Nirxandina Romana "Tu" ya Mehmed Uzun
Mehmed Uzun, bi romana xwe ya "Tu" re bingeheke nû avêtiye di edebiyata kurdî ya modern de. Ev berhem ne tenê romanek e, di heman demê de bîra neteweyî û lêgerîna nasnameyê ye.
Li jêr ji bo vê kitêba girîng analîzeke kurt û kûr heye:
Nirxandina Romana "Tu" ya Mehmed Uzun
1. Mijar û Naverok
Romana "Tu", li ser hîmê bîranîn û nasnameyê hatiye avakirin. Lehengê romanê di hucreyeke tarî û teng de ye. Ev hucre, hem temsîla girtîgeheke fîzîkî dike hem jî temsîla bindestiya gelekî dike. Lehengê ku di bin îşkenceyê de ye, ji bo ku hişê xwe winda neke û li ber xwe bide, vedigere paşeroja xwe. Ew bi rêya bîranînan, zarokatiya xwe, gundê xwe, çîrokên kal û pîran û êşên welatê xwe tîne bîra xwe.
2. Şêwaza "Tu" (Teknîka Vegotinê)
Navê romanê bixwe ("Tu"), nîşaneya teknîka wê ye. Nivîskar li şûna "ez" an "ew", bi kesê duyemîn ango bi "Tu" re dipeyive. Ev şêwaz:
Xwîner rasterast dixe nav ruhê leheng.
Dûrbûna mirov a ji xwe (alienation) nîşan dide; lehengê ku di hucreyê de ye, li xwe wekî kesekî xerîb dinêre.
Veguherîneke monologa hundurîn a pir bi bandor.
3. Ziman û Estetîk
Mehmed Uzun di vê berhemê de zimanê kurdî ji asta "zimanê gundî û çîrokan" derxistiye û kiriye zimandê felsefî û hunerî. Ew bi hostayî peyvên klasîk û nûjen li hev tîne. Hevokên wî carinan mîna helbestekê diherikin, carinan jî mîna qêrînekê hişk in.
4. Sembolîzm û Hucre
Hucreya di romanê de, tenê cihê girtîbûnê nîne; ew der laboratuwara ramanê ye. Li wir, leheng nasnameya xwe ya kurdî ji nû ve ava dike. Tirs, tenêtî û îşkence bi rêya bîranînan têne têkbirin. Ev nîşan dide ku "hiş û bîr" çekên herî mezin ên li dijî windabûnê ne.
Encam
"Tu", romana destpêkê ya Mehmed Uzun e (1985) û di edebiyata kurdî de şoreşek e. Ev pirtûk ji bo her xwînerekî kurd mîna neynikekê ye. Uzun bi vê romanê ji me re dibêje:
2/10
2026 7. kitabı
بسم الله الرحمن الرحيم.
Araştırmadan aldığım bir kitaptı, pek umduğum gibi çıkmadı.
Mücahid Şeyh Said (rahimehullah)'ın halk tarafından bilinen ve anlatılan, o dönemde yaşanan olaylar ve İslam davası uğruna yaptığı fedakârlıklar roman olarak yazılmış. Dili akıcıydı. Dönemle ilgili ayrıntılara çok fazla yer verilmemiş. Normal bir roman okumak gibi idi. Lise çağındaki çocuklara uygun düşen bir kitap olduğunu söyleyebilirim.
والحمدلله رب العالمين.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
RÊYA ZILMÊ NAÇE BIHUŞTÊEdebîyata Kurdî
Rêya ku naçe Bihuştê bi du vegotinan ve hatiye lêkirin: tevlî monologan kesê yekem û kesê sêyem.Bi vî awayî çîrok yekalîbunê difilite.
Berhemê de a herî sereke mijare. Ew fermana 74.("Ev fermana heftê û çaran e" Çakar,2019, r.153) a li qewmê Êzîdî hatiye dayîn. Wekî ku tê zanîn fermana dawî bi destê xwediyê ala reş Daîş ê hat dayîn. Zilmeke wusa qewma Êzîdî tê kirin destê xwêner erd û esmanan diqede. Bi vegotina nivîskarê jî xwenêr behn çikyayî dixwîne.
Çîrok bi sehneya yekemîn di ramoka pîqaba Apê Elyas be destpêdike. Bi ditîna xwêner reşahiyan gund desteserkiriye û gundî tên nefî kirin. Di rûpela 18. de em dibin hemî cîwanên gund tevlî kal û piran ramoqa pîqabê siwar dibin "Çi qas ciwanên gund hebûn li ser romorkê bûn: Zizė, Alê, Çînê, Rustem, Baro, Xêro, Şêro... Keleşo" tevlî kujerên xwe cara dawî diçin goristanê, ser mezelên xwe. Ger nafikirin, gund şewitandina hebe ev reşahî çawa dihêlin ew herin xatirê xwe miriyên xwe bixwazin, heta bi nanê germ û hêjîran şîva wan jî bibin? Xwêner di sehneyekî de dibîne Keleşo tê Şemsîxanê dixwaze. Di hîn diyalogên din be jî hezr dike ew Dezgir tîne. Û axirya çîrokê de bi gotina Şemsîxanê a " Buka bêmiraz" xwêner têdigihîje kû wan dewat nekir. Lê çi hat serê Keleşo kuda hat û kuda çu malîqe. Tenê serkêlke reş de navê tê dîtin.
