1984
Əsər sosialist cəmiyyətdəki təbəqələşməni bütün incəliklərinə qədər göstərir. Ölkənin ən yüksət təbəqəsi “Daxili partiya” ən aşağı təbəqəsi isə “Prollardır”. Prollar ölkənin azad hesab edilən təbəqəsidir. Onların heç bir öhdəliyi yoxdur. Çünki onlar kütlə idarəçiləri tərəfindən çoxdan “zərərsizləşdirilib”, onlar heç nəyi xatırlamırlar, onlar üçün yalnız BU GÜN mövcuddur.
Daha ətraflı: ramidseyfullayev.com/2020/04/24/corc...
İllüziyalı ReallıqEdebiyat
(Qeyd: Spoyler!)
“Kitab yazmaq ikinci dərəcəli işdir. Mən faşizmə qarşı vuruşmağa gəlmişəm!” deyən yazıçının “1984” romanı (370 səhifə) amerikan dərgisi olan “Newsweek”in 2010-cı ildəki “Dünyanın on ən mühüm kitabı” siyahısında “Hərb və sülh” epopeyasından sonra ikinci yeri tutmuşdur. Totalitarizmə hüdudsuz nifrətdən yoğrulmuş bu əsər əsl qiyam şərqisidir. Üç hissədən ibarət olan romanın birinci hissəsində yeni dünya nizamı, o nizama şüurlu bir şüursuzluqla boyun əymiş Uinston Smit və onun çirkab dolu həyatıyla rastlaşırıq. Yeni dünya nizamı belə qurulmuşdur: tək planet, tək planetin üç hakim dövləti olan Okeaniya, Avrasiya və İstasiya (Şərqi Asiya). Kitabda Avrasiya və İstasiyaya haqlı səbəbdən ötrü geniş yer verilməyib. Hadisələr büsbütün Okeaniyada, İngiltərə - Londonda cərəyan edir. Burada sistem necədirsə, digər iki imperialist ölkədəki “vəziyyət də buna bənzəyir” yox, birbaşa bununla ekvivalentlik təşkil edir. Amerika və İngiltərəni özündə birləşdirən Okeaniya istibdad ölkəsinin sistemində üç təbəqə mövcuddur: Xarici Partiya, Daxili Partiya və Partiya üçün “fəqir həqirlər” sayılan proletariat. Piramidal strukturun başında virtual lider “Böyük Qardaş” dayanır, hansı ki, o, iqtidar partiya “İngsos”un yaradıcısıdır (düzdü, Böyük Qardaşın təbiricə desək, İngsos yaradılmayıb, o həmişə var olub). Sonra əhalinin iki faizini təşkil edən ali təbəqə gəlir: Xarici Partiyanın üzvləri - dövlətin varlı və inzibatçı nümayəndələri. Onlarda həmişə ən yaxşı məişət, ən yaxşı geyim, yemək, xırdavat olur. Lakin buna baxmayaraq, onlar da daim nəzarət altında saxlanılır. Ümumiyyətlə, partiya üzvləri hər zaman (24 saat), hər yerdə teleekranlar tərəfindən izlənilir. Günümüzün kameralarının sənə, mənə göz qoyduğu kimi. Sadəcə kameralardan fərqli olaraq, teleekranlar səni izləməklə
Reklam
Kitabı oxuyandan sonra ətrafı saatlarla sakitcə izləmək , bu halı həmcinin yeraltından notlar' ı oxuduqdan sonra da yaşamışdım, lakin orada hisslərin ağırlığı, burada partiyanın prollara baxışı ağır idi ,oxuduğca anladım ki , kitabda izah edilən prollar biz idik.. kitab axıcı olmasa da insanı son ana qədər marağda saxlayır . Əsərdə baş rolun həqiqətən öz sistemlərinə qəlbən nifrət edməsi cox gözəl təsvir edilib. Bu kitab əslində gündəlik hayatımızı və gelecekdeki insanlara qarşı olan təhdidləri göstərirdi. İki vur ikinin bəzən 4 edmədiyini də hətta "3 və ya 5" etdiyini də bu kitabda öyrənmiş oldum ,kitabda deyildiyi kimi yeganə həqiqət partiyadır ...
1984 ya da günümüz ve bundan sonra dünyanın evrilmeye başladığı karabasan döngüsü…
Kitap adından anlaşılacağı gibi 1984’te Londra’da geçiyor . Gri, umutsuz, kocaman beton yığınları arasında hapsedilmiş insanlar her şeyden mahrum . Yönetildikleri Parti tarafından sürekli izleniyorlar, Büyük Birader’e sonsuz saygı ve sevgi duyulması şart , asla özgürlük düşünülemez hatta adı bile geçemez . Evet işte böyle bir dünya kurgulamış Orwell , içimi öyle kasvet sardıki okurken beni çok korkuttu bu dünya . Belki de böyle bir dünyada yaşıyoruz da farkında değiliz !
Romanda , sevmeye dair hiçbir duygu kabul edilemez. Sadece nefret,tiksinme duyguları insanların bilinçaltına işleniyor ve sürekli ülkenin savaş halinde olduğu algısı yaratılıyor insanlara . Baskı,zulüm ve robotikleşme gırlaaa.
