya Trajikomedi?
İşte burada Albert Camus bize kendi saçma felsefesiyle olaya can vererek mutlu ölmeyi anlatıyor bu kitabında. "Mutlu ölmeyi bırak da mutlu yaşamın formülünü ver" diye konuya girenler için kesinlikle sıkıcı bir kitap olduğunu söylemeden geçemem. Kitab içeriğini gözden geçirecek olursak, kıyasla çok az diyalog olduğu, bunun yerine fazlasıyla betimlemelerin ve tasvirlerin fazlalığı okuyucuyu sıkması olası bir durum. Ancak beraberinde olay örgüsünü mükemmel bir şekilde anlatan bir Camus'umuz olduğunu da es geçmeyelim. Kitab'ın en büyük özelliği de Camus'un bize bu kitabında "Mutlu Ölüm"den "Yabancı"nın doğuşunu, izletmesidir. Bu gerçeği göz önünde bulundurarak dikkatlice okumanın faydası büyük olacaktır.
Kitabın içeriği konu ve kahramanlarıyla ele almak gibisinden pek huyum yok. O yüzden kitabın – Morseault'un – bana yaptığı etkinin kafamda bazı başıboş dolaşan düşüncelere yön verip, oluşturduğu daha tutumlu düşünceden bahs edecek olursam genel değerlendirme olarak insanların mutlu öleceği konusunda karamsarım. Camus'un da söylediği gibi: "Hiçbir zaman yaşamadıkları için yeterince yaşamamışlardı." Yani daha mutlu yaşamının formülünü bulamamışken mutlu ölmek de bir başka İlahi Komedi olsa gerek. Gerçi "mutlu yaşayamadık bari mutlu ölelim" derseniz. "Konuyu sakız edip uzatmayalım, şu saçmalığın felsefesine
Bir Özyaşamöyküsü, 1970 yılında New Yorker dergisinde bir otobiyografi niteliği taşıyan denemeler olarak yayına sunulmuştur. Hayatta insanların kendi yaşamlarını anlatmasını dinlemek gibi keyifli şeylerin pek az bulunduğu kanısındayım. Bütün roman, öykü, sanat ve diğer herşeyin herhangi bir bireyin Özyaşamöyküsünde saklı olduğu fikri ile de bunu destekliyorum. Bu yüzden "Borges ve Ben" tam puanı hak ediyor.
Bence kitabı, en önemlisi de Borgesi iyi yazar yapan özelliğini kendisinin dilinden olduğu gibi aktarıyorum: "Ne benim için hiçbir anlam taşmayan seçkin bir azınlık için yazıyorum ne de "kitleler” diye tapınılan o platonik varlık için. Demagogun gözünde çok değerli olan bu iki soyutlamaya da hiç inanmıyorum. Ben kendim ve dostlarım için yazıyorum, bir de zamanın geçmesini kolaylaştırmak için."
Borgesle tanışmam yıllar önceye dayanıyor, fakat okumaya ilk bugün "Özyaşamöyküsü" ile başladım. Başlangıç kitabı olarak da en iyi seçim, çünkü Borgesi kendi dilinden dinlemek serüvenin de rotasını çizmek demektir.
Kitaptan önemli, ilginç ve bir o kadar da dikkat çekici yerlerden notlar alarak daha aydınlatıcı inceleme sunmayı düşünmüştüm. İlk sayfalarda başlamıştım da. Sonrasını üşengeçliğime bağışlıyorum. Bir nevi kitabın akıcılığının da buna etkisi oldu diyebilirim. Kitap içeriğini, olayalar örgüsünü derli toplu şekilde ele almak da pek huyum değil. O yüzden bir bakıma Borges'in "Özyaşamöyküsü"e özendiğimi söylemekle yetineceğim.
Amerika'dan Avrupa'ya, şehir şehir sanatla, edebiyatla dolu bu zengin Özyaşamöyküsü her okucuya bir farkındalık sunacağına eminim.
"İnsanlar xoşbəxt deyil və onlar ölür." - deyir Albert Kamus. Bu cümlənin özündə barındırdığı həqiqətin şərqdəki təzahüratıdır "Yaşamaq."
Yaşamağın təzahüratına gəlmədən əvvəl qeyd edim ki, kitabı çəkici edən şey, Çin haqqında istər tarix istərsə də kültür baxımından çox az bilgi sahibi olmağımızdır. Ən azından mənə görə belədir. Hələ ədəbiyyat'ı demirəm. Əgər ki, hələ də çəkici gəlməyibsə, bu faktoru əla alaraq oxumaq nəticəsini verəcək. Kitabın daha anlaşıqlı olması üçün öncədən kiçik araşdırma edib, hadisələrin 1966-76'cı illər arasında Çində Kültür Devriminin toplumsal dəyişikliklərə yol açması və bunun doğurduğu nəticələri qısa məzmununu bilməkdə fayda var. Geri qalanın Fugui özü danışacaq. Danışdığı hekayəsi, bədii təsvirə çox yer verilməyən, çox sadə dildə yazılan (bilmirəm bəlkə çinlilərin sadə anlayışı fərqlidir) hadisələrin kəskin şəkildə baş verdiyi(tarlada əkinlə məşğul olarkən birdən səngərdə düşmənlə üz-üzə qalmaq) sürükləyiciliyini qoruyan bir "acılar" toplusundan ibarətdir.
Acı! Acı! Acı! Ön plana çıxarmaq istədiyim də elə budur. Əsərdə o qədər acı var ki. Sanki yazar acıdan zövq alırmışcasına öz həyatında çəkə bilmədiyi acıları əsərindəki obrazlara yükləyib. Bundan dolayı Fugui'ni qumarda bütün sərvətini uduzaraq özünü və ailəsini səfalətə düçar etməsinə və sonradan edəcək bir çox səhvinə görə qınaya bilmədim. Bütün bunları oxuyanda, yazarın gərəksiz yerə hərkəsi bədbəxt etməsinə qıcıq olmamaq da mümkün deyil. Bəlkə də bizə "nağıllar həmişə xoşbəxt sonluqla bitər" yalanını öyrəntdikləri üçün bu qədər nikbinik. Ona görə bizdə ədəbiyyat qayğı oyandırmır, ona görə Albert Camusun yuxarıdan qeyd etdiyim sözünü yalnız qocalanda anlayırıq. Ki məncə ən xoşbəxt və cahil adam odur ki, o anda belə bunu anlamır. Eyni zamanda ən bədbəxti də odur ki, yaşamı