Piştre em rûpela 114 dibînin ku hemî jinê gund dîsa di ramokekîde ne û ber bî zulmatê ve tên birin.
Di berhemê de alî rêbazî hêyama herî serkeftî a navmetnî bû: çîroka berdest û a Hûtê Heftserî heya dawiyê bi hevre herikî. Hîn caran gihêjtine hev hîn caran agahiyên hevdu didan. Bi çîroka "Gûno û Hût" û xewna Şemsîxanê jî hêmanên kolajî lê zêde bibûn. Her wiha pir nîk ( motîf) jî hebûn: Siwarê sibê/ Siwarê êvarê, nanê germ û hêjîr, dara zeytûnê, genim, deriyê
"İslam İçin Başkaldıran Bir Ruh: Şeyh Said"Tarih
Şeyh Said, 1865 yılında Palu (Elazığ) civarında doğmuş, Nakşibendi tarikatına mensup, Kürt kökenli bir din âlimidir. Saygın bir medrese geçmişi vardır ve halk arasında güçlü bir dini etkisi bulunuyordu. Bazıları onu "bir dava adamı ve inanç uğruna direnen biri" olarak görürken, bazıları da "cumhuriyet karşıtı bir isyancı" olarak değerlendirir.
Tarih, onu farklı anlatır belki. Ama inananlar bilir:
O, sadece bir isyan başlatmadı…
Bir çağrı yaptı:
“İslam’ın sesi susturulmasın!” istedi ve bunun için uğraştı. Ancak bazı çevreler onun kürt kimliği için de ayaklandığını söylesede Şeyh Said'in kendi ifadelerine bakıldığında, "Ben kürtlük için değil, İslâm için ayaklandım" demiştir. Buda dini gayeye işaret eder. Laikleşme ile yıkılan dini değerlerin özellikle Halifeliğin kaldırılmasını, Şeyh Said islama karşı yapılan bir hareket olarak görüyordu. 13 Şubat 1925'te Bingöl civarında başlayan Kıyam hareketi Diyarbakır'a kadar yayıldı. Hükümet isyanı bahane ederek muhalefeti susturmak için özellikle Kürt bölgelerinde baskı ve sürgünleri attırdı. Bu da maalesef bölgesel ayrışmanın derinleşmesine sebebiyet verdi. Şeyh Said, öncülüğünü yaptığı Kıyam hareketi bastırıldıktan sonra, 28 Haziran 1925'te Diyarbakır'da kurulan İstiklal Mahkemesi tarafından yargılanarak(!) 46 arkadaşıyla birlikte idam edildi.
Şeyh Said, bir isyanın değil, bir iman duruşunun sembolüydü.
Ama dönemin iktidarı, inançla yoğrulmuş her direnişi tehdit saydı.
Yargı değil, siyaset karar verdi onun akıbetine.
Suçu, İslam için konuşmaktı…
Cezası, idam…
Pirandan yükselen feryat üzerine bir kaç söz.
Sadullah Aydın kaleminden 
Piran'dan Yükselen Feryat
Rabbim şehadetlerini kabul etsin. Onları şerefli ve izzetli kılan imandan bize de nasip etsin inşaALLAH.
Yediden yetmişe okunması gerekilen bir kitap
Okuyana dost olur inşallah 
Beniadem1000Kitap
Sadullah Aydın kaleminden Piran'dan Yükselen Feryat
Rabbim şehadetlerini kabul etsin. Onları şerefli ve izzetli kılan imandan bize de nasip etsin inşaALLAH.
Yediden yetmişe okunması gerekilen bir kitap
Okuyana dost olur inşallah Beniadem
Kitapta evren ve uzay hakkında basit terimler açıklanıyor fakat bu terimler açıklanırken anlamından bahsedilmemiş olan daha zor teknik terimler kullanılıyor. Bunu "Yeni Başlayanlar İçin" başlığına sahip bir kitap için doğru bulmadım.
Zaten eski bir kitap olduğu için ve uzay hakkında günümüzde daha çok şey bildiğimiz için birçok bilgi güncelliğini korumuyor. Örneğin
"Einstein'ın genel görecelik konusundaki denklemlerinin doğruluğu kanıtlanmış değildir."
Şeklinde bir cümle var fakat geçtiğimiz son 10 yılda bu denklemleri kanitlayan bulgulara ulaşma şansımız oldu.
Bkz: LIGO ve Virgo dedektörleri, 2015 yılında ilk kez kütleçekim dalgalarını doğrudan tespit etti. Bu dalgalar iki kara deliğin çarpışmasıyla oluşmuştu ve Einstein'ın teorisini doğruluyordu.
Event Horizon Teleskobu'nun 2019da Kara deliklerin varlığını görüntülemesi (M87 kara deliği) bir diger kanıttır ve genel görelilikle uyusmaktadir
Bu konularda merak gidermek için yeni çıkan kitapları okumak daha doğru olur.