Winston isimli karakter üzerinden bu sistemi sorgulamaya başlıyoruz . Geçmiş,gelecek ve şimdi kavramlarını anlamaya çalışıyor , düşünmenin aslında özgürce düşünmenin ne kadar önemli olduğunu anlıyoruz . Şayet bu distopik karabasanda düşüncelerinizi bile takip eden bir Düşünce Polisi mevcut . Winston çarpıklaşmış sistemin arasından sızan bir çatlak gibi sivriliyor eylemleriyle , tabi bunun sonucunda neler oluyor insanın nutku tutuluyor . Sisteme uymayanlar her zaman cezalandırılır :)
Öte yandan bu Okyanusya isimli ülkede çocuklar zalim,gammazcı , hisler ve duygular insanların içinden sökülüp alınmış. İnsanlar içi boşaltılmış oyuncak bebek gibiler .Cinselliğe dair her şey yasak . Böyle de kaotik !
Romanda politik eleştiri şöyle hakkıyla mevcut tabi Orwell bu kitabı 1950lerde yazmış ve savaşın ne demek olduğuna tanık olmuş biri olarak partileri yerden yere vurmuş. Ama Partilerin kitleler üzerindeki kötücüllüğünü yadsınamaz şekilde gözümüze sokmuş diyebilirim .
Prollar adını
1984. Bəlkə də, yazıçı bu əsəri yazanda yazdıqlarının bu və ya digər formada bu tarixdə həyata keçəcəyini düşünürdü.
Kitabın ilk səhifələri mənə tarix kitablarında oxuduğum SSRİ dövrünü xatırladırdı, xüsusilə də "böyük qardaş", təqib etmələr, işgəncə vermələr, uşaqların partiya şərəfini qorumaq üçün valideynlərini belə satmaları və s. Lakin daha kəskin, daha ağrılı, şüura nüfuz etməyi bacaran bir partiya və onun hakimiyyətindən bəhs edir bu kitab. Bəzi məsələləri günümüzlə çox bağlı olsa da, indikindən daha fərqli bir sivilizasiyanı əks etdirir. Ən maraqlı məsələ partiyanın daha çox öz üzvlərini, dövlət idarələrində çalışan partiya üzvlərini adi, sadə xalq olan prollardan daha çox nəzarətdə saxlamasıdır. Bu da yalanların yaradıcılarının bu işin içində olduğu üçün, etdikləri işin mahiyyətini dərk etdiyi üçün ona daha çox nifrət edə bilməsi ilə izah oluna bilər. Lakin Uinstonun da dediyi kimi "Yeganə ümid prollara olan ümiddir". Partiya sadə xalqın başını yalan statistikalarla (rifah rəqəmləri), saxta lotoreyalarla və s.daim qataraq onları siyasətdən, reallıqdan bacardığı qədər uzaq saxlamağa çalışır. Nəticədə artıq əmin olur ki, onlardan ziyan gəlməyəcək. Partiya üçün önəmli olan hakimiyyətdir, kütlələri əsarətdə saxlamaqdır, bunun da tək yolu işgəncədir. Əsərin sonunda partiyanın onun əksinə yönəlmiş fikirlərə qalib gəlməsi əks olunsa da, fikrimcə yalan, işgəncə, nifrət üzərində qurulan bir sivilizasiya məhvə məhkumdur! Uinston kimi düşünənlər yenə peyda olacaq, nəhayət prollar ayılacaq və partiyanı məğlub edəcək gücə sahib ola biləcəklər.
Dikkat! Belki biraz Spoiler içeriyor olabilir.Distopya
Adı 1984 olsa da, 1948 yılında George Orwell tarafından kaleme alınmış muazzam bir distopik eser. Orwell kitabı yazma sürecinde veremle savaştığı için gerek daktilosu alınarak elle yazmayı sürdürmüş, gerekse durumu kötüleşince dikte ederek devam etmiş. Anlayacağınız kitabın konusu kadar, yazım aşaması da dikkat çekici.
Gelelim kitabın konusuna, içeriğine. Öncelikle söylemeliyim ki; bu kitabı istisnasız herkes, hatta tüm dünya okumalı. Çünkü hayattan bir parça var bu kitapta. Evet distopik bir anlatım hakim ama bir o kadar da realist.
Roman 3 ana kısımdan oluşmakta. Her ana kısımın da alt bölümleri var. Kimi kısımlar akıcı ilerlerken, kimi kısımlar da ağır bir anlatım sergilenmekte. Ama bence bu kitap, bir solukta bitirilmemeli; yavaş yavaş, sindirilerek okunmalı.
Ana kahramanımız olan Winston ile başlıyor olaylar. Kendisi bir Parti çalışanı. Olaylar onun tarafından anlatılıyor. Diğer Parti çalışanları da dahil olmak üzere, herkes telekran denilen bir mekanizma ile her yerden izleniyor. Gözetim altına alınıyor. Evinizde, iş yerinizde, her yerde.. Sizi izliyorlar her an, uyurken bile. Mimikleriniz, uykuda sayıklamanız sizi ele verebilir hatta. Sırf telekran da değil, prol kılığına bürünmüş ajanlar (prol: Parti üyesi olmayan ve hiçbir şeyi umursamayan halk) tarafından da izleniyorsunuz. Bu demek oluyor ki, halk içine katılmanız bile güvenli bir ortam oluşturmuyor. Prollar demişken, Parti onları önemsemiyor. Yine Parti bünyesindeyseniz; sevgi içeren bir evlilik yapmanız, aşık olmanız yasak. Duygularınızı yaşamanız yasak. Ne yediğiniz çikolata, çikolata değil; ne içtiğiniz kahve, kahve değil. Ve daha bir sürü şey.. Öyle bir hayat içerisinde - ki buna yaşamak denirse, yaşıyorsunuz. Daha fazla detay vermeden bitiriyorum burada, heyecanı kaçmasın.
Sadece okumak isteyenlere
Reklam